Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Iran bí mật tới Iraq bàn về kế hoạch giải giáp

Baghdad, Iraq – Một nguồn tin Iraq từ Khuôn khổ Điều phối (Coordination Framework), liên minh các đảng Hồi giáo Shia tại Iraq, cho biết tư lệnh lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Esmail Qaani, đã có chuyến thăm không công bố tới Baghdad vào đầu tuần này.

Theo nguồn tin giấu tên, ông Qaani đã tổ chức các cuộc gặp kín với giới lãnh đạo chính trị, an ninh Iraq cùng các chỉ huy lực lượng bán quân sự Shia vào thứ Hai để thảo luận về kế hoạch của chính phủ Iraq nhằm giải giáp các nhóm vũ trang và đưa vũ khí về dưới sự kiểm soát của nhà nước.

“Tehran đã gửi thông điệp qua ông Qaani… không giao nộp vũ khí của các phe phái vào thời điểm hiện tại,” nguồn tin cho biết, đồng thời nói thêm rằng Iran đánh giá một vòng xung đột mới có thể bùng phát.

“Thông điệp của Iran nhấn mạnh việc tìm kiếm một thỏa hiệp chính trị thay vì để trượt vào đối đầu giữa chính phủ và các phe phái vũ trang từ chối giao nộp vũ khí,” nguồn tin nói, đồng thời cho biết các đảng phái chính trị Iraq phản đối việc sử dụng vũ lực để thực thi kế hoạch của chính phủ.

Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng chính trị và an ninh ngày càng gia tăng khi thời hạn ngày 30/9 để hạn chế toàn bộ vũ khí dưới sự kiểm soát của nhà nước đang đến gần. Ông tuyên bố trước quốc hội rằng chính phủ mong muốn thực hiện thỏa thuận năm 2024 với liên quân do Mỹ dẫn đầu tại Iraq nhằm chấm dứt sự hiện diện của lực lượng chiến đấu vào cuối tháng 9.

Nỗ lực của chính phủ Iraq nhằm độc quyền vũ khí và giải giáp các phe phái vũ trang thân Iran, cũng như mối quan hệ giữa Baghdad và Tehran, là những chủ đề được thảo luận trong chuyến thăm Mỹ của ông al-Zaidi vào tháng trước – chuyến công du nước ngoài đầu tiên kể từ khi nhậm chức vào tháng 5. Sau khi gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump vài ngày, ông al-Zaidi cũng đã tới Tehran để hội đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian.

Vào thứ Ba, ông al-Zaidi đã chỉ đạo Ủy ban An ninh và Quốc phòng của quốc hội chuẩn bị dự thảo luật hạn chế vũ khí trong tay nhà nước theo đúng các quy định hiến pháp. Ông cảnh báo rằng vũ khí không được kiểm soát là mối đe dọa nguy hiểm nhất đối với nhà nước vì chúng phá hoại quyền lực pháp luật và uy tín của các thể chế an ninh.

Trong khi một số nhóm vũ trang đã đồng ý gia nhập lực lượng vũ trang nhà nước, thái độ bất tuân của một số lực lượng bán quân sự Shia hùng mạnh, bao gồm Kataib Hezbollah và Harakat al-Nujaba, đang đe dọa làm chệch hướng nỗ lực của chính phủ.

Trong cuộc họp đầu tháng này, Liên minh Hành chính Nhà nước – gồm các đảng Shia nổi bật nhất cùng một số đảng Sunni và người Kurd – đã kêu gọi sự cần thiết phải hạn chế vũ khí trong tay nhà nước, coi các thực thể tiến hành hoạt động đe dọa an ninh quốc gia ngoài các thể chế chính thức là “những kẻ ngoài vòng pháp luật cần phải chống lại”. Liên minh này cũng ngầm ám chỉ sẽ áp dụng “Luật chống khủng bố” đối với bất kỳ hoạt động vũ trang nào sau khi thời hạn của chính phủ hết hiệu lực.

Các nguồn tin cho biết một số lãnh đạo Shia khác đang cố gắng hạ nhiệt và xoa dịu căng thẳng. Người đứng đầu Phong trào Hikma, Ammar al-Hakim, đang dẫn đầu các nỗ lực nhằm thuyết phục các phe phái tiến tới hạn chế vũ khí trong tay nhà nước trong tháng còn lại của thời hạn.

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Iraq, Ghazi Faisal, cho rằng việc các phe phái Iraq tiếp tục giữ kho vũ khí của họ có thể biến vấn đề này thành một cuộc khủng hoảng an ninh lớn hơn.

“Việc các phe phái sử dụng lãnh thổ Iraq và năng lực quân sự của họ làm bàn đạp để nhắm vào các nước láng giềng có thể đẩy các quốc gia đó tới phản ứng trực tiếp hoặc xây dựng các thỏa thuận an ninh chung nhằm đối phó với các nguồn đe dọa,” ông Faisal nói, thêm rằng bất kỳ liên minh an ninh khu vực mới nào nhằm bảo vệ an ninh vùng Vịnh và các tuyến đường thủy chiến lược có thể buộc phải coi các nhóm vũ trang là một phần của phương trình an ninh khu vực, không chỉ đơn thuần là các đảng phái chính trị Iraq.

“Lối thoát thực tế nhất là kiên định thiết lập nguyên tắc hạn chế vũ khí và gắn quyết định chiến tranh, hòa bình với các thể chế hiến pháp Iraq – bởi một nhà nước không độc quyền quyết định sử dụng vũ lực thì không thể đảm bảo an ninh quốc gia một cách trọn vẹn,” ông nói.

Tuần trước, Baghdad chứng kiến leo thang an ninh sau khi các nhóm vũ trang đe dọa đáp trả các cuộc tấn công của Saudi Arabia và Mỹ nhằm vào các căn cứ của Lực lượng Động viên Nhân dân (PMF) hồi cuối tháng trước.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố đã phối hợp với Saudi Arabia tiến hành các cuộc tấn công ngày 28/7 nhằm vào “các phần tử khủng bố liên kết với Iran” mà IRGC đã “chỉ đạo tấn công lực lượng Mỹ và cơ sở hạ tầng năng lượng Saudi”. Bộ Ngoại giao Saudi Arabia cũng cáo buộc “các lực lượng dân quân khủng bố do Iran hậu thuẫn” ở Iraq đã chọn “con đường leo thang vô trách nhiệm” khi thực hiện các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào lãnh thổ Saudi.

Tuy nhiên, các nỗ lực của chính phủ và các phe phái chính trị Iraq đã thành công trong việc kiềm chế căng thẳng, mở đường cho hạ nhiệt và vận động ngoại giao.