Người Palestine ở các trại tị nạn Bờ Tây vẫn mòn mỏi chờ ngày trở về

Ramallah, Bờ Tây bị chiếm đóng – Mỗi buổi sáng, Fuad Abu Salam lại nhâm nhi tách cà phê bên ngoài căn nhà thuê ở ngoại ô Thinnabeh, đưa mắt nhìn từng chi tiết của trại tị nạn Tulkarem trải dài trước mặt. Trại tị nạn ở Bờ Tây mà ông có thể thấy từ xa từng là nơi có tòa nhà hai tầng gồm bốn căn hộ, mỗi căn rộng 300 mét vuông, nơi ông và đại gia đình sinh sống.

Sau khi bị buộc phải rời trại, ông, vợ, bốn người con và mẹ ông phải chen chúc trong một căn hộ thuê nhỏ không quá 100 mét vuông ở Thinnabeh. Ngôi nhà của ông ở Tulkarem đã bị hư hại một phần khi ông rời trại.

Mọi thứ thay đổi với Fuad và gia đình vào ngày 21/1/2025, khi Israel phát động chiến dịch quân sự ở vùng lãnh thổ Bờ Tây bị chiếm đóng mang tên “Iron Wall”, ban đầu nhắm vào trại tị nạn Jenin. Một tuần sau, chiến dịch mở rộng sang các trại Tulkarem và Nur Shams ở thành phố Tulkarem.

Theo Liên Hợp Quốc, lực lượng Israel đã cưỡng bức di dời toàn bộ dân cư của ba trại trong tháng 1 và tháng 2/2025 và tiếp tục ngăn cản họ trở về.

Quy mô di dời

Dữ liệu của UNRWA được trích dẫn trong báo cáo mang tên “Destruction of Palestinian Refugee Camps in the Northern West Bank” cho thấy 33.362 người Palestine vẫn bị cưỡng bức di dời khỏi ba trại. Tính đến tháng 10/2025, 52% công trình ở trại Jenin, 48% ở trại Nur Shams và 36% ở trại Tulkarem đã bị phá hủy hoặc hư hại.

Chiến dịch của Israel đã ảnh hưởng đến hàng trăm ngôi nhà, đường sá và cơ sở hạ tầng, bao gồm mạng lưới nước và điện, trong khi viện trợ nhân đạo cho các trại bị cắt đứt.

Theo báo cáo, lực lượng Israel đã sát hại 102 người Palestine, trong đó có 21 trẻ em, trong giai đoạn được đề cập. Con số này chiếm 46% tổng số người Palestine bị lực lượng Israel sát hại ở Bờ Tây trong cùng thời gian.

Hôm Chủ nhật, Tòa án Tối cao Israel đã ra lệnh cho chính phủ cung cấp lộ trình đưa người dân trở về ba trại, đặt hạn chót phản hồi là ngày 23/11.

Bộ trưởng Tài chính cực hữu Israel Bezalel Smotrich bác bỏ phán quyết, cảnh báo rằng việc người dân trở về có thể cho phép tái thiết cái mà ông gọi là “cơ sở hạ tầng khủng bố”. Ông kêu gọi chính phủ không thực thi quyết định này.

Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz phản đối sự can thiệp của tòa án, khẳng định việc quân đội tiếp tục hiện diện trong các trại là quyết định an ninh và tuyên bố ý định duy trì sự hiện diện quân sự tại đó.

Fuad, 42 tuổi, thợ lắp đặt nhà kính, buộc phải chạy trốn cùng toàn bộ cư dân trại và hơn 40 thành viên gia đình. Nhưng ông và những người hàng xóm mang theo hy vọng trở về nhà.

Họ chuyển qua lại giữa nhà của người thân, chịu đựng điều kiện sống khắc nghiệt, cho đến khi ông cuối cùng định cư ở ngoại ô Thinnabeh thuộc Tulkarem.

Khu vực nhìn xuống trại đã “hồi sinh tinh thần” cho ông vì ông có thể nhìn thấy ngôi nhà dù từ xa. Dù không thể đến được tòa nhà, ông vẫn có thể ngắm nhìn và tưởng tượng về ngày ông có thể trở về.

“Nếu có quyết định cho phép chúng tôi trở về ngay bây giờ, tôi sẽ đi ngay lập tức không chút do dự”, ông nói.

Nhưng ngôi nhà của ông không còn như xưa. Nó đã bị quân lính Israel phá hủy một phần và phóng hỏa, khiến hơn 80% khu căn hộ không thể ở được. Fuad dự định dùng đống đổ nát để xây lại nhà.

“Tôi sẽ không bao giờ dao động trong quyết tâm trở về, kể cả phải dựng lều trên đống đổ nát và sống ở đó”, ông tuyên bố.

Mohamad Ararawi, 18 tuổi, từ trại tị nạn Jenin, cũng chứng kiến ngôi nhà của mình bị san phẳng và thay vào đó là một con đường rộng.

Cậu nói với Al Jazeera rằng gia đình 40 người của cậu, từng sống trong tòa nhà năm tầng ở khu al-Damaj, đều đã rời trại khi chiến dịch quân sự của Israel bắt đầu, tìm nơi trú ẩn tại nhà của những người thân khác.

“Mẹ, cha, năm chị gái và tôi trú ẩn trong căn hộ chưa hoàn thiện của anh trai. Chúng tôi chịu đựng điều kiện khắc nghiệt, trải qua giá lạnh cắt da và nóng thiêu đốt, trước khi dần dần hoàn thiện công trình cho đến khi có thể ở được phần nào”, cậu nói thêm.

Trở về là điều duy nhất quan trọng với họ, và họ từ chối sống ở bất cứ đâu ngoài trại, kể cả khi nơi đó thiếu những tiện nghi cơ bản.

Một cuộc trở về gần như bất khả thi

Đưa người dân trở về nhà không chỉ là vấn đề dọn đường cho cư dân. Trở về đồng nghĩa với việc sống trong một trại mà cơ sở hạ tầng đã bị hư hại và hàng trăm ngôi nhà bị phá hủy, tất cả trong bối cảnh thiếu thốn nhu yếu phẩm.

Nihad Shawish, thành viên Ủy ban Dịch vụ Nhân dân trại Nur Shams, nói với Al Jazeera rằng mức độ tàn phá khiến việc trở về của cư dân gặp vô vàn khó khăn, bất chấp ý chí quay về nhà của họ.

Khoảng 400 ngôi nhà, phần lớn cao ba đến bốn tầng, đã bị phá hủy, ông cho biết, trong khi khoảng 100 ngôi nhà bị đốt cháy trong thời gian quân đội Israel hiện diện trong trại.

Ngay cả những ngôi nhà còn sót lại cũng không chắc có thể ở được; chúng bị hư hại nghiêm trọng về cửa ra vào, cửa sổ và các tiện nghi bên trong. Sự sụp đổ của một số tòa nhà cũng làm hư hại các nhà lân cận.

Khoảng 10.900 cư dân trại vẫn bị di dời, bao gồm các gia đình ở nhờ nhà riêng và những người khác ở một trường học tại ngoại ô Thinnabeh.

Faisal Salameh, quan chức Ủy ban Nhân dân trại Tulkarem, nói với Al Jazeera rằng hơn 2.000 đơn vị nhà ở đã bị phá hủy hoàn toàn, trong khi khoảng 90% nhà trong trại bị hư hại một phần, khiến chúng không thể ở được.

“Israel đã biến trại thành một môi trường xua đuổi cư dân, với sự tàn phá lan rộng và lệnh cấm tái thiết ở một số khu vực đã bị chuyển thành đường”, ông lưu ý.

Bất chấp những điều kiện này, Salameh nói rằng cư dân bị di dời đang mong mỏi trở về trại ngay khi chính phủ Israel cho phép.

Trại từng là nơi ở của khoảng 15.000 người. Phần lớn người bị di dời hiện sống trong nhà thuê hoặc với người thân, trong khi những người khác trú ẩn trong trường học, nhà thờ Hồi giáo hoặc lán thiếc tạm bợ.

Israel bác bỏ

Trong khi phán quyết của Tòa án Tối cao Israel mở ra khả năng thảo luận về việc đưa người bị di dời trở về các trại ở phía bắc Bờ Tây, việc các bộ trưởng chính phủ Israel bác bỏ khiến dấy lên câu hỏi liệu phán quyết có được thực thi hay không. Cho đến lúc đó, cuộc sống của các gia đình bị di dời vẫn bị treo lơ lửng.

Mohamad Halaseh, chuyên gia về các vấn đề Israel, nói với Al Jazeera rằng cánh hữu Israel không chỉ cố gắng thay đổi cấu trúc hệ thống tư pháp mà còn tìm cách làm suy yếu tính chính danh của tòa án và gây áp lực lên các thẩm phán.

Ông giải thích rằng tác động của các quan điểm chính trị thể hiện rõ qua việc phớt lờ các phán quyết của Tòa án Tối cao. Ông dẫn vấn đề thăm gặp tù nhân Palestine, một trường hợp mà nhà nước không tuân thủ các quyết định của tòa, như một ví dụ.

“Việc tiếp tục phớt lờ các phán quyết của tòa làm suy yếu khả năng của cơ quan tư pháp trong việc buộc chính phủ hành động khi các quyết định tư pháp xung đột với quan điểm của giới lãnh đạo chính trị”, ông nói.

Theo ông, một số tiền lệ khiến việc thực thi các phán quyết của tòa về các trại khó có thể xảy ra. Điều này đặc biệt đáng lo ngại với cư dân, những người cũng đối mặt với sự phản đối chính trị mạnh mẽ của Israel đối với việc người Palestine trở về ba trại.

“Các quan điểm chính trị được tuyên bố đặt ra giới hạn cho mức độ tuân thủ của các thể chế hành pháp đối với phán quyết tư pháp”, ông nói.