Bản đồ năng lượng châu Phi: Giàu tài nguyên nhưng hơn 560 triệu người vẫn thiếu điện

Châu Phi nắm giữ hàng tỷ thùng dầu, hàng nghìn tỷ mét khối khí đốt và cung cấp phần lớn cobalt, mangan cho pin xe điện toàn cầu. Tuần này, các bộ trưởng năng lượng, nhà đầu tư và lãnh đạo các tập đoàn dầu khí đang nhóm họp tại Cape Town trong khuôn khổ Tuần lễ Năng lượng châu Phi, kéo dài đến ngày 16/10. Hội nghị tập trung vào đầu tư dầu khí, tài chính năng lượng và chấm dứt tình trạng nghèo năng lượng.

Bài phân tích dưới đây tổng hợp vị trí các mỏ dầu, khí đốt và khoáng sản quan trọng của châu Phi, cách thức sản xuất điện và những khu vực người dân vẫn chưa được tiếp cận điện lưới.

Trữ lượng dầu mỏ của châu Phi

Châu Phi hiện có khoảng 125 tỷ thùng dầu thô đã được chứng minh, chiếm 7,2% tổng trữ lượng toàn cầu. Đây là lượng dầu đã được phát hiện, có thể khai thác thương mại bằng công nghệ hiện có nhưng vẫn còn nằm dưới lòng đất.

Libya và Nigeria nắm gần 70% trữ lượng của châu lục, lần lượt 48,4 tỷ thùng và 36,9 tỷ thùng. Algeria đứng thứ ba với 12,2 tỷ thùng, tiếp theo là Angola với 7,78 tỷ thùng, Nam Sudan 3,75 tỷ thùng và Ai Cập 3,3 tỷ thùng.

Năm 2024, Nigeria là nước sản xuất dầu lớn nhất châu Phi, chiếm khoảng 23% sản lượng của lục địa. Algeria và Angola theo sau với khoảng 17% mỗi nước, ba quốc gia này cộng lại chiếm 56% sản lượng dầu của châu Phi. Nhóm năm nước sản xuất hàng đầu chiếm hơn 80% tổng sản lượng. Toàn châu Phi sản xuất 7,6% dầu thô thế giới, gần tương xứng với tỷ trọng trữ lượng toàn cầu.

Libya, quốc gia có trữ lượng đã chứng minh lớn nhất châu Phi, chỉ đứng thứ tư về sản lượng. Các công ty nước ngoài như Eni (Italy), TotalEnergies (Pháp) và Repsol (Tây Ban Nha) đang hoạt động tại đây, nơi các tranh chấp chính trị và phong tỏa đã nhiều lần làm gián đoạn khai thác.

Trữ lượng khí đốt tự nhiên

Cuối năm 2023, châu Phi sở hữu gần 18 nghìn tỷ mét khối khí đốt tự nhiên đã được chứng minh.

Nigeria và Algeria nắm khoảng 58% tổng trữ lượng, tiếp theo là Mozambique với 2,84 nghìn tỷ mét khối, Ai Cập 2,21 nghìn tỷ mét khối và Libya 1,51 nghìn tỷ mét khối.

Algeria và Nigeria cũng nằm trong nhóm nước xuất khẩu khí đốt hàng đầu châu Phi, trong khi phần lớn trữ lượng của Mozambique được phát hiện ngoài khơi vào thập niên 2010 vẫn chưa được khai thác đáng kể.

Khoáng sản quan trọng cho chuyển dịch năng lượng

Châu Phi cung cấp phần lớn khoáng sản dùng cho xe điện, pin và công nghệ năng lượng tái tạo.

Năm 2025, các nước châu Phi chiếm 71,2% sản lượng cobalt toàn cầu và 72,4% sản lượng mangan.

Cobalt được dùng trong pin sạc. Mangan chủ yếu dùng để tăng độ bền cho thép, nhưng cũng có mặt trong một số loại pin xe điện và pin lưu trữ năng lượng tái tạo.

CHDC Congo sản xuất gần 70% cobalt của thế giới. Một phần lượng này được khai thác thủ công bởi những người đào khoáng quy mô nhỏ, và Tổ chức Ân xá Quốc tế đã ghi nhận điều kiện làm việc nguy hiểm, thường gây tử vong tại một số mỏ của nước này.

Nam Phi sản xuất gần 38% mangan toàn cầu, tiếp theo là Gabon với gần 25%. Cùng với Ghana, ba quốc gia này chiếm 72,4% sản lượng toàn cầu.

Zimbabwe, nước sản xuất lithium lớn nhất châu Phi, chiếm 9,6% sản lượng toàn cầu năm 2025. Lithium được dùng trong pin sạc cung cấp năng lượng cho xe điện và lưu trữ điện từ năng lượng mặt trời, gió.

Madagascar, Mozambique và Tanzania cộng lại sản xuất 222.000 tấn graphite tự nhiên năm 2025, tương đương 11,9% tổng sản lượng toàn cầu. Graphite được dùng trong cực âm của hầu hết pin lithium-ion, cũng như trong sản xuất thép, chất bôi trơn và bút chì.

Quốc gia nào sản xuất điện từ năng lượng tái tạo?

Năm 2024, năng lượng tái tạo chiếm toàn bộ lượng điện sản xuất tại Ethiopia và CHDC Congo. Uganda, Namibia và Eswatini mỗi nước sản xuất hơn 96% từ năng lượng tái tạo, chủ yếu là thủy điện.

Ở chiều ngược lại, năng lượng tái tạo chiếm chưa đầy 5% tại Algeria, Libya, Niger và Tunisia, những nước chủ yếu dựa vào khí đốt hoặc dầu mỏ.

Điện của Ethiopia chủ yếu đến từ thủy điện, dẫn đầu là Đập Phục hưng lớn trên sông Nile Xanh, dự án thủy điện lớn nhất châu Phi. Đập bắt đầu phát điện năm 2022 và chính thức khánh thành vào tháng 9/2025.

Người dân được tiếp cận điện ở đâu?

Năm 2024, sáu quốc gia châu Phi báo cáo tỷ lệ tiếp cận điện phổ cập: Algeria, Ai Cập, Mauritius, Morocco, Seychelles và Tunisia. Tổng dân số của sáu nước này khoảng 215 triệu người, tương đương khoảng 14% dân số châu Phi.

Tại những nơi khác, tỷ lệ tiếp cận rất khác biệt. Ở Nam Sudan, chỉ 5,4% người dân có điện. Con số này là 15,6% tại Malawi và 22,5% tại CHDC Congo, dù nước này sản xuất toàn bộ điện từ năng lượng tái tạo.

Nigeria, quốc gia đông dân nhất châu Phi, có tỷ lệ tiếp cận 62,5%, tức khoảng 85 triệu người không có điện – con số lớn nhất của bất kỳ quốc gia nào trên thế giới.

Ở khu vực nông thôn, nơi tỷ lệ tiếp cận thấp hơn nhiều so với thành thị, nhiều gia đình vẫn phải dùng đèn dầu hỏa, nến hoặc đuốc để thắp sáng nhà sau khi trời tối.

Châu Phi có nguồn tài nguyên năng lượng dồi dào, từ dầu mỏ, khí đốt đến khoáng sản phục vụ chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 560 triệu người ở khu vực châu Phi cận Sahara vẫn không có điện, chiếm khoảng 86% tổng số người thiếu điện trên toàn thế giới.