Xung đột liên quan nước nước gia tăng mạnh, đe dọa an ninh toàn cầu năm 2026

Hội nghị Tuần lễ Nước Thế giới 2026 đã khai mạc hôm Chủ nhật tại thủ đô Stockholm của Thụy Điển và trực tuyến, với chủ đề “Nước vì con người và tiến bộ”. Sự kiện do Viện Nước Quốc tế Stockholm (SIWI) tổ chức thường niên, nhấn mạnh vào các thách thức an ninh nguồn nước toàn cầu đang gia tăng.

Theo Viện Pacific (Pacific Institute), một tổ chức tư vấn phi lợi nhuận của Mỹ, năm 2024 ghi nhận 420 vụ xung đột liên quan đến nước – mức cao kỷ lục, tăng 78% so với 235 vụ của năm 2022. Xu hướng này chủ yếu đến từ các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng nước và tranh chấp về quyền tiếp cận nguồn nước, đặc biệt tại những khu vực có chiến tranh kéo dài.

Nguyên nhân gây ra xung đột liên quan nước

Hơn ba thập kỷ qua, Viện Pacific đã theo dõi các xung đột nước toàn cầu thông qua Biên niên sử Xung đột Nước, phân loại mỗi sự việc theo vai trò của nước – là nạn nhân, chất xúc tác hay vũ khí.

Nước là nạn nhân: Cơ sở hạ tầng nước như đập, đường ống, giếng, nhà máy xử lý bị hư hại hoặc phá hủy trong xung đột, dù cố ý hay là thiệt hại phụ. Năm 2024, 55% các vụ xung đột liên quan nước thuộc nhóm này.

Nước là chất xúc tác: Khan hiếm nước, bất bình đẳng trong tiếp cận hoặc tranh chấp tài nguyên dẫn đến bạo lực, thường liên quan đến cộng đồng dân cư, nông dân, người chăn nuôi hoặc nhóm vũ trang. 28% sự vụ trong năm 2024 được xếp vào nhóm này.

Nước là vũ khí: Nước bị thao túng cố ý để gây hại hoặc gây sức ép với đối thủ, bao gồm cắt nguồn cung, làm ô nhiễm nguồn nước, gây ngập lụt hoặc kiểm soát tiếp cận. Chỉ có 2% sự vụ năm 2024 được phân loại theo nhóm này, nhưng cho thấy mối liên hệ ngày càng rõ giữa căng thẳng nguồn nước, áp lực khí hậu và xung đột.

Những điểm nóng xung đột nước năm 2026

Palestine: Theo UNICEF, tại Gaza, 1,9 triệu trong tổng số 2,1 triệu người vẫn phải di dời, khoảng 90% cơ sở hạ tầng nước và vệ sinh bị hư hại hoặc phá hủy do các cuộc tấn công của Israel. Tới 70% người dân không thể lấy đủ 6 lít nước mỗi ngày cho nhu cầu uống và nấu ăn; 90% hộ gia đình rơi vào tình trạng mất an ninh nước từ trung bình đến cao. Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) cho biết giá nước đã tăng tới 500%. Tại Bờ Tây, các vụ tấn công của người định cư và phá dỡ của Israel đã làm hư hại cơ sở hạ tầng nước, như vụ phá hoại giếng Ein Samiya phía đông Ramallah khiến khoảng 100.000 người bị cắt nước.

Sudan: Cuộc giao tranh giữa Lực lượng Vũ trang Sudan và Lực lượng Hỗ trợ Nhanh từ tháng 4/2023 đã khiến khoảng 12 triệu người phải di dời và tạo ra cuộc khủng hoảng nhân đạo ảnh hưởng tới hơn 30 triệu người. Một báo cáo của Học viện Geneva ghi nhận các cuộc tấn công vào hạ tầng nước gồm hồ chứa, nhà máy xử lý và mạng lưới phân phối, đặc biệt tại Darfur. Sự sụp đổ của hệ thống nước và vệ sinh đã làm bùng phát dịch tả và khiến tình trạng mất an ninh lương thực trầm trọng hơn, với nguy cơ nạn đói gia tăng ở Darfur, Kordofan và sông Nin Xanh.

Iran: Các cuộc không kích của Mỹ và Israel từ ngày 28/2 được cho là đã làm hỏng các nhà máy khử muối và hồ chứa trên đảo Qeshm và tỉnh Hormozgan, gây gián đoạn nguồn nước cho hàng chục nghìn người. Cuộc khủng hoảng xảy ra trong bối cảnh trữ lượng nước của Iran đã xuống mức nghiêm trọng, một số hồ chứa cạn tới 92%, còn mực nước tại Mashhad – thành phố lớn thứ hai với khoảng 4 triệu dân – xuống dưới 3%.

Khu vực Vùng Vịnh: Cuộc chiến tại Iran đã phơi bày sự mong manh của cơ sở hạ tầng nước trọng yếu tại khu vực vốn khan hiếm nước nhất thế giới. Nước biển khử muối cung cấp khoảng 90% nước uống tại Kuwait, 86% tại Oman, 70% tại Saudi Arabia, trên 90% tại Bahrain và 99% tại Qatar. Các nhà máy khử muối ở Bahrain, Kuwait, UAE và Iran đã bị hư hại trong chiến tranh, mặc dù tác động đến nguồn cung nước được ghi nhận là hạn chế.

Ukraine: Cuộc chiến với Nga làm hư hại nghiêm trọng cơ sở hạ tầng nước và năng lượng. UNICEF cho biết 4,3 triệu người được hỗ trợ nước sạch trong năm ngoái, 12,7 triệu người đang cần hỗ trợ nhân đạo. Các cuộc tấn công đã làm giảm 70% sản lượng điện, gây gián đoạn nước và hệ thống sưởi. Tại Kherson, các cuộc tấn công gần đây đã cắt nước toàn bộ khu dân cư. Thảm họa đập Kakhovka tháng 6/2023 ảnh hưởng đến hơn 100.000 người, khoảng 10 triệu người hiện không có khả năng tiếp cận nước sạch.