Các chủ tàu cảnh báo phí qua eo biển Hormuz sẽ gây tổn hại sinh kế toàn cầu

Tám hiệp hội vận tải biển hàng đầu thế giới đã gửi thư tới Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres và Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) Arsenio Dominguez, kêu gọi phản đối việc thu phí qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh có thông tin Iran và Oman sắp đạt thỏa thuận quản lý tuyến đường thủy quan trọng này.

Trong lá thư gửi hôm thứ Hai và được công bố hôm thứ Tư, nhóm các hiệp hội đại diện cho chủ tàu và nhà khai thác cho rằng việc áp phí bắt buộc đối với tàu thuyền qua eo biển Hormuz, dù là phí dịch vụ hay phí qua trạm, sẽ là sự khác biệt đáng kể so với thông lệ quốc tế đã được thiết lập.

“Việc áp phí bắt buộc cho quá cảnh, hoặc phí dịch vụ thực chất là thu phí qua trạm, tại eo biển Hormuz sẽ là sự khác biệt đáng kể so với thông lệ quốc tế”, lá thư nêu rõ. “Ngoài tác động tài chính trước mắt đối với thương mại toàn cầu, điều này sẽ tạo tiền lệ có thể làm suy yếu khuôn khổ pháp lý quốc tế về các eo biển dùng cho hàng hải và quá cảnh”.

Các hiệp hội này cảnh báo quyền tự do hàng hải được quốc tế công nhận không nên bị “xâm phạm hoặc dùng làm công cụ trong các cuộc đàm phán chính trị rộng lớn hơn”. Họ nhấn mạnh việc thiết lập một “trạm thu phí” thường trực trên thực tế sẽ dẫn đến giá năng lượng tăng, lạm phát và bất ổn kinh tế. “Những tác động này cuối cùng sẽ tạo ra chi phí cho con người, ảnh hưởng đến sinh kế trên toàn thế giới”, lá thư nêu.

Tám tổ chức ký tên gồm: Hiệp hội Chủ tàu châu Á, Hội Hàng hải Quốc tế Baltic (BIMCO), Hiệp hội Tàu du lịch Quốc tế (CLIA), Hiệp hội Chủ tàu châu Âu, Phòng Vận tải biển Quốc tế (ICS), Hiệp hội Chủ tàu hàng khô Quốc tế, Hiệp hội Chủ tàu chở dầu độc lập Quốc tế và Hội đồng Vận tải biển Thế giới (WSC).

Trước đó, ông Dominguez từng tuyên bố với Al Jazeera rằng việc áp phí tại eo biển sẽ vi phạm luật pháp quốc tế và tạo tiền lệ “cực kỳ bất lợi” cho vận tải biển toàn cầu. “Các quốc gia không có quyền áp phí qua trạm hoặc phí thanh toán tại các eo biển này”, ông nói hồi tháng Tư.

Bà Deborah Elms, người đứng đầu bộ phận chính sách thương mại tại Quỹ Hinrich ở Singapore, cho rằng tác động của hệ thống thu phí cố định sẽ cảm nhận rõ nhất ở châu Á, nơi tiêu thụ phần lớn năng lượng xuất khẩu từ vùng Vịnh. “Chi phí gia tăng từ sự gián đoạn tại Hormuz có thể thấy ở châu Á, đặc biệt là giá dầu diesel tăng và thiếu hụt, phân bón tăng giá chóng mặt, và chi phí nhựa tăng cao”, bà nói với Al Jazeera.

Theo bà Elms, phần lớn dầu thô qua Hormuz có thể chuyển hướng qua đường ống, nhưng khí tự nhiên vẫn là vấn đề. “Điểm nghẽn này không phải vấn đề lớn với vận tải container, nhưng nếu phí được áp cho các tuyến đường thủy khác, tàu container và tàu chở hàng rời sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn”, bà nhận định.

Iran đã thiết lập một “trạm thu phí” trên thực tế tại eo biển này sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự chống lại nước này cuối tháng Hai. Tehran chính thức hóa chế độ thu phí bằng việc thành lập Cơ quan quản lý eo biển vịnh Ba Tư vào tháng Năm.

Khả năng tấn công tàu thương mại của Iran trong khu vực đã giúp Tehran kiểm soát hiệu quả tuyến đường thủy, tạo đòn bẩy mạnh trong các cuộc đàm phán về việc kết thúc chiến tranh. Hàng chục vụ tấn công vào tàu thuyền đã được ghi nhận từ khi xung đột bắt đầu, hầu hết được cho là do lực lượng Iran thực hiện. IMO xác nhận 64 vụ việc và 17 người thiệt mạng trong khu vực kể từ khi chiến sự nổ ra.

Vận tải biển qua vùng Vịnh vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng sau hơn 5 tháng xung đột, với ít nhất 6.000 thủy thủ bị mắc kẹt trong và quanh eo biển tính đến cuối tháng Bảy, theo IMO và Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Turk. Trong vụ việc mới nhất hôm thứ Tư, một tàu chở dầu báo cáo nghe thấy hai tiếng nổ khi đi qua eo biển, theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải của Anh (UKMTO).

Ông Drew Thompson, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S Rajaratnam ở Singapore, nhận định IMO và các tổ chức quốc tế khác có ảnh hưởng hạn chế đối với mọi thỏa thuận liên quan đến Iran, Oman và Mỹ. “Dù có lợi ích rõ ràng trong việc duy trì tự do hàng hải tại các eo biển quốc tế, Liên Hợp Quốc, các tổ chức quốc tế hay chủ tàu đều không có đủ sức ép hoặc khả năng tác động đến tính toán của Iran”, ông nói với Al Jazeera.

Ông Thompson cho biết thêm Tổng thống Trump có phương tiện để tiếp tục sử dụng vũ lực nhằm gây sức ép với một Iran “ngoan cố và kiên cường”, nhưng đến nay ông vẫn mơ hồ về luật pháp quốc tế và tự do hàng hải, nên không chắc ông có dùng sức mạnh chính trị hay quân sự để ngăn Iran thu phí trên eo biển hay không.