Ukraine tổ chức hội nghị tái thiết tại Ba Lan giữa căng thẳng ngoại giao

Hội nghị Tái thiết Ukraine với sự tham gia của các nhà tài trợ phương Tây sẽ diễn ra tại thành phố Gdansk, phía bắc Ba Lan, bắt đầu từ thứ Năm (26/6). Sự kiện diễn ra trong bối cảnh quan hệ Ukraine-Ba Lan đang trải qua giai đoạn căng thẳng hiếm thấy kể từ khi xảy ra xung đột Nga-Ukraine năm 2022.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy sẽ không tham dự hội nghị. Thay vào đó, Thủ tướng Ukraine Yulia Svyrydenko sẽ dẫn đầu phái đoàn Kyiv.

Căng thẳng bắt nguồn từ việc Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki, vào ngày 19/6, đã tước Huân chương Đại bàng trắng - huân chương cao quý nhất của Ba Lan - của Tổng thống Zelenskyy. Lý do được đưa ra là vì UPA, lực lượng mà ông Zelenskyy từng ca ngợi, "vẫn là một tổ chức chịu trách nhiệm cho những tội ác tàn bạo chống lại người Ba Lan" trong Thế chiến II. Phản ứng lại, Chánh Văn phòng Tổng thống Kyrylo Budanov, Ngoại trưởng Andriy Sibiha và cựu Tổng thống Petro Poroshenko đã trả lại các huân chương của Ba Lan.

Trước đó, ngày 22/5, ông Zelenskyy đã tham dự lễ cải táng tro cốt của Andriy Melnyk - một lãnh đạo của Tổ chức những người theo chủ nghĩa dân tộc Ukraine (OUN) - và vợ ông tại nghĩa trang quân sự gần Kyiv. Bốn ngày sau, ông đặt tên một đơn vị quân đội tinh nhuệ theo tên "các anh hùng của Quân nổi dậy Ukraine" (UPA), một lực lượng bán quân sự ra đời từ OUN, từng chiến đấu trong Thế chiến II và chống lại quá trình Xô viết hóa các vùng phía tây Ukraine vốn thuộc về Ba Lan.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk đã cố gắng hạ nhiệt căng thẳng, viết trên mạng xã hội X: "Xung đột giữa Ba Lan và Ukraine khiến (Tổng thống Nga Vladimir) Putin thích thú và gây sốc cho các đồng minh của chúng ta. Mặt trận ở một nơi khác."

Theo các chuyên gia, bất chấp căng thẳng, sự ủng hộ của Ba Lan dành cho Ukraine về mặt quân sự khó có thể thay đổi, bởi cả hai nước đều coi Nga là mối đe dọa hiện hữu lớn hơn nhiều. Anton Shekhotsov, chuyên gia về các nhóm cực hữu châu Âu, nhận định: "Ở Điện Kremlin, họ hiểu rằng những xung đột như vậy không có tác động thực tế nào đến bức tranh toàn cảnh, đó là sự ủng hộ của Ba Lan đối với nỗ lực quân sự của Ukraine." Tuy nhiên, các phương tiện truyền thông do Điện Kremlin tài trợ có thể lợi dụng vấn đề UPA để gây chia rẽ giữa hai nước.

UPA là một lực lượng dân tộc chủ nghĩa Ukraine nổi lên trong Thế chiến II. Lịch sử ghi nhận UPA từng hợp tác với Đức Quốc xã, tham gia vào cuộc diệt chủng Holocaust và giết hại hàng chục nghìn người Ba Lan ở miền tây Ukraine, đặc biệt là trong vụ thảm sát Volyn năm 1943.

Ở Ukraine hiện nay, UPA được tôn vinh như những người yêu nước chiến đấu cho độc lập. Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh chiến tranh với Nga, chính quyền Ukraine dễ dàng sử dụng biểu tượng anh hùng của UPA như một lực lượng quân sự rẻ tiền để động viên tinh thần chiến đấu. Nikolay Mitrokhin, nhà nghiên cứu tại Đại học Bremen (Đức), nhận xét: "Những người theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan Ukraine là một lực lượng quân sự miễn phí hoặc rất rẻ, và họ nhiệt tình tuyển mộ thanh niên ra mặt trận với sự trợ giúp của các biểu tượng anh hùng."

Bất chấp những khác biệt lịch sử, giới phân tích cho rằng cuộc chiến hiện tại với Nga đã làm đơn giản hóa câu chuyện về những ai từng chiến đấu cho nền độc lập của Ukraine. Vyacheslav Likhachev, chuyên gia về các nhóm cực đoan Ukraine và Nga, kết luận: "Trong số tất cả kẻ thù của UPA, chỉ có một kẻ thù duy nhất - kẻ mà chúng ta đang chiến đấu bây giờ, Đế chế Moscow - được nhân cách hóa bởi Liên Xô trước đây và bởi Nga ngày nay."