Ba nước Hồi giáo ký hiệp ước phòng thủ chung Mecca: Sức mạnh quân sự kết hợp ra sao?
Alia Chughtai, Marium Ali
Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan vừa ký Hiệp định Phòng thủ chung Mecca, tạo thành một khối quân sự với gần 1,4 triệu quân nhân, hàng nghìn máy bay và xe tăng. Thỏa thuận cam kết răn đe tập thể trước mọi hành vi xâm lược, đánh dấu bước chuyển trong cấu trúc an ninh khu vực Trung Đông. Giới phân tích cho rằng hiệp ước giúp ba nước bổ sung sức mạnh cho nhau, từ vốn, địa chính trị đến năng lực quốc phòng hiện đại.
Lãnh đạo Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã ký Hiệp định Phòng thủ chung Mecca vào thứ Sáu tuần trước (7/8/2026), cam kết tăng cường răn đe tập thể trước bất kỳ hành vi xâm lược nào. Theo đó, một cuộc tấn công vũ trang vào một trong ba nước sẽ được coi là tấn công vào tất cả.
Thỏa thuận được ký kết trong bối cảnh ba nước đang phải đối mặt với căng thẳng khu vực ngày càng gia tăng, bao gồm những lo ngại về khả năng quân sự đang mở rộng của Israel và ảnh hưởng của Iran trong khu vực.
Với việc Riyadh là nước xuất khẩu dầu mỏ hàng đầu, Ankara có quân đội lớn thứ hai trong NATO và Islamabad là quốc gia Hồi giáo duy nhất có vũ khí hạt nhân, ba nước này cùng nhau tạo thành một khối quân sự có sức mạnh đáng kể.
Sức mạnh tổng hợp: Bộ binh, không quân và hải quân
Theo Chỉ số Sức mạnh Hỏa lực Toàn cầu 2026 (xếp hạng năng lực phòng thủ của 145 quốc gia), ba nước có tổng cộng gần 1,4 triệu quân nhân tại ngũ, khoảng 3.400 máy bay, hơn 6.000 xe tăng và hơn 340 tàu chiến.
Nhân lực: Pakistan đóng góp lực lượng lớn nhất với 660.000 quân, tiếp theo là Thổ Nhĩ Kỳ với 481.000 quân và Saudi Arabia với 247.000 quân. Bên cạnh đó là lực lượng bán quân sự và dự bị đông đảo.
Không quân: Ba nước vận hành tổng cộng 3.415 máy bay quân sự, bao gồm tiêm kích, trực thăng, máy bay vận tải và huấn luyện. Pakistan sở hữu khoảng 1.397 máy bay, tiếp theo là Thổ Nhĩ Kỳ với 1.101 và Saudi Arabia với 917.
Lục quân: Tổng số xe tăng của ba nước là 6.046 chiếc, cùng hơn 179.000 xe bọc thép, hàng nghìn hệ thống pháo và hệ thống pháo phản lực đa nòng. Pakistan có số xe tăng nhiều nhất với 2.677 chiếc, Thổ Nhĩ Kỳ có 2.284 và Saudi Arabia có 1.085.
Hải quân: Hạm đội kết hợp của ba nước bao gồm 344 tàu chiến, trong đó có 33 khinh hạm, 24 tàu hộ tống và 22 tàu ngầm. Thổ Nhĩ Kỳ dẫn đầu với 192 tàu, tiếp đến là Pakistan (120 tàu) và Saudi Arabia (32 tàu).
Chi tiêu quốc phòng: Tổng ngân sách quốc phòng hằng năm của ba nước là khoảng 124,4 tỷ USD. Saudi Arabia có ngân sách lớn nhất với 63,9 tỷ USD trong năm 2026, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ dành ra 51,4 tỷ USD và Pakistan là 9,1 tỷ USD.
Sức mạnh bổ trợ cho nhau
Giới phân tích cho rằng ý nghĩa của hiệp ước nằm ở chỗ ba nước có thể bổ sung sức mạnh cho nhau. Theo ông Andreas Krieg, một chuyên gia phân tích an ninh về Trung Đông, Saudi Arabia đóng góp vốn, vị trí địa lý, cơ sở hạ tầng và sức mạnh chính trị. Thổ Nhĩ Kỳ đóng góp nền công nghiệp quốc phòng ngày càng tinh vi, với máy bay không người lái, tên lửa, cảm biến, tác chiến điện tử, hệ thống hải quân và kinh nghiệm quân sự từ NATO. Trong khi đó, Pakistan đóng góp nhân lực, một lực lượng quân đội chuyên nghiệp lớn, kinh nghiệm tác chiến, năng lực sản xuất quốc phòng và kho vũ khí hạt nhân.
Ý nghĩa đối với từng nước
Đối với Saudi Arabia, hiệp ước giúp đa dạng hóa quan hệ đối tác phòng thủ trong quan hệ với Mỹ, bổ sung thêm năng lực quân sự tiên tiến của Thổ Nhĩ Kỳ và răn đe hạt nhân của Pakistan, trong bối cảnh các tuyến đường biển huyết mạch như eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb bị đe dọa ngày càng lớn.
Pakistan là một trong 9 quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, với vụ thử đầu tiên vào năm 1998. Nước này có dân số hơn 250 triệu người và phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc trong việc nhập khẩu vũ khí.
Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập NATO năm 1952, không có vũ khí hạt nhân riêng nhưng đồn trú đầu đạn hạt nhân của Mỹ theo thỏa thuận chia sẻ hạt nhân của NATO.
Ông David Des Roches, cựu giám đốc phụ trách các vấn đề bán đảo Ả Rập tại Bộ Quốc phòng Mỹ, cho rằng thỏa thuận này giúp Saudi Arabia đa dạng hóa nguồn cung vũ khí. Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan có thể cung cấp các loại vật tư như đạn pháo 155mm trên quy mô lớn, trong bối cảnh việc xuất khẩu của phương Tây có sự bất ổn. Ngược lại, hiệp ước giúp mở cửa thị trường tài chính Saudi Arabia cho ngành công nghiệp quốc phòng của Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan - hai nước có năng lực sản xuất vượt quá nhu cầu của nền kinh tế nội địa.
Vai trò của Mỹ trong thỏa thuận này được đánh giá là rất đáng chú ý. Theo ông Zaid M Belbagi, đối tác quản lý tại Hardcastle Advisory, Pakistan là nước nhận viện trợ của Mỹ, Saudi Arabia là khách hàng mua thiết bị quân sự nước ngoài lớn nhất của Mỹ, còn Thổ Nhĩ Kỳ có quân đội lớn thứ hai trong NATO. Tuy nhiên, ông Krieg cho rằng mô hình an ninh cũ kiểu “trung tâm và nan hoa” với Mỹ ở trung tâm đang chuyển sang kết nối ngang giữa các cường quốc trong khu vực.
Ai có thể tham gia tiếp theo?
Ai Cập là quốc gia duy nhất được một bên ký kết công khai nhắc đến về khả năng gia nhập. Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan gọi Ai Cập là “đối tác tự nhiên” và bày tỏ hy vọng Cairo sẽ tham gia sau khi các vấn đề kỹ thuật được giải quyết.
Giới phân tích cho rằng việc Ai Cập có tham gia hay không phụ thuộc vào việc ngôn ngữ của hiệp ước có bảo vệ được quan hệ viện trợ của nước này với Washington, không làm suy yếu các hiệp định và thỏa thuận hòa bình hiện có, cũng như giữ quyền tự quyết trong các vấn đề quân sự của mình hay không.
