Vì sao Mỹ tạm hoãn tấn công Iran và 'thỏa thuận' ông Trump nhắc đến là gì?

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Mỹ và Israel đã nhất trí tạm hoãn các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran, với điều kiện một thỏa thuận chấm dứt cuộc xung đột kéo dài nhiều tháng phải đạt được “nhanh chóng”. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh khu vực đang đứng trước nguy cơ leo thang sau khi Washington và Tehran liên tục đe dọa tấn công trả đũa lẫn nhau, bao gồm cả nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết rằng Iran và các nước Trung Đông khác đã đề nghị ông hoãn tấn công vì “các đường nét chính của một thỏa thuận đã được chấp thuận”. Tuy nhiên, Tehran chưa xác nhận tuyên bố này. Hiện eo biển Hormuz, tuyến đường thủy quan trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, vẫn đóng cửa, trong khi hoạt động vận chuyển ở Biển Đỏ cũng bị gián đoạn do lực lượng Houthis do Iran hậu thuẫn tại Yemen.

Vì sao ông Trump hoãn tấn công?

Trong bài đăng, ông Trump trước đó cho biết Mỹ đã “sẵn sàng” tấn công Iran nhưng Tehran và các nước Trung Đông đã yêu cầu hoãn lại. Ông nói rằng đã đồng ý hủy cuộc tấn công “vì lợi ích tương lai của THẾ GIỚI và sự tồn tại của một Iran thịnh vượng”, với điều kiện phải nhanh chóng đạt được thỏa thuận. Thỏa thuận này được cho là sẽ bao gồm “mở hoàn toàn eo biển Hormuz và chấm dứt mối đe dọa hạt nhân từ Iran”, đồng thời khẳng định Israel tham gia cam kết này.

Nhà Trắng không đưa ra thêm chi tiết về nội dung thỏa thuận hay bên trung gian. Trong khi đó, trang Axios đưa tin Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã điện đàm với ông Trump và bày tỏ lo ngại về kế hoạch tấn công quy mô lớn, đề nghị hạ nhiệt căng thẳng.

Một vấn đề khác khiến Washington đau đầu là kho dự trữ đạn dược, đặc biệt là tên lửa đánh chặn Patriot, đang cạn kiệt. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ước tính số lượng tên lửa đánh chặn Patriot của Mỹ đã giảm từ khoảng 2.300 trước chiến tranh xuống còn chưa đến 827. Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Chris Van Hollen cảnh báo nước Mỹ đang cạn kiệt kho vũ khí này mỗi ngày, bất chấp nguy cơ xảy ra các cuộc xung đột khác trên thế giới.

Lập trường của Iran hiện ra sao?

Tehran vẫn chưa chính thức phản hồi về việc ông Trump tuyên bố hoãn các cuộc tấn công theo kế hoạch hay các cuộc thảo luận nhằm đạt được thỏa thuận.

Quyền Bộ trưởng Quốc phòng Iran, ông Majid Ibn al-Reza, cho biết Tehran coi mọi mối đe dọa từ các đối thủ là “thực tế và đáng tin cậy”, đồng thời tuyên bố Iran sẽ không bị bất ngờ hay đứng yên, mà sẽ dùng các mối đe dọa để tăng cường sẵn sàng quân sự và năng lực răn đe.

Trước đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã có các cuộc điện đàm với giới chức quân sự và ngoại giao Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia để thảo luận về nguy cơ leo thang từ Mỹ. Ông cảnh báo Iran sẽ đáp trả quyết đoán mọi “hành động xâm lược” cũng như có phản ứng “tương xứng” nếu Mỹ và Israel tấn công hoặc các nước trong khu vực tham gia.

Nournews, hãng truyền thông trực thuộc cơ quan an ninh tối cao Iran, cảnh báo các cuộc tấn công của Mỹ vào cơ sở hạ tầng năng lượng Iran sẽ kéo theo các cuộc tấn công của Iran vào các mỏ dầu ở Saudi Arabia, UAE, mỏ khí đốt ở Qatar và Israel, với tuyên bố “tất cả sẽ bị thiêu rụi”.

“Thỏa thuận” ông Trump nhắc đến là gì?

Không có thông tin rõ ràng về thỏa thuận này từ phía Mỹ, Iran hay các nước trung gian. Các cường quốc trong khu vực như Qatar, UAE, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã thúc ép Mỹ và Iran hạ nhiệt và quay lại ngoại giao.

Các nguồn tin từ chính phủ Pakistan cho biết các nhà trung gian Pakistan và Qatar đang “lạc quan thận trọng” về việc nối lại các cuộc đàm phán Mỹ-Iran bị đình trệ và dự kiến có “diễn biến tích cực” vào cuối tuần này. Nguồn tin cho biết các bên đã thuyết phục ông Trump hoãn các cuộc tấn công mới để nối lại đàm phán.

Thỏa thuận ngừng bắn gần nhất do Islamabad và Doha làm trung gian hồi tháng 6 đã sụp đổ nhanh chóng do tranh chấp về quyền kiểm soát eo biển Hormuz, nơi gần 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua. Ông Trump tuyên bố thỏa thuận mới sẽ mở lại ngay eo biển này, nhưng Tehran chưa có dấu hiệu thay đổi lập trường, cho rằng sẽ không bao giờ quay lại hiện trạng trước chiến tranh và muốn quản lý giao thông hàng hải tại đây cùng với Oman – điều mà Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh bác bỏ.

Ngoài ra, lực lượng Houthis ở Yemen – đồng minh của Iran – cũng bắt đầu đe dọa eo biển Bab al-Mandeb, tuyến đường xuất khẩu dầu thô của Saudi Arabia ở đầu kia của Biển Đỏ.

Đột phá có gần không?

Sau 156 ngày xung đột, dường như vẫn chưa có hồi kết. Phóng viên Al Jazeera tại Tehran dẫn lời Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn khi bỏ qua các quy tắc điều hướng ở eo biển Hormuz, ép tàu thuyền đi theo tuyến đường phía nam gần bờ biển Oman – tuyến đường mà Tehran coi là không được phép. Tehran cũng cáo buộc Washington phá hoại lệnh ngừng bắn bằng cách dùng tàu thương mại để che giấu hoạt động quân sự và áp đặt các biện pháp trừng phạt mới cùng phong tỏa hải quân.

Ông Ross Harrison, thành viên cấp cao tại Viện Trung Đông, nhận định khó có thể xác định chiến lược rõ ràng của Mỹ trong cuộc chiến với Iran khi ông Trump liên tục đưa ra các tín hiệu leo thang rồi rút lui. Về phía Iran, họ có thể tin rằng ông Trump đã “chớp mắt” trước nguy cơ leo thang. Ông Harrison cảnh báo tuyên bố mới nhất chỉ là một sự tạm dừng khác trừ khi hai bên đạt được thỏa thuận rõ ràng về việc mở lại eo biển Hormuz, bởi giao tranh tái diễn trước đó xuất phát từ sự mơ hồ trong bản ghi nhớ hồi tháng 6.

Ông cũng lưu ý rằng khi xung đột kéo dài, các vấn đề ở Liban, Israel-Palestine, Saudi-Houthis, Iraq có thể bị trộn lẫn, khiến các nhà ra quyết định ở Tehran và Washington mất kiểm soát tình hình, ngay cả khi họ muốn hạ nhiệt.