Vì sao tên lửa Houthi xuyên thủng lưới phòng không Saudi Arabia?

Lực lượng Houthi tại Yemen, còn gọi là Ansar Allah, đang dùng các đợt tấn công phối hợp gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái để đánh sâu vào lãnh thổ Saudi Arabia. Sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh đã nhiều lần trở thành mục tiêu kể từ khi Houthi phát động chiến dịch quân sự mới nhằm vào vương quốc này hồi tháng 9.

Vụ tập kích sân bay hôm thứ Bảy khiến 12 người thiệt mạng và 309 người bị thương, trở thành cuộc tấn công đẫm máu nhất vào Saudi Arabia trong hơn một thập kỷ. Nhà chức trách hàng không dân dụng nước này buộc phải tạm dừng khai thác và chuyển hướng toàn bộ chuyến bay, trong khi Mỹ và Anh ban hành khuyến cáo du lịch mới cho công dân.

Houthi đã nhận thực hiện hai vụ tấn công khác vào sân bay này hồi đầu tuần, và hôm Chủ nhật tiếp tục cảnh báo người dân tránh xa các sân bay của Saudi Arabia.

Kho vũ khí của Houthi

Saudi Arabia sở hữu một trong những quân đội được trang bị tốt nhất thế giới, với hệ thống phòng không nhiều tầng hiện đại. Máy bay chiến đấu nước này đã oanh kích các vị trí của Houthi trên khắp Yemen trong tuần qua, nhằm đẩy lùi các bước tiến gần đây của nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn chống lại quân đội chính phủ Yemen mà Riyadh ủng hộ.

Kho vũ khí của Houthi đã phát triển đáng kể kể từ khi nhóm này giành quyền kiểm soát Sanaa từ tay chính phủ hồi tháng 9/2014. Máy bay không người lái và tên lửa của họ đã vươn tới tận Israel, và như độ chính xác đã cho thấy, có thể đánh trúng các mục tiêu cụ thể như sân bay và cơ sở dầu khí của Saudi Arabia.

Kho vũ khí của Houthi tiên tiến đến đâu?

Chưa rõ loại vũ khí nào được dùng trong vụ tấn công sân bay Riyadh, nhưng Houthi đã bắn hàng trăm UAV và tên lửa vào Saudi Arabia kể từ khi liên quân can thiệp năm 2015. Nhóm được Iran hậu thuẫn này cũng nhắm vào Israel và các tàu bị cho là có liên hệ với Israel kể từ khi xung đột ở Gaza bùng phát tháng 10/2023.

Houthi sử dụng vũ khí phối hợp, trộn lẫn UAV và tên lửa có tốc độ khác nhau để gây nhiễu hệ thống phòng không. Cách đánh này cũng định hình chiến sự trên bộ ở Yemen, khi Houthi dồn dập oanh kích các vị trí của chính phủ trong nhiều tuần trước khi chiếm nhanh vùng duyên hải Biển Đỏ trong cuộc tấn công hồi tháng trước.

Trong số các loại vũ khí tiên tiến nhất của nhóm có tên lửa đạn đạo tầm trung Palestine-2, loại nhiên liệu rắn hai tầng được cho có tầm bắn 2.000 km với khả năng siêu vượt âm. Một loại khác là Toufan, dường như là phiên bản đổi tên của tên lửa Ghadr do Iran sản xuất, được cho có tầm bắn từ 1.350 đến 1.950 km.

Tầm bắn của những tên lửa này, trong đó có loại mang đầu đạn chùm, đã cho phép Houthi xuyên qua mạng lưới phòng không Israel ở khoảng cách khoảng 2.000 km từ Yemen.

Houthi cũng duy trì nhiều loại tên lửa tầm ngắn như dòng Burkan và Badr, được cho cũng có nguồn gốc từ Iran và từng được dùng trong các cuộc tấn công xuyên biên giới vào Saudi Arabia.

Theo Nawaf Obaid, chuyên gia cấp cao tại Khoa Nghiên cứu Chiến tranh thuộc Đại học King's College, kho tên lửa của Houthi về cơ bản bắt nguồn từ vũ khí Iran, với một số ảnh hưởng công nghệ của Trung Quốc. “Houthi cho thấy rất ít bằng chứng về đổi mới công nghệ nội địa đáng kể. Năng lực trong nước của họ chủ yếu giới hạn ở việc sản xuất một số tên lửa và UAV phân khúc thấp,” ông nói.

Hồi tháng trước, lực lượng chính phủ Yemen cáo buộc Houthi đang nhận hỗ trợ từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) để phát triển một năng lực mới là tên lửa hành trình tuần kích.

Vì sao phòng không Saudi Arabia chật vật theo kịp?

Nhà chức trách Saudi Arabia cho biết lực lượng của họ đã bắn hạ nhiều vật thể bay trong tuần qua, gồm hai tên lửa đạn đạo nhắm vào thủ đô hôm thứ Năm. Tuy nhiên, họ không đánh chặn được vật thể đã đánh trúng sân bay quốc tế King Khalid hôm thứ Bảy.

Nawaf Obaid nói với Al Jazeera rằng việc hệ thống phòng không Saudi Arabia thỉnh thoảng bị xuyên thủng là điều có thể dự đoán, do diện tích rộng lớn của vương quốc và đường biên giới với Yemen. “Dù bạn có hệ thống phòng không nhiều tầng đến đâu, vẫn sẽ luôn có một quả lọt qua,” ông nói, đồng thời chỉ ra rằng hàng chục nỗ lực của Houthi bị chặn đứng cho mỗi vụ tấn công thành công.

Wolfgang Pusztai, chuyên gia phân tích chính sách an ninh và quốc phòng, nói với Al Jazeera rằng trọng tâm chính của hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo Saudi Arabia là đối phó các mối đe dọa từ Iran. Tuy nhiên, khi các cuộc tấn công từ Houthi gia tăng, ông cho rằng Saudi Arabia có khả năng đang điều chỉnh một phần hệ thống phòng thủ về hướng Yemen.

Vấn đề dự trữ tên lửa đánh chặn cũng đáng chú ý. Saudi Arabia cùng nhiều đồng minh khu vực và toàn cầu của Mỹ gặp khó khăn với kho đạn Patriot và THAAD hạn chế, vốn đã bị tiêu hao nhanh trong những tháng đầu của cuộc chiến với Iran. Hồi tháng trước, Riyadh được cho là đã liên hệ với một số quốc gia thân thiện để triển khai phòng không hoặc hỗ trợ khác nhằm giúp phòng thủ trước các cuộc tấn công của Houthi.

Những giới hạn

Dù vậy, Houthi cũng đang chiến đấu trong nhiều ràng buộc nghiêm trọng. Nhóm này chịu lệnh cấm vận vũ khí do Liên Hợp Quốc áp đặt, lệnh phong tỏa kéo dài nhiều năm của Saudi Arabia, cũng như phải chiến đấu trên nhiều mặt trận khắp Yemen.

“Về mặt quân sự, liên quân do Saudi dẫn đầu chiếm thế thượng phong, nhưng Houthi vẫn có thể chiếm các tiêu đề với những đòn tập kích thỉnh thoảng nhằm vào Saudi Arabia,” Obaid nói. “Là nước xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới và nền kinh tế G20, Saudi Arabia mang những trách nhiệm toàn cầu khiến các cuộc tấn công như vậy đặc biệt dễ thấy.”

Quy mô chính xác kho tên lửa của Houthi vẫn chưa được biết, đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì các cuộc tấn công vào Saudi Arabia của nhóm trong khi đồng thời chiến đấu trên bộ ác liệt, nơi tên lửa và UAV đều được sử dụng.

Obaid cho biết chiến dịch không kích của Saudi Arabia ở Yemen tập trung mạnh vào các kho tên lửa, cơ sở ngầm và cơ sở sản xuất UAV của nhóm. Ông nói thêm rằng hoạt động này đang “gây thiệt hại to lớn” cho năng lực quân sự của Houthi.

Pusztai nói với Al Jazeera rằng Houthi có thể chỉ còn một số lượng hạn chế tên lửa đạn đạo tầm ngắn. Điều này đồng nghĩa họ khó có thể phát động các cuộc tấn công bão hòa, khi nhiều tên lửa và UAV cùng lúc dội vào mục tiêu như ở Saudi Arabia. Thay vào đó, họ có thể tập trung nhắm từng tên lửa đơn lẻ vào các mục tiêu dân sự ít được bảo vệ “để tối đa hóa tác động chiến lược, trong trường hợp này là làm gián đoạn giao thông hàng không dân dụng.”