Cuộc chia rẽ sâu sắc nhất trong nền chính trị Israel hiện nay không chỉ nằm ở các cuộc chiến tranh trên nhiều mặt trận hay sự cô lập quốc tế, mà còn đến từ vấn đề nhập ngũ của những thanh niên nam giới theo trào lưu Do Thái cực đoan (Haredi). Vấn đề này đang chia rẽ các đảng phái lớn và đẩy người dân xuống đường biểu tình.
Tối ngày thứ Năm vừa qua, hàng nghìn người đàn ông Do Thái cực đoan đã làm tê liệt các trung tâm thành phố trên khắp miền trung Israel, phản đối việc bắt giữ các tín đồ vì từ chối nhập ngũ. Việc từ chối này không xuất phát từ phản đối đạo đức đối với các cuộc chiến của Israel, mà bởi họ cho rằng phục vụ trong quân đội sẽ làm suy yếu đức tin và khiến họ xa rời việc nghiên cứu kinh Torah.
Các cuộc biểu tình của giới trẻ cực đoan đã trở nên thường xuyên trên khắp Israel, đi kèm với bạo lực. Hàng chục cảnh sát và người biểu tình đã bị thương, nhiều người bị bắt, các tuyến phố và trung tâm thành phố thường xuyên bị phong tỏa.
Áp lực mất đi sự ủng hộ trong quốc hội từ hai đảng cực đoan chính là Shas và United Torah Judaism (UTJ) đã khiến Thủ tướng Benjamin Netanyahu thúc đẩy một dự luật giải tán quốc hội, đồng thời ủng hộ một dự luật gây tranh cãi nhằm bảo vệ quyền miễn trừ nhập ngũ cho các sinh viên tôn giáo cực đoan. Nghị sĩ Yisrael Eichler của UTJ ca ngợi dự luật này, gọi đó là “lời tuyên chiến thánh thiện chống lại những kẻ báng bổ Chúa, ngược đãi Torah và chống lại những người học nó”. Ông Meir Porush, thành viên UTJ, còn gọi những người phản đối là “những kẻ bài Do Thái”. Cả hai đều cho rằng các đảng cực đoan buộc phải đưa ra dự luật để đối phó với sự “ngược đãi có hệ thống” từ các “luật gia độc tài” – ám chỉ các thẩm phán Tòa án Tối cao Israel, những người từ lâu đã phản đối quyền miễn trừ này.
Nhà phân tích chính trị Nimrod Flaschenberg nhận định rằng việc tuyển quân Haredi có thể trở thành một trong những vấn đề chính trong chiến dịch bầu cử, khi xã hội Israel ngày càng trở nên quân sự hóa. Ông cũng chỉ ra rằng các gia đình cực đoan thường rất đông con, làm dấy lên lo ngại rằng trong tương lai họ sẽ chiếm tỷ lệ dân số lớn hơn nhiều, khiến Israel khó duy trì được xã hội phát triển.
Từ những năm 2010, Tòa án Tối cao Israel đã nhiều lần bác bỏ các đạo luật miễn trừ nhập ngũ hàng loạt, cho rằng chúng vi phạm nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật. Tháng 6 năm 2024, tòa án tuyên bố hệ thống hiện hành là bất hợp pháp và ra lệnh nhập ngũ cho những người đủ điều kiện, làm leo thang xung đột chính trị và các cuộc biểu tình bạo lực.
Giáo sư Benjamin Brown, chuyên gia về Do Thái giáo cực đoan, giải thích rằng nhiều người Haredi xem quân đội là “nồi lửa” khiến họ xa rời việc nghiên cứu Torah, thứ mà họ coi như một hình thức phục vụ quốc gia mang lại “sự bảo vệ tâm linh”. Mặc dù luật Do Thái cấm bạo lực, một số người Haredi cho rằng các hạn chế của nhà nước là một hình thức ngược đãi tôn giáo (shemad), khiến các hành vi thường bị cấm có thể được cho phép trong trường hợp tự vệ.
Thủ tướng Netanyahu và đảng Likud đang phải trả giá cho liên minh với các đảng cực đoan. Các cuộc thăm dò cho thấy khoảng 4/5 người Israel ủng hộ việc buộc người Haredi nhập ngũ hoặc trừng phạt việc từ chối. Một khảo sát của Viện Dân chủ Israel cho thấy 85% ủng hộ các biện pháp trừng phạt như cắt phúc lợi cho các sinh viên và gia đình họ.
Phe đối lập, dẫn đầu bởi cựu Thủ tướng Naftali Bennett, đã chỉ trích việc không giải quyết vấn đề miễn trừ là “con đường chậm chạp dẫn tới tự sát”. Tuy nhiên, các học giả cảnh báo vấn đề này sẽ không sớm biến mất. Giáo sư Daniel Bar-Tal từ Đại học Tel Aviv cho biết cộng đồng cực đoan hiện chiếm khoảng 12% dân số Do Thái, nhưng do tỷ lệ sinh cao, con số này sẽ tăng đáng kể trong vòng 10-20 năm. Chỉ khoảng một nửa trong số họ tham gia nghĩa vụ quân sự hoặc làm việc đóng góp cho nền kinh tế.
Nhà phân tích Ori Goldberg nhận xét rằng mọi thứ đang tiến nhanh đến bầu cử, phe đối lập tỏ ra không khuất phục trước người Haredi nhưng cũng có thể sẽ “khuất phục một cách bí mật”. Với 20 năm kinh nghiệm, Netanyahu hiểu rõ cách đối phó với các đảng cực đoan, nhưng vấn đề đang ngày càng quan trọng trong mắt công chúng, vốn “dễ thay đổi” và có thể đã “chán giết người Palestine” để chuyển sự chú ý sang những khác biệt nội bộ.
