Trẻ tự kỷ ở Gaza đối mặt tổn thương kép giữa chiến tranh và thiếu thuốc

Tại Khan Younis, cậu bé Ahmed Hatem al-Mahabeel, 16 tuổi, mắc chứng tự kỷ, thường xuyên ôm chặt bàn tay dưới cằm - một động tác lặp lại để trấn an hệ thần kinh trước ký ức về tiếng nổ. Phòng ngủ, trường học và học viện thể thao mà em từng theo học đều đã bị phá hủy trong cuộc chiến của Israel ở Gaza.

Trước chiến tranh, Ahmed tiến bộ tốt dưới sự giám sát của chuyên gia. Em học bóng đá, ghi nhớ Kinh Koran và giỏi tiếng Anh. Nhưng cuộc chiến kéo dài từ tháng 10/2023 không chỉ khiến hơn 73.380 người Palestine thiệt mạng mà còn phá hủy hàng loạt dịch vụ hỗ trợ người tự kỷ.

Mẹ của Ahmed, bà Umm Ahmed, cho biết con trai bà rất nhạy cảm với tiếng động đột ngột. Khi nghe tiếng nổ, em rơi vào trạng thái hoảng loạn, bịt tai và lắc lư người. Trong những lúc cực kỳ sợ hãi, em có hành vi tự hại, đập đầu xuống đất để thoát khỏi âm thanh.

Suy dinh dưỡng nghiêm trọng và thiếu protein đã khiến ruột thừa của Ahmed bị vỡ. Vết thương sau phẫu thuật bị nhiễm trùng do thiếu thực phẩm, buộc các bác sĩ phải mở ổ bụng lần hai để làm sạch. Hiện Ahmed gần như chỉ ở trong nhà vì tình trạng thiếu an toàn ở Gaza vẫn tiếp diễn, dù lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực từ tháng 10.

Chuyên gia tâm lý Diaa Abu Aoun, người từng hỗ trợ Ahmed, giải thích: “Một đứa trẻ tự kỷ hoàn toàn dựa vào thói quen và sự yên tĩnh để cảm thấy an toàn. Khi buộc phải sống trong lều giữa tiếng nổ liên tục, não bộ của chúng hứng chịu cú sốc giác quan không thể xử lý. Nỗi sợ này chuyển thành mất ngủ, rối loạn tiêu hóa và những cơn la hét dữ dội”.

Tại trại Nuseirat ở trung tâm Gaza, Muneer al-Haj, 19 tuổi, cũng có những biểu hiện tương tự. Khi nghe không kích, em nắm chặt tay, đi qua đi lại và phát ra âm thanh để át tiếng nổ. Trước chiến tranh, Muneer theo đuổi lộ trình phục hồi đầy hứa hẹn, đi học và có năng khiếu vẽ tranh.

Do thiếu thuốc gây ra bởi lệnh phong tỏa của Israel, tình trạng của Muneer tái phát với những cơn la hét và triệu chứng giống co giật. Phác đồ điều trị ban đầu bị cắt giảm chỉ còn nửa viên an thần mỗi ngày.

Cha của Muneer, xin giấu tên, chia sẻ: “Cháu từng giao tiếp và bày tỏ bản thân rõ ràng, nhưng chiến tranh đã nuốt chửng tất cả. Cháu hỏi những câu cấp bách mà chúng tôi không thể trả lời và rơi vào những cơn khủng hoảng nặng nề. Cháu nói: ‘Con không có nơi trú ẩn hay quê hương’”.

Các chuyên gia cảnh báo việc gián đoạn các phương pháp điều trị chuyên biệt đang đe dọa trực tiếp hàng chục trẻ em. Việc cắt giảm liều thuốc an thần hoặc chống co giật đột ngột gây rối loạn nghiêm trọng trong hóa học não bộ, dẫn đến các cơn co giật dữ dội hơn và mất khả năng tiếp thu các bài tập hành vi.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), không có thiết bị phục hồi chức năng nào vào được Gaza từ tháng 5/2024 đến tháng 4 năm nay. Trung tâm Giáo dục Đặc biệt Palestine cũng bị phá hủy, giám đốc trung tâm, bà Arij Abu Sultan, thiệt mạng, khiến cha mẹ phải tự đảm nhận vai trò trị liệu.

Reem Jarour, người phụ trách chương trình tự kỷ tại Hiệp hội Dolphins ở Gaza, nhấn mạnh người tự kỷ cần một môi trường có thể dự đoán được để ổn định cảm xúc. “Những gì chúng ta chứng kiến ở Gaza hôm nay là sự phá hủy hoàn toàn các nền tảng hành vi được xây dựng trong nhiều năm. Việc di dời đột ngột biến các tác nhân môi trường thành mối đe dọa cấp tính, dẫn đến sự thoái lui lớn về kỹ năng ngôn ngữ và xã hội”, bà nói.