Yemen: Hai kịch bản cho cuộc chiến sau các cuộc tấn công của Houthi

Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn nhằm vào Saudi Arabia đã đẩy cuộc chiến ở Yemen lên một mức độ mới. Việc nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dân sự, bao gồm các sân bay, khiến ít nhất một chục người thiệt mạng và hàng trăm người bị thương, đã khiến cho các "lằn ranh đỏ" từng giới hạn mức độ leo thang không còn được duy trì.

Đây là một canh bạc liều lĩnh của Houthi và không mang lại lợi ích cho họ. Họ biết rằng đòn trả đũa sẽ rất dữ dội, nhưng vẫn tiếp tục tấn công Saudi Arabia để phục vụ chương trình nghị sự của Iran, vốn tìm cách gia tăng căng thẳng trước cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ.

Với động lực leo thang như vậy, tình hình hiện tại có khả năng phát triển theo hai kịch bản: một chiến dịch quy mô lớn trên toàn khu vực nhằm vào Houthi, hoặc một cuộc chiến tiêu hao.

Kịch bản một: Mặt trận thống nhất chống Houthi

Để đối phó với đà leo thang của Houthi, Saudi Arabia đang nỗ lực tranh thủ tối đa sự ủng hộ quốc tế, đồng thời tăng cường các liên minh khu vực và quốc tế. Mục tiêu là hình thành một mặt trận thống nhất có khả năng đối phó với thứ đã trở thành mối đe dọa khu vực.

Riyadh chắc chắn đang hướng tới các nước láng giềng vùng Vịnh, những quốc gia cũng bị ảnh hưởng bởi xung đột tiếp diễn trong khu vực. Có một nhận thức chung rằng tất cả đều đang gặp nguy hiểm nghiêm trọng, không chỉ Saudi Arabia.

Do đó, các quốc gia vùng Vịnh – có thể trừ Oman – sẽ hỗ trợ Riyadh cả trực tiếp và gián tiếp trong cuộc giao tranh tại Yemen.

Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ cũng có khả năng tham gia mặt trận này, sau khi đã ký với Saudi Arabia một thỏa thuận phòng thủ mang tên Hiệp ước Mecca. Hiệp ước dự kiến sẽ được quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ phê chuẩn trong vài ngày tới, mở đường cho việc triển khai quân đội Thổ Nhĩ Kỳ để hỗ trợ Saudi Arabia. Trong khi đó, sự tham gia gián tiếp của Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, cùng với hỗ trợ hậu cần và tình báo, dường như đã được tiến hành từ trước.

Một sự can thiệp của Mỹ cũng có thể xảy ra, mặc dù khó có khả năng trước cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ, bởi các hoạt động quân sự ở Trung Đông vẫn không được cử tri Mỹ ưa chuộng.

Một liên minh toàn khu vực có thể giúp hỗ trợ cuộc phản công của các lực lượng trung thành với chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, vốn đang được tiến hành. Điều này có thể tạo ra động lực cần thiết để giành lại khu vực ven biển phía tây, bao gồm các khu vực ngoài Bab al-Mandeb và Dhubab.

Những thắng lợi như vậy có thể giảm áp lực lên hoạt động vận tải Biển Đỏ và có khả năng thay đổi cán cân quân sự theo hướng có lợi cho chính phủ. Việc mở thêm các mặt trận tại các thành phố và tỉnh khác của Yemen có thể kéo căng lực lượng Houthi, phân tán nguồn lực của họ và làm tăng khả năng chính phủ đạt thêm bước tiến.

Việc giành lại Sanaa cũng có thể nằm trong tầm nhìn. Trở ngại chính khiến chính phủ Yemen chậm tái chiếm thành phố là bất đồng nội bộ giữa các phe phái trong chính chính phủ, cộng thêm sự can thiệp tiêu cực từ bên ngoài làm trầm trọng thêm các rạn nứt và suy yếu nỗ lực tập thể nhằm đối phó với Houthi.

Các biện pháp gần đây của chính phủ, đặc biệt là nỗ lực thống nhất việc ra quyết định và củng cố bộ chỉ huy các hoạt động quân sự, đã mang lại tiến bộ rõ rệt trên thực địa. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu cuối cùng là tái chiếm Sanaa cần nỗ lực bền bỉ và quyết tâm tập trung.

Nếu các lực lượng chính phủ đạt được những thắng lợi đáng kể, điều đó có thể buộc Houthi phải nhượng bộ để đổi lấy việc tạm dừng giao tranh. Họ từng làm vậy trước đây. Mục đích của họ không phải là tìm kiếm hòa bình mà là có đủ không gian để tái tập hợp và cuối cùng quay lại giao tranh. Các nhà đàm phán nên ghi nhớ điều đó khi tiếp cận các cuộc đàm phán với Houthi.

Kịch bản hai: Một cuộc chiến tiêu hao

Nếu liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu và chính phủ Yemen rơi vào chia rẽ và bất đồng nội bộ, tiến độ chống Houthi có thể bị chậm lại. Điều này sẽ cho phép các tay súng Houthi giữ vững vị trí trong khi tăng áp lực lên thị trấn chiến lược Taiz và duy trì chiến dịch nhằm vào các mục tiêu dân sự ở Saudi Arabia.

Diễn biến như vậy có thể làm xung đột thêm phức tạp, gia tăng thương vong dân sự và tình trạng di dời, đồng thời kéo dài cuộc chiến mà không tạo ra kết quả quân sự quyết định.

Điều này sẽ tác động kinh tế đáng kể đến Saudi Arabia và gây khó khăn cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển của nước này, vì họ sẽ phải ưu tiên chi tiêu quốc phòng.

Các nền kinh tế vùng Vịnh còn lại cũng sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực vì Saudi Arabia giữ vai trò trung tâm trong khu vực. Hơn nữa, việc mất đất trước Houthi đồng nghĩa cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz cũng sẽ tiếp diễn, gây gián đoạn xuất khẩu năng lượng từ khu vực.

Trong kịch bản này, Yemen sẽ rơi vào bế tắc "không có người thắng, không có kẻ bại", nhưng Iran sẽ nổi lên như bên thắng cuộc. Một cuộc chiến tiêu hao dọc bờ biển Biển Đỏ sẽ cho Tehran không gian thở đáng kể, cho phép nước này giảm bớt áp lực lên các nỗ lực chiến tranh của chính mình.

Điều này sẽ cho phép Iran sử dụng "lá bài Houthi" làm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán gián đoạn với cộng đồng quốc tế, tiếp thêm tự tin để nâng cao các điều kiện và yêu cầu của mình trong các cuộc đàm phán đó.

Điều này có nghĩa cách duy nhất để giải quyết cuộc khủng hoảng ở Yemen là hành động quân sự quyết định do chính phủ Yemen dẫn đầu và được một liên minh toàn khu vực hỗ trợ. Để điều đó xảy ra, chính phủ phải sắp xếp ổn thỏa các vấn đề nội bộ và quan hệ với các đồng minh.

Quan điểm trong bài viết này là của tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.