Ngôi làng Lubra nằm sâu trong thung lũng hẻo lánh Mustang, tây bắc Nepal, là nơi sinh sống của 16 gia đình theo đạo Bon, một tôn giáo cổ của Tây Tạng. Người dân nơi đây đã gìn giữ các tín ngưỡng, nghi lễ và tập tục xã hội độc đáo trong nhiều thế kỷ. Tuy nhiên, những trận lũ quét ngày càng dữ dội do biến đổi khí hậu đang khiến nhiều ngôi nhà bị bỏ hoang và đất canh tác bị xói mòn.
Lama Tsultrim, 76 tuổi, là lạt ma đời thứ 20 của làng, kể rằng cây óc chó cổ thụ ở trung tâm làng do nhà sư Trashi Gyaltsen trồng từ 20 thế hệ trước nay đã nằm sát mép sông do dòng chảy thay đổi. Ngôi nhà cũ của ông cách cây vài mét, hiện đã bị bỏ hoang sau hai năm vì ngập lụt. Ông nói: “Tôi rời khỏi ngôi nhà này hai năm trước vì lũ lụt.”
Theo người dân, trong 10 năm qua, lũ quét mùa mưa đã buộc bốn gia đình phải rời bỏ nhà cửa tổ tiên. Các bức tường đá của ruộng bậc thang đang sụp đổ xuống bùn, những vườn táo – nguồn thu nhập chính của làng – cùng khoai tây, kiều mạch bị cuốn trôi.
Lubra là một trong những khu định cư Bon lâu đời nhất ở Nepal. Tôn giáo này có trước Phật giáo ở Tây Tạng, với các biểu tượng thiêng liêng gắn với năm yếu tố trong vũ trụ học Tây Tạng. Những lá cờ dọc với màu sắc của ngũ hành vẫn tung bay trên mái nhà, và những nhánh cây bách xù thiêng liêng được đặt trên nóc.
Những trận lũ không chỉ cuốn trôi nhà cửa và đất đai, mà còn đe dọa một di sản văn hóa đã tồn tại qua nhiều thế kỷ biến động. Lama Tsultrim cho biết câu chuyện về cây óc chó không chỉ là truyền thuyết địa phương mà còn là một phần của truyền thống cổ xưa vẫn định hình cuộc sống ở Lubra.
