Venezuela nổi lên thành nhà cung cấp dầu lớn thứ ba cho Ấn Độ giữa khủng hoảng eo biển Hormuz

Venezuela đã trở thành nhà cung cấp dầu thô lớn thứ ba cho Ấn Độ trong tháng này, khi cuộc chiến tại Iran và việc đóng cửa eo biển Hormuz khiến các quốc gia phải tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế. Dữ liệu theo dõi năng lượng cho thấy lượng dầu vận chuyển từ Venezuela đến Ấn Độ tăng gần 50% so với tháng 4.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodriguez dự kiến sẽ đến Ấn Độ vào tuần tới để thảo luận về việc bán dầu. Venezuela sở hữu khoảng 303 tỷ thùng dầu – tương đương 17% trữ lượng dầu toàn cầu – lớn nhất thế giới, vượt qua cả Saudi Arabia và Mỹ, mặc dù nhiều năm bị Mỹ trừng phạt và quản lý yếu kém đã khiến sản lượng suy giảm.

Khi xung đột bao trùm Trung Đông và thị trường dầu mỏ thắt chặt, Washington – vốn đã kiểm soát ngành dầu mỏ Venezuela sau vụ bắt cóc cựu Tổng thống Nicolas Maduro tại Caracas vào tháng 1 – giờ đây dường như muốn đưa dầu thô Venezuela trở lại thị trường toàn cầu.

Ấn Độ đã mua nhiều dầu Nga hơn trong cuộc khủng hoảng năng lượng do cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran gây ra, khiến Washington khó chịu vì cho rằng doanh thu này hỗ trợ cuộc chiến của Nga tại Ukraine. Trước khi cuộc chiến Iran bắt đầu, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã hứa sẽ ngừng mua dầu Nga và thay vào đó mua dầu từ Mỹ và Venezuela vào tháng 2.

Rubio, người sẽ đến Ấn Độ từ ngày 23 đến 26/5 để đàm phán về thương mại, hợp tác quốc phòng và an ninh năng lượng, cho biết Washington muốn Ấn Độ thực hiện điều này. “Chúng tôi muốn bán cho họ càng nhiều năng lượng càng tốt,” Rubio nói. “Chúng tôi cũng nghĩ rằng có cơ hội với dầu Venezuela. Thực tế, tôi được biết quyền tổng thống Venezuela sẽ đến Ấn Độ vào tuần tới.”

Các nhà phân tích cho rằng Washington đang cố gắng định hình lại chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu – giảm đòn bẩy của Iran trong bất kỳ cuộc đàm phán hòa bình nào – đồng thời thắt chặt kiểm soát lĩnh vực dầu mỏ của Venezuela.

Gần một nửa lượng dầu thô nhập khẩu của Ấn Độ thường được vận chuyển từ các nhà sản xuất vùng Vịnh qua eo biển Hormuz, cùng với lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng và khí dầu mỏ. Nhưng tuyến đường biển hẹp này đã trở nên không thể tiếp cận do xung đột quanh Iran gia tăng.

Ấn Độ đã nối lại nhập khẩu dầu thô từ Iran vào tháng 4 sau bảy năm gián đoạn, sau khi Mỹ nới lỏng trừng phạt có giới hạn. Các lô hàng đó hiện đã dừng lại, không có tàu chở dầu Iran nào đến trong tháng này do phong tỏa hải quân của Mỹ. Đồng thời, nguồn cung từ Saudi Arabia – trước đây là nhà cung cấp lớn thứ ba cho Ấn Độ – đã giảm gần một nửa, từ 670.000 thùng/ngày (bpd) trong tháng 4 xuống còn khoảng 340.000 bpd trong tháng này.

Các quan chức Ấn Độ cũng bày tỏ lo ngại về an ninh hàng hải tại Vịnh, với 13 tàu Ấn Độ bị mắc kẹt trong khu vực. Một số tàu liên quan đến Ấn Độ đã bị bắt giữ hoặc tấn công gần eo biển Hormuz và bờ biển Oman. Một tàu chở hàng mang cờ Ấn Độ đã chìm trong vùng biển Oman sau một vụ hỏa hoạn nghi do máy bay không người lái hoặc tên lửa tấn công.

Venezuela nắm giữ khoảng 303 tỷ thùng trữ lượng dầu thô đã được chứng minh, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ. Mặc dù vậy, nước này sản xuất chưa đến 1% nguồn cung dầu thô toàn cầu sau nhiều năm bị Mỹ trừng phạt. Năm 2007, cựu Tổng thống Hugo Chavez quốc hữu hóa phần lớn ngành dầu mỏ Venezuela, chuyển lợi nhuận từ các tập đoàn nước ngoài sang các chương trình chi tiêu xã hội. Washington đáp trả bằng các biện pháp trừng phạt toàn diện, hạn chế nghiêm trọng khả năng xuất khẩu dầu và tiếp cận tài chính quốc tế của Venezuela.

Chevron vẫn là công ty dầu mỏ lớn duy nhất của Mỹ có hoạt động đáng kể tại Venezuela, sản xuất khoảng 250.000 bpd thông qua liên doanh với PDVSA. ExxonMobil hiện được cho là đang tiến gần đến một thỏa thuận tái gia nhập Venezuela lần đầu tiên sau gần hai thập kỷ, theo The New York Times.

Các nhà phê bình cho rằng chiến dịch của Washington chống Maduro chưa bao giờ chỉ đơn thuần về dân chủ hay nhân quyền, mà là khôi phục ảnh hưởng của Mỹ đối với một trong những trữ lượng dầu lớn nhất thế giới và thay thế dầu thô Iran bằng nguồn cung từ Venezuela – mở đường cho xung đột với Tehran. Chiến lược bán dầu Venezuela ra thị trường năng lượng quốc tế phục vụ nhiều mục đích cho Washington: Giảm đòn bẩy của Iran trên thị trường dầu toàn cầu khi Mỹ đàm phán thỏa thuận hòa bình, đồng thời kéo lĩnh vực dầu mỏ Venezuela trở lại quỹ đạo của vốn Mỹ.

Rodriguez, dù công khai chỉ trích chiến dịch do Mỹ hậu thuẫn loại bỏ Maduro, đã nhận được lời khen từ Tổng thống Donald Trump vì hợp tác với Washington và giúp tạo điều kiện cho các thỏa thuận dầu mỏ mới. Doanh thu từ các thỏa thuận xuất khẩu mới được kiểm soát chặt chẽ thông qua các cơ chế do Bộ Tài chính Mỹ giám sát, trong khi các công ty tham gia giao dịch phải hoạt động trong các điều kiện do Washington đặt ra theo giấy phép của Mỹ.

Các chuyên gia cho rằng các chuyến thăm song song của Rubio và Rodriguez tới Ấn Độ cho thấy ngoại giao năng lượng đang ngày càng bị định hình bởi các tác động địa chính trị từ các cuộc chiến liên quan đến Iran và Venezuela.

Ấn Độ có mối quan hệ lâu dài với lĩnh vực dầu mỏ Venezuela. Các công ty nhà nước Ấn Độ, dẫn đầu là ONGC Videsh, đã thâm nhập Venezuela vào năm 2008, tìm kiếm quyền tiếp cận trữ lượng dầu thô nặng. Đến năm 2010, các tập đoàn Ấn Độ đã giành được cổ phần trong các dự án lớn, bao gồm Carabobo-1 tại Vành đai Orinoco, và năm 2012, Ấn Độ vượt Trung Quốc trở thành nước nhập khẩu dầu thô Venezuela lớn nhất châu Á.

Trước khi các lệnh trừng phạt của Mỹ được siết chặt vào năm 2019, Venezuela là một trong những nhà cung cấp dầu lớn nhất cho Ấn Độ. Nhưng các biện pháp trừng phạt đối với PDVSA đã buộc các nhà máy lọc dầu và thương nhân Ấn Độ cắt giảm mạnh mua hàng để tránh bị Mỹ trừng phạt thứ cấp. Tình hình thay đổi sau khi chính quyền do Washington hậu thuẫn tại Caracas ký thỏa thuận cung cấp dầu mới với Mỹ sau khi Maduro bị loại bỏ vào tháng 1, khi một số công ty có hạn được phép mua dầu thô Venezuela trực tiếp từ PDVSA.

Dầu Venezuela đặc biệt phù hợp với tổ hợp nhà máy lọc dầu khổng lồ của Reliance Industries tại Jamnagar, Gujarat – một trong số ít cơ sở trên thế giới có thể xử lý hiệu quả dầu thô siêu nặng. Tuy nhiên, chỉ một số ít nhà máy lọc dầu khác của Ấn Độ được trang bị để xử lý loại dầu nặng, giàu lưu huỳnh khai thác tại Venezuela.

Bất chấp điều đó, Venezuela đã cung cấp cho Ấn Độ khoảng 417.000 bpd trong tháng này, tăng từ 283.000 bpd trong tháng 4, theo dữ liệu từ Kpler. Trong chín tháng trước đó, không có lô hàng Venezuela nào đến Ấn Độ. Khi tổng nhập khẩu dầu thô của Ấn Độ tăng lên khoảng 4,9 triệu bpd trong tháng này giữa cuộc khủng hoảng nguồn cung dầu toàn cầu, Rodriguez và Rubio hy vọng sẽ đạt được thỏa thuận mở đường cho sự gia tăng xuất khẩu dầu này tiếp tục.