Trump lại ‘thân thiết’ với Kim Jong Un: Chiêu bài gây sức ép với Hàn Quốc?

Tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa ca ngợi nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, đồng thời chỉ trích đồng minh Hàn Quốc vì không hỗ trợ Washington trong cuộc chiến với Iran. Động thái này làm sống lại một trong những vấn đề ngoại giao gây tranh cãi nhất trong nhiệm kỳ đầu của ông.

Ngày 18/8, Tổng thống Trump cho biết nhà lãnh đạo Kim Jong Un đã phản hồi tích cực các đề xuất tiếp xúc gần đây của ông, một ngày sau khi ông ra lệnh cho Lầu Năm Góc giảm quy mô các cuộc tập trận chung với Hàn Quốc vốn nhằm chuẩn bị cho khả năng xảy ra chiến tranh với Bình Nhưỡng.

Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định mối quan hệ với ông Kim – người mà ông đã gặp ba lần trong nhiệm kỳ đầu – khiến bán đảo Triều Tiên “an toàn hơn nhiều”. Tờ Wall Street Journal đưa tin ông Trump đang thúc giục các trợ lý sắp xếp một cuộc gặp với ông Kim sớm nhất vào mùa thu này, trước cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra vào ngày 3/11.

Giới phân tích cho rằng một hội nghị thượng đỉnh với ông Kim, bất kể kết quả ra sao, sẽ là điểm cộng cho ông Trump, đặc biệt khi cuộc chiến không được lòng dân ở Iran vẫn chưa có hồi kết và lời hứa chấm dứt chiến tranh Ukraine trong chiến dịch tranh cử của ông vẫn chưa thực hiện được.

Vì sao Mỹ và Triều Tiên xích lại gần nhau?

Năm 2017, ông Trump từng đe dọa Triều Tiên bằng “lửa giận” sau khi có báo cáo cho rằng Bình Nhưỡng đã chế tạo được đầu đạn hạt nhân đủ nhỏ để gắn vào tên lửa. Đến năm 2018, ông có cuộc gặp lịch sử đầu tiên với ông Kim tại Singapore, nơi hai bên nhất trí về mục tiêu “phi hạt nhân hóa hoàn toàn” bán đảo Triều Tiên.

Tuy nhiên, các cuộc gặp sau đó năm 2019 tại Hà Nội và tại Khu phi quân sự liên Triều không đạt được tiến triển, dù ông Trump trở thành tổng thống Mỹ đầu tiên và duy nhất đặt chân lên lãnh thổ Triều Tiên. Kể từ đó, Triều Tiên mở rộng năng lực tên lửa và hạt nhân, tiếp tục thử tên lửa và thiết lập quan hệ quân sự chặt chẽ với Nga.

Ông Yong-Chool Ha, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Hàn Quốc thuộc Đại học Washington, nhận định ông Trump có thể tin rằng hội nghị Hà Nội thất bại do áp lực từ các nhà phê bình, trong đó có cố vấn an ninh quốc gia cũ John Bolton. “Ông Trump có thể nghĩ rằng lần này, nếu không có những ràng buộc như vậy, ông có thể đạt được thỏa thuận với ông Kim”, ông Ha nói.

Đòn gây sức ép với Hàn Quốc?

Đêm 17/8, trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump bất ngờ tuyên bố đã ra lệnh cho Lầu Năm Góc giảm quy mô các cuộc tập trận quân sự “không phù hợp và thù địch” với Hàn Quốc. Ông sau đó liên hệ quyết định này với việc Seoul từ chối hỗ trợ Mỹ trong cuộc chiến với Iran. “Chúng ta không thể đi bảo vệ tất cả các nước, đặc biệt khi họ không giúp chúng ta”, ông Trump phát biểu tại Phòng Bầu dục.

Cuộc tập trận Ulchi Freedom Shield kéo dài 11 ngày nhằm chuẩn bị cho tình huống chiến tranh với Triều Tiên. Mỹ đồn trú khoảng 28.500 binh sĩ tại Hàn Quốc để tăng cường phòng thủ cho nước này, di sản của cuộc chiến tranh 1950-1953 kết thúc bằng hiệp định đình chiến chứ không phải hiệp ước hòa bình.

Việc giảm quy mô các cuộc tập trận tạo ra căng thẳng cho Seoul, vốn phụ thuộc vào Mỹ để răn đe Triều Tiên. Bình Nhưỡng coi các cuộc tập trận này là diễn tập cho một cuộc xâm lược.

Ông Eugene Park, nhà sử học về Đông Á tại Đại học Nevada, cho rằng quyết định của ông Trump phản ánh sự thay đổi các ưu tiên chiến lược của Washington. “Mỹ ngày nay phải đối mặt với nhu cầu lớn hơn về nguồn lực quân sự so với nhiệm kỳ đầu của ông Trump, bao gồm các cam kết ở Trung Đông và lo ngại về năng lực phòng thủ”, ông nói.

Tiền bạc cũng có thể là yếu tố quan trọng. Bà Rachel Minyoung Lee, nghiên cứu viên cao cấp tại Chương trình Triều Tiên của Stimson Center, cho rằng ông Trump có thể dùng các cuộc tập trận làm đòn bẩy “để đẩy nhanh đầu tư của Hàn Quốc và tạo tiền đề tăng phần chia chi phí quốc phòng”. Ông Trump từng yêu cầu Hàn Quốc tăng mạnh đóng góp cho việc đồn trú quân Mỹ.

Căng thẳng kinh tế cũng có thể là một yếu tố. Nhiệm kỳ đầu của ông Trump đã tái đàm phán hiệp định thương mại tự do song phương và áp thuế đối với thép Hàn Quốc. Washington ban đầu đe dọa mức thuế 25% trước khi đồng ý mức 15% để đổi lấy cam kết đầu tư của Seoul. “Việc Hàn Quốc không có bước đi cụ thể nào để đầu tư vào Mỹ, vốn là điều kiện để giữ thuế ở mức 15%, dường như là một sự thất vọng lớn đối với ông Trump”, bà Minyoung Lee nói.

Chương mới trong quan hệ Mỹ – Triều Tiên?

Chưa hẳn, theo bà Minyoung Lee. Triều Tiên không tin tưởng Mỹ. Sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran hồi tháng 2, Bình Nhưỡng liên tục mô tả Washington là “một tác nhân không đáng tin cậy và là kẻ phá hoại trật tự quốc tế”.

Đầu năm nay, ông Kim đã nói rõ điều kiện tiên quyết cho quan hệ hữu nghị là Washington công nhận “địa vị hiến định” của Triều Tiên – ám chỉ địa vị quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân. “Ngay cả với Tổng thống Trump, người rất muốn gặp lại ông Kim, việc công nhận địa vị hạt nhân của Triều Tiên dường như là một mệnh lệnh quá khó thực hiện”, bà Minyoung Lee nhận định.

Nhìn tổng thể, nhà phân tích này cho rằng ông Trump dùng việc giảm quy mô tập trận chung với Hàn Quốc để “một mũi tên trúng hai đích: gây sức ép lên Hàn Quốc và nhắc nhở thế giới, kể cả ông Kim, rằng ông vẫn muốn tái gắn kết với Triều Tiên”.