Ukraine cảnh báo không phận Nga 'không còn an toàn' cho hàng không dân dụng

Trong bài phát biểu vào tối thứ Ba, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cảnh báo rằng không phận Nga 'đang trở nên hoàn toàn không an toàn' do sự hiện diện ngày càng tăng của máy bay không người lái (drone) Ukraine. Ông nhấn mạnh Ukraine không đe dọa hàng không dân dụng, nhưng 'sẽ có drone trên bầu trời nước Nga với quy mô cần phải được tính đến', đồng thời kêu gọi các hãng hàng không và công ty bảo hiểm lưu ý. Tổng thống Nga Vladimir Putin gọi những phát biểu này là 'tuyên bố khủng bố nhà nước'.

Ukraine tăng cường tập kích bằng drone vào sâu lãnh thổ Nga

Theo phân tích, Ukraine đã phát triển công nghệ drone với tốc độ nhanh chóng từ khi chiến tranh bùng nổ. Tầm bắn sâu của drone Ukraine đã tăng từ khoảng 630 km vào năm 2022 lên 1.750 km trong năm nay, với các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu xa tới Omsk, cách biên giới khoảng 2.500 km.

Mark Brace, Trưởng bộ phận phân tích tại công ty tư vấn rủi ro hàng không Osprey Flight Solutions, cho biết Ukraine thường xuyên phóng hơn 500 drone mỗi ngày, có nhiều ngày vượt quá 1.000 chiếc. Điều này gây ra các lệnh đóng cửa sân bay thường xuyên và kéo dài tại Nga. Dữ liệu từ Osprey cho thấy trung bình có 30 lần đóng cửa sân bay Nga mỗi ngày kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Khi drone Ukraine tiếp cận các thành phố của Nga, chúng kích hoạt các hạn chế tạm thời ở không phận phía trên, khiến các chuyến bay đến và đi tại các sân bay phải tạm dừng cho đến khi mối đe dọa được cho là qua đi, có thể mất vài giờ. Các cảnh báo drone lặp đi lặp lại đã buộc các sân bay Nga phải áp dụng hạn chế tạm thời và ngày càng gây lo ngại cho các máy bay bay qua không phận Nga.

Tác động đến ngành hàng không toàn cầu

Không phận Nga được coi là 'biến dạng cấu trúc lớn nhất' trong ngành hàng không toàn cầu. Trước tháng 2/2022, bay qua Nga là tuyến đường ngắn nhất giữa châu Âu và Đông Bắc Á, với hơn 360.000 chuyến bay mỗi năm qua vùng Siberia. Kể từ khi Nga xâm lược Ukraine, nhiều hãng hàng không châu Âu và Mỹ đã tránh tuyến đường này.

Theo chuyên gia phân tích Alex Macheras, các tuyến đường châu Âu-Đông Bắc Á hiện mất thêm 2-4 giờ bay, như tuyến Helsinki-Tokyo đã tăng từ 9 lên 13 giờ. Chi phí này được tính vào giá vé, chi phí vận hành, lịch trình phi hành đoàn và việc sử dụng máy bay trên toàn mạng lưới đường dài của châu Âu.

Một số hãng hàng không lớn từ Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, UAE và các quốc gia vùng Vịnh khác vẫn tiếp tục sử dụng không phận Nga. Các hãng của Mỹ phàn nàn rằng các hãng vẫn được phép bay qua không phận Nga, như các hãng Trung Quốc, có lợi thế cạnh tranh với tuyến đường ngắn hơn và chi phí vận hành thấp hơn. Nếu không phận Nga bị đóng cửa với các hãng này, lợi thế đó sẽ biến mất.

Trong khi đó, Turkish Airlines đã xây dựng 'giá trị chiến lược thực sự' từ việc tiếp cận trung lập với không phận Nga, biến Istanbul thành điểm kết nối tự nhiên cho các luồng giao thông mà các hãng phương Tây không thể khai thác trực tiếp, Macheras nhận định. Ông cũng lưu ý các hãng Ấn Độ, đặc biệt là Air India, phụ thuộc vào không phận Nga cho các tuyến Delhi-London và Delhi-New York.

Áp lực lên các hành lang thay thế

Các xung đột ở Trung Đông đã làm rung chuyển ngành hàng không trong hai năm qua, làm trầm trọng thêm sự gián đoạn do chiến tranh Nga-Ukraine gây ra. Mark Brace cảnh báo rằng 'các tuyến đường thay thế qua Kavkaz, Trung Á và Trung Đông/Biển Đỏ/Ả Rập Saudi/Vùng Vịnh đã bị tắc nghẽn do thiếu không phận Nga và xung đột đang diễn ra ở khu vực Vịnh'.

Azerbaijan là một ví dụ điển hình. Trước cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào năm 2022, nước này xử lý trung bình 278 chuyến bay mỗi ngày. Đến cuối năm 2025, con số này đã tăng lên trung bình 695 chuyến mỗi ngày. Sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran hồi tháng 2 năm nay, số chuyến bay qua Azerbaijan đã tăng lên mức trung bình 810 mỗi ngày trong tháng 3, và đạt đỉnh 1.062 chuyến trong một ngày vào ngày 9/5.

Theo Macheras, 'hành lang Kavkaz chỉ rộng khoảng 100 dặm (khoảng 161 km) tại điểm hẹp nhất và đã phải xử lý lượng giao thông chuyển hướng từ cả việc đóng cửa không phận Nga và các gián đoạn Trung Đông. Bất kỳ hạn chế nào thêm đối với không phận Nga sẽ đẩy nhiều khối lượng hơn vào một hành lang vốn đã gần bão hòa, làm tăng giá vé và thời gian hành trình trên toàn diện'.