Tự do báo chí toàn cầu xuống mức thấp nhất trong 25 năm

Theo báo cáo chỉ số tự do báo chí thế giới thường niên của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF), mức độ tự do báo chí toàn cầu đã giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 25 năm qua. Lần đầu tiên kể từ khi RSF bắt đầu công bố chỉ số này vào năm 2002, hơn một nửa số quốc gia (180 nước) rơi vào nhóm ‘khó khăn’ hoặc ‘rất nghiêm trọng’, phản ánh tình trạng báo chí bị hình sự hóa ngày càng gia tăng trên thế giới.

Chỉ có bảy quốc gia, chủ yếu ở khu vực Bắc Âu, được xếp hạng tự do báo chí ‘tốt’, dẫn đầu là Na Uy, Hà Lan, Estonia. Pháp đứng thứ 25 với mức ‘đạt yêu cầu’, trong khi Mỹ xếp thứ 64 ở mức ‘có vấn đề’, tụt bảy bậc kể từ khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức. RSF cho rằng ông Trump đã biến việc tấn công báo chí thành một chính sách có hệ thống, dẫn chứng vụ phóng viên người El Salvador Mario Guevara bị giam giữ khi tác nghiệp tại một cuộc biểu tình chống trục xuất nhập cư, cùng với việc đình chỉ hoạt động của nhiều cơ quan truyền thông công cộng.

Tại khu vực Mỹ Latinh, RSF nêu bật sự sụt giảm nghiêm trọng của Argentina (hạng 98, giảm 11 bậc) và El Salvador (hạng 143, giảm 105 bậc kể từ năm 2014) sau khi nước này phát động cuộc chiến chống các băng đảng tội phạm Maras.

RSF nhấn mạnh Đông Âu và Trung Đông là hai khu vực nguy hiểm nhất dành cho nhà báo, trong đó Nga (hạng 172) và Iran (hạng 177) nằm trong nhóm 10 nước kém nhất. Chiến tranh và hạn chế tiếp cận thông tin là những yếu tố chính dẫn đến suy giảm tự do báo chí, điển hình là các cuộc tấn công của Israel vào phóng viên ở Gaza, Bờ Tây và Lebanon. Israel bị xếp hạng 116. RSF dẫn số liệu cho biết kể từ tháng 10/2023, hơn 220 phóng viên đã thiệt mạng tại Gaza dưới hỏa lực của quân đội Israel, trong đó ít nhất 70 người bị giết khi đang tác nghiệp.

Một cách tổng quát, RSF nhận định việc hình sự hóa báo chí đang trở thành hiện tượng toàn cầu, với hơn 60% quốc gia (110/180) áp dụng các biện pháp trừng phạt phóng viên dưới nhiều hình thức. Ấn Độ (hạng 157), Ai Cập (hạng 169), Georgia (hạng 135), Thổ Nhĩ Kỳ (hạng 163) và Hong Kong (hạng 140) được nêu là những ví dụ điển hình về sự đàn áp của nhà nước.

Bà Anne Bocande, Giám đốc biên tập của RSF, cho biết các cuộc tấn công vào quyền thông tin ngày càng đa dạng và tinh vi hơn, diễn ra công khai. Bà chỉ ra ‘các nhà nước độc tài, các thế lực chính trị thiếu năng lực hoặc đồng lõa, các tác nhân kinh tế săn mồi và các nền tảng trực tuyến thiếu kiểm soát’ là những nguyên nhân chính khiến tự do báo chí toàn cầu suy giảm. Bà Bocande kêu gọi các chính phủ dân chủ và người dân hành động mạnh mẽ hơn, bao gồm đưa ra ‘các cam kết chắc chắn và các biện pháp trừng phạt có ý nghĩa’, để ngăn chặn tình trạng hình sự hóa nhà báo. Bà nhấn mạnh: ‘Các cơ chế bảo vệ hiện tại chưa đủ mạnh, luật pháp quốc tế đang bị xói mòn và tình trạng miễn trừ tràn lan. Không hành động cũng là một sự ủng hộ. Nhưng sự lan rộng của chủ nghĩa độc tài không phải là điều tất yếu.’