Âm nhạc châu Phi cân nhắc cơ hội và rủi ro từ AI: 'Công nghệ sẽ không bao giờ thay thế được sự chân thực'

Tháng 7 năm ngoái, ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Nigeria Fave rơi vào tình huống lan truyền: một bản nhạc trái phép sử dụng dàn hợp xướng AI đã được phát hành, nhanh chóng trở thành hiện tượng mạng. Để vượt qua tình thế, cô đã thu âm bản phối lại của riêng mình, kết hợp bài hát có sự hỗ trợ của AI và thêm vào danh sách nhạc của mình.

"Theo quan điểm của tôi, đó là [hành động] thông minh và có ý thức kinh doanh cao," Luật sư giải trí tại Lagos, Oyinkansola Fawehinmi, nhận xét vài tháng sau đó. "Về cơ bản, cô ấy đã giành lại quyền kiểm soát 'phiên bản AI' và phát hành nó như một biểu đạt chính thức của chính mình."

Nhiều thị trường âm nhạc châu Phi được xem là đặc biệt dễ bị tổn thương trước nguy cơ nhạc do AI tạo ra đạo nhạc từ các nghệ sĩ thực, do khuôn khổ pháp lý bảo vệ sở hữu trí tuệ còn yếu kém.

Những lo ngại tương tự cũng tồn tại đối với thị trường deepfake rộng lớn hơn. Hôm thứ Hai, Nam Phi đã rút lại dự thảo chính sách AI quốc gia sau khi tiết lộ, trớ trêu thay, có những trích dẫn do AI tạo ra trong đó.

AI là trọng tâm của Hội chợ Âm nhạc Đại Tây Dương (Atlantic Music Expo) diễn ra trong tháng này tại Cape Verde, một trong số ít quốc gia châu Phi có chính sách AI riêng. Benito Lopes, giám đốc hội chợ từ năm 2024, cho biết các cuộc thảo luận nhằm mang đến cho người biểu diễn "nhiều kiến thức hơn để khai thác [AI] một cách tốt nhất mà không đánh mất bản sắc con người và khả năng sáng tạo của họ".

Đối với Bộ trưởng Văn hóa Cape Verde, Augusto Jorge de Albuquerque Veiga, người đặt mục tiêu biến Cape Verde thành "trung tâm văn hóa thế giới, đặc biệt là âm nhạc", ưu tiên là đảm bảo nghệ sĩ địa phương nhận được hỗ trợ tài chính để kiếm sống trong thế giới ngày nay.

"Bạn phải làm việc với nó, không phải bị nó nuốt chửng," Veiga nói với Guardian. "Tôi nghĩ rằng AI sẽ không bao giờ bao phủ được những gì chân thực... AI đã là hiện tại rồi, vì vậy chúng ta phải thảo luận về điều này và tìm cách làm việc với AI cho đất nước, cho văn hóa và cho tương lai."

Do ngân sách của Bộ Văn hóa, ở mức 6 triệu đô la, chiếm chưa đến 1% ngân sách quốc gia, Veiga đã vận động để phân bổ từ thuế du lịch của Cape Verde cho lĩnh vực này và tạo ra trái phiếu kiều hối nhắm vào cộng đồng kiều bào rộng lớn ở những nơi như Boston và Lisbon.

Hội chợ, diễn ra trước lễ hội nhạc jazz Kriol, từ lâu đã tìm cách trở thành cầu nối giữa châu Phi, châu Âu và châu Mỹ, nhưng cũng nhấn mạnh vai trò của nhạc sống và tương tác con người trong thời đại âm thanh tổng hợp.

Ca sĩ kỳ cựu người Guinea-Bissau, Patche di Rima, người biểu diễn vào ngày cuối cùng, cho biết: "Tôi vui mừng được ở đây... một nghệ sĩ thiếu truyền thông và kết nối là không có gì."

Hầu hết các đại biểu nhấn mạnh rằng các công cụ AI phối nhạc, làm chủ và tiếp thị dựa trên dữ liệu mang đến cơ hội cho các nghệ sĩ độc lập có kinh phí eo hẹp cạnh tranh toàn cầu. Các doanh nhân trong lĩnh vực này nhấn mạnh rằng AI không phải là sự thay thế cho tài năng.

José Moura, đồng sáng lập Sona, một công ty khởi nghiệp AI giúp nghệ sĩ sử dụng lời nhắc văn bản để trau chuốt bài hát, cho biết công nghệ này có thể trao quyền cho nghệ sĩ ở Nam bán cầu mở rộng tầm ảnh hưởng mà không làm mất đi tính độc đáo của âm nhạc.

"Sự đồng nhất hóa xảy ra khi công cụ không biết bạn đến từ đâu," ông nói. "Không giống như AI thông thường huấn luyện trên các giá trị trung bình toàn cầu, Sona được xây dựng trên âm nhạc địa phương, do các nghệ sĩ địa phương quản lý, vì vậy khi nó khuếch đại âm thanh của bạn, nó khuếch đại chính xác điều làm nên bản sắc của bạn. Đó là điều ngược lại với sự xóa nhòa... các nghệ sĩ quyết định điều gì được bảo tồn trước khi AI chạm vào bất cứ thứ gì."

Sambaiana, một nhóm nhạc gồm bảy phụ nữ đến từ Brazil, đã có buổi biểu diễn đầu tiên bên ngoài quê hương tại hội chợ. Đối với nhóm – một hiện tượng hiếm hoi trong thể loại samba do nam giới thống trị – đây là cơ hội để kết nối với một thế giới mới nhưng quen thuộc.

"Chúng tôi cảm thấy vinh dự khi đại diện cho phong cách âm nhạc Brazil," Ju Moraes, ca sĩ chính, nói. "Chúng tôi nhận ra mình ở đây, năng lượng, con người, văn hóa và thậm chí cả kiến trúc rất giống với Bahia."

Rayra Mayara, một ca sĩ kiêm chơi đàn cavaquinho bốn dây, cho biết công nghệ không thể sánh bằng cảm xúc khi đứng trên sân khấu. "Chúng tôi là bảy người phụ nữ và không công nghệ nào có thể thay thế được cảm giác mà chúng tôi mang lại khi chơi, hát và kể về cuộc sống hàng ngày của mình," cô nói. "AI có thể bổ sung cho quá trình sản xuất nhưng không phải là sự thay thế cho con người."