Vì sao vụ khám xét nhà bà Ilhan Omar trước bầu cử giữa kỳ gây tranh cãi?

Các đặc vụ liên bang Mỹ đã khám xét nhà riêng của nữ nghị sĩ Dân chủ Ilhan Omar tại Washington, DC, trong một cuộc điều tra mà một nguồn tin nói với hãng Reuters là liên quan đến cáo buộc gian lận nhập cư. Cuộc khám xét diễn ra vào rạng sáng thứ Hai, chỉ ba tuần trước cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11, khi bà Omar đang tìm kiếm nhiệm kỳ thứ năm đại diện khu vực quốc hội số 5 của bang Minnesota.

Bà Omar gọi vụ khám xét là hành động "vũ khí hóa cơ quan thực thi pháp luật liên bang", trong khi các lãnh đạo đảng Dân chủ cho rằng thời điểm tiến hành đặt ra "những câu hỏi nghiêm trọng". Vậy vì sao vụ việc gây lo ngại đến vậy?

Chuyện gì đã xảy ra?

Các đặc vụ thuộc Cơ quan Điều tra An ninh Nội địa (HSI), một bộ phận của cơ quan Thực thi Nhập cư và Hải quan Mỹ (ICE), đã thi hành lệnh khám xét được Bộ Tư pháp Mỹ mô tả là "do tòa án cho phép". Bộ này chỉ nói rằng vụ việc nằm trong "một cuộc điều tra liên bang đang tiến hành".

Sáng thứ Hai, con phố quanh nhà bà Omar bị phong tỏa, các đặc vụ được nhìn thấy đang mang đi những thùng được dán nhãn "Tang vật bị tịch thu". Vài giờ sau, Tổng thống Donald Trump nói với phóng viên rằng ông "không liên quan" đến vụ khám xét và cho rằng việc này "thực sự thuộc thẩm quyền của Bộ Tư pháp".

Bà Omar đang bị điều tra vì điều gì?

Về mặt chính thức, vẫn chưa rõ. Tuy nhiên, một người được mô tả là am hiểu cuộc điều tra nói với Reuters rằng vụ việc liên quan đến cáo buộc gian lận nhập cư, trong đó một phần xoay quanh giấy tờ do cha quá cố của bà Omar điền khi bà còn nhỏ.

Bà Omar cùng gia đình chạy trốn nội chiến Somalia khi mới 8 tuổi. Theo tiểu sử tại Hạ viện, gia đình bà sống bốn năm trong một trại tị nạn ở Kenya trước khi sang Mỹ vào thập niên 1990, và bà nhập tịch năm 2000.

Các trang tin bảo thủ nhiều năm qua cáo buộc bà "kết hôn với anh trai" để thực hiện hành vi gian lận nhập cư, điều bà Omar bác bỏ là "những lời dối trá kinh tởm". Hồi tháng 3, Phó Tổng thống JD Vance nói, không đưa ra bằng chứng, rằng chính quyền tin bà Omar "chắc chắn đã phạm tội gian lận nhập cư". Văn phòng bà gọi cáo buộc này là bịa đặt và mang tính bôi nhọ.

Hồi tháng trước, Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin nói với người dẫn chương trình podcast bảo thủ Benny Johnson rằng "điều gì đó sẽ xảy ra" trong vụ án này. "Nếu chúng tôi chứng minh được rằng đáng lẽ bạn không nên ở đây ngay từ đầu, chúng tôi sẽ trục xuất bạn", ông nói.

Vì sao thời điểm khám xét gây tranh cãi?

Theo chính sách của Bộ Tư pháp, cơ quan này thường tránh mọi hành động mà thời điểm tiến hành có thể gây cảm giác ảnh hưởng đến một cuộc bầu cử hoặc mang lại lợi thế cho một ứng viên hay đảng phái. Trên thực tế, bộ này từ lâu tránh các bước điều tra công khai nhắm vào ứng viên trong khoảng 60 ngày trước bỏ phiếu.

Giáo sư luật Randall Eliason của Đại học George Washington, cựu công tố viên liên bang về tham nhũng công, cho rằng vụ khám xét dường như đi ngược thông lệ đó, dù không có cách nào cưỡng chế thực thi chính sách này. "Mục đích là tránh ngay cả vẻ ngoài của bất kỳ sự can thiệp nào của Bộ Tư pháp vào tiến trình chính trị", ông nói.

Thông lệ này từng bị thử thách nổi tiếng nhất vào năm 2016. Ngày 28/10 năm đó, 11 ngày trước bầu cử tổng thống, Giám đốc FBI khi ấy là James Comey thông báo với Quốc hội rằng cơ quan đang xem xét các email mới phát hiện liên quan đến cuộc điều tra về máy chủ email cá nhân của bà Hillary Clinton. Bà Clinton phần nào đổ lỗi cho việc này khiến bà thất bại. Một cuộc rà soát năm 2018 của tổng thanh tra Bộ Tư pháp kết luận hành vi của Comey là "bất thường và không phục tùng cấp trên".

Về mặt bầu cử, kết quả dường như khó bị ảnh hưởng. Bà Omar đại diện cho một ghế Dân chủ rất an toàn bao trùm Minneapolis, nơi bà thắng năm 2024 với cách biệt 50 điểm phần trăm. Ngày 3/11, bà đối đầu với ứng viên Cộng hòa Dalia al-Aqidi, cựu nhà báo sinh tại Iraq, người từng gọi bà Omar là "thân Hamas", trong cuộc tái đấu với năm 2024.

Tuy nhiên, vụ khám xét nằm trong một xu hướng rộng hơn. Trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, Bộ Tư pháp đã truy tố nhiều nhân vật bị ông xem là đối thủ chính trị, trong đó có chính Comey, Tổng chưởng lý bang New York Letitia James và cựu Cố vấn An ninh Quốc gia John Bolton.

Bà Omar nói gì?

Bà khẳng định mình đang bị nhắm đến với tư cách một trong những "kẻ thù chính trị" của ông Trump. "Suốt mười năm, Trump đã nhắm vào tôi bằng những lời dối trá vô căn cứ và các chiến dịch bôi nhọ", bà viết trên X. "Đây chỉ là bước leo thang mới nhất trong chiến dịch đe dọa chính trị của ông ta. Tôi sẽ không bị bịt miệng."

Trước đó, bà Omar từng mô tả sự tập trung của ông Trump vào mình là "nỗi ám ảnh không lành mạnh và đáng sợ", và cho biết bà cùng gia đình đã nhận những lời đe dọa giết mà bà đổ lỗi cho phát ngôn của ông.

Đầu tháng 12 năm ngoái, ông Trump nhắm vào cộng đồng người Somalia ở Minnesota và gọi người nhập cư Somalia là "rác rưởi". "Chúng ta sẽ đi sai đường nếu cứ tiếp tục đưa rác rưởi vào đất nước mình. Ilhan Omar là rác rưởi. Cô ta là rác rưởi. Bạn bè cô ta là rác rưởi."

Hồi tháng 1, một người đàn ông đã ném giấm vào bà tại một cuộc gặp cử tri ở Minneapolis. Anthony James Kazmierczak, người thừa nhận tấn công bà vì bất đồng với quan điểm cấp tiến của bà, đã bị kết án 14 tháng tù vào tháng trước.

Trong khi đó, ông Trump trở lại với gốc gác của bà Omar tại một cuộc vận động ở Youngstown, bang Ohio, hôm thứ Hai tuần này. "Cô ta đến từ một trong những đất nước tồi tệ nhất trên hành tinh", ông nói, khi đám đông hô vang: "Trục xuất".

Đảng Dân chủ và các nhà phê bình khác nói gì?

Họ cho rằng vụ khám xét nhà bà Omar là lạm dụng quyền lực. Lãnh đạo đảng Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries, cùng các nghị sĩ Katherine Clark và Pete Aguilar, gọi vụ khám xét là "hết sức đáng lo ngại".

Họ nói "cỗ máy trục xuất hàng loạt" của ông Trump "đã ập xuống nhà của một thành viên Quốc hội được bầu hợp pháp cùng gia đình bà", và cam kết sẽ "buộc phải chịu trách nhiệm đầy đủ".

Thống đốc bang Minnesota Tim Walz nói ông Trump đang "lạm dụng quyền lực để nhắm vào các đối thủ chính trị chỉ vài tuần trước một cuộc bầu cử".

Ít nghị sĩ Cộng hòa bình luận công khai. Một người lên tiếng, nghị sĩ Nancy Mace, viết rằng nếu gian lận được chứng minh, bà Omar "nên bị tước quốc tịch và trục xuất khỏi đất nước này".

Các câu hỏi cũng được đặt ra về khâu kiểm tra nội bộ. Một người am hiểu cuộc điều tra nói với Reuters rằng bộ này đã tham vấn Ban Liêm chính Công, cơ quan từng có truyền thống phê duyệt các cuộc điều tra nhắm vào thành viên Quốc hội, trước khi khám xét.

Chính quyền Trump đã cắt giảm Ban Liêm chính Công xuống còn khoảng hai luật sư trong đợt cắt giảm sâu bộ máy mà ông triển khai sau khi nhậm chức tháng 1/2025. Trước đó, đơn vị này có 35 đến 40 luật sư toàn thời gian.