Tổng thống Trump tuyên bố Iran sẽ không thu phí eo biển Hormuz, nhưng Mỹ có thể làm điều đó

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ không có phí qua lại eo biển Hormuz, trừ khi khoản phí đó do chính nước Mỹ thu. Tuyên bố được đưa ra trên mạng xã hội Truth Social vào chiều thứ Bảy, là dấu hiệu mới nhất cho thấy bản ghi nhớ (MOU) vừa ký giữa Mỹ và Iran có thể đang bị phá vỡ.

“Sẽ KHÔNG có PHÍ nào ở eo biển Hormuz trong 60 ngày thời gian ngừng bắn, và sẽ KHÔNG có PHÍ nào sau 60 ngày đó,” ông Trump viết, “trừ khi mức phí đó do Hoa Kỳ áp đặt và thu về cho Hoa Kỳ.”

Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh chống Iran vào ngày 28/2, Iran đã sử dụng eo biển Hormuz như một điểm gây sức ép, đóng cửa tuyến đường thủy chiến lược này. Theo các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn ký hôm thứ Tư, eo biển được mở cửa trở lại trong thời gian 60 ngày tạm thời. Trong thời gian đó, Iran không được thu phí tàu thuyền qua lại.

Tuy nhiên, hôm thứ Bảy, Bộ chỉ huy quân sự chung Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, viện dẫn “sự vi phạm rõ ràng” các cam kết trong bản ghi nhớ. Bộ chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) phụ trách các hoạt động quân sự trong khu vực đã bác bỏ thông báo đó và khẳng định giao thông vẫn tiếp tục qua lại eo biển.

Eo biển Hormuz từ lâu đã là điểm nóng trong xung đột giữa Mỹ và Iran. Gần 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới và khoảng 30% thương mại phân bón toàn cầu được vận chuyển qua eo biển này. Việc đóng cửa eo biển đã khiến giá nhiên liệu toàn cầu tăng vọt và tác động đến các ngành nông nghiệp trên thế giới.

Ông Trump đã đáp trả việc Iran kiểm soát eo biển bằng cách áp đặt phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran trong khu vực. Lệnh phong tỏa này đã được dỡ bỏ theo bản ghi nhớ hôm thứ Tư, vốn cũng tạm dừng giao tranh trên tất cả các mặt trận trong cuộc xung đột khu vực, bao gồm cả ở Lebanon.

Bản ghi nhớ không phải là một thỏa thuận dài hạn. Nó là điểm khởi đầu cho các cuộc đàm phán về các vấn đề quan trọng, bao gồm tương lai của chương trình hạt nhân Iran. Nhiều điểm khác biệt vẫn chưa được giải quyết trong bản ghi nhớ. Không có điều khoản nào nói rằng các khoản phí qua eo biển không thể được thu sau khi thời hạn 60 ngày kết thúc.

Trước chiến tranh, không có phí qua eo biển Hormuz. Ông Trump từng nói trong một cuộc phỏng vấn với The New York Times rằng tuyến đường thủy này nên “miễn phí vĩnh viễn”. Nhưng ông dường như đã thay đổi quan điểm trong bài đăng hôm thứ Bảy, một lần nữa đưa ra khả năng Mỹ có thể thu phí ở eo biển, đồng thời ngăn Iran làm điều đó.

Ông Trump giải thích rằng khoản phí như vậy sẽ bồi hoàn cho Mỹ “vì các dịch vụ đã cung cấp với tư cách là Thiên thần hộ mệnh cho các quốc gia Trung Đông vì mục đích hoàn trả chi phí trong quá khứ, hiện tại và tương lai”. Ông cũng từng thảo luận về ý tưởng này với các phóng viên vào tháng 4: “Tại sao chúng ta không thu phí? Tôi muốn làm thế còn hơn để họ (Iran) thu. Tại sao không? Chúng ta là người chiến thắng.”

Chưa có dấu hiệu nào cho thấy kế hoạch của ông Trump đã được chính thức trình bày với các quốc gia trong khu vực. Trong khi đó, các quan chức Iran nhiều lần nói rằng họ không loại trừ khả năng thu phí ở eo biển, cho rằng đó là vấn đề chủ quyền và đàm phán khu vực. Các cuộc thảo luận tiếp theo về vấn đề này dự kiến diễn ra trong những tuần tới.

Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đó đang bị đe dọa khi các hoạt động quân sự của Israel ở Lebanon tiếp diễn. Iran tuyên bố việc đóng cửa eo biển hôm thứ Bảy là kết quả của các cuộc tấn công mới của Israel ở miền nam Lebanon, khiến hàng chục người thiệt mạng sau khi lệnh ngừng bắn được công bố. Các quan chức Iran cũng cho rằng bất kỳ cuộc đàm phán sắp tới nào cũng nên tập trung vào việc thực thi đúng bản ghi nhớ ban đầu.

Pakistan, nhà hòa giải hàng đầu giữa Mỹ và Iran, cho biết các cuộc đàm phán tiếp theo dự kiến bắt đầu tại Thụy Sĩ vào Chủ nhật. Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ xác nhận phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi dẫn đầu đã đến nước này. Về phía Mỹ, con rể ông Trump là Jared Kushner, đặc phái viên Steve Witkoff và Phó Tổng thống JD Vance dự kiến tham dự. Ông Vance đã lên đường tới Thụy Sĩ vào cuối ngày thứ Bảy.