Tổng thống Đài Loan William Lai Ching-te ngày 21/5 tuyên bố tương lai của Đài Loan không nên do “các thế lực ngoại bang” quyết định mà nằm trong tay 23 triệu người dân. Phát biểu nhân kỷ niệm hai năm nhậm chức, ông Lai nhấn mạnh mục tiêu của ông với tư cách tổng thống vẫn là duy trì hòa bình và ổn định ở eo biển Đài Loan – dải nước rộng 180 km ngăn cách Đài Loan với Trung Quốc đại lục – và ngăn “các thế lực bên ngoài” thay đổi hiện trạng chính trị của hòn đảo.
Ông Lai cho biết vẫn sẵn sàng đối thoại với Bắc Kinh, vốn đã cắt đứt liên lạc với Đài Bắc từ năm 2016, nhưng chỉ thông qua “trao đổi có trật tự” dựa trên các nguyên tắc “bình đẳng và phẩm giá”. Ông cũng khẳng định Đài Loan là một thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, không phải “bên phá hoại ổn định” – một lời chỉ trích nhằm vào Bắc Kinh.
Đáp lại, Văn phòng Sự vụ Đài Loan của Trung Quốc cùng ngày cáo buộc ông Lai kích động “đối đầu xuyên eo biển” bằng cách ủng hộ “Đài Loan độc lập”. Người phát ngôn cơ quan này, bà Chu Phượng Liên, cho rằng ông Lai “rao bán những ngụy biện chia rẽ” và sử dụng câu chuyện “dân chủ đối đầu độc tài” để mô tả quan hệ Đài Loan-Trung Quốc. Bà cũng chỉ trích ông Lai phớt lờ phúc lợi của người dân Đài Loan để “phục vụ các thế lực bên ngoài đang tìm cách ‘xin độc lập qua viện trợ nước ngoài’ và ‘tìm kiếm độc lập bằng vũ lực’”.
Hai năm cầm quyền của ông Lai đầy sóng gió với áp lực từ cả trong và ngoài Đài Loan, kể cả từ đồng minh truyền thống Mỹ. Quốc hội do phe đối lập kiểm soát đã cắt giảm ngân sách quốc phòng đặc biệt từ 40 tỷ USD xuống còn 25 tỷ USD, và tuần trước đã thất bại trong nỗ lực luận tội ông vì tranh chấp thu ngân sách. Theo thăm dò của mạng tin TVBS đầu tháng 5, tỷ lệ ủng hộ ông Lai là 38%, tuy thấp nhưng vẫn cao hơn mức 32% trong năm đầu. Tỷ lệ không hài lòng giảm từ 55% xuống 44%. Ông Lai cho biết chính phủ sẽ có các biện pháp khác để bù đắp khoản thiếu hụt chi tiêu quốc phòng.
Về đối ngoại, ông Lai phải đối mặt với sự bất định từ Mỹ – đồng minh không chính thức lâu năm – trong bối cảnh Trung Quốc gia tăng sức ép, tiến hành năm đợt tập trận quân sự quanh Đài Loan kể từ khi ông nhậm chức tháng 5/2024. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước nói rằng việc bán vũ khí cho Đài Loan có thể được dùng làm “con bài mặc cả rất tốt” với Bắc Kinh. Phát biểu của Trump được đưa ra sau cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, nơi nhà lãnh đạo Trung Quốc kêu gọi Trump có lập trường cứng rắn hơn về vấn đề Đài Loan. Mỹ trong nhiều thập kỷ duy trì lập trường mơ hồ có chủ ý về vấn đề này.
Ông Lai cũng buộc phải hoãn chuyến thăm cấp nhà nước tới Eswatini (tên cũ là Swaziland), đồng minh ngoại giao duy nhất của Đài Loan ở châu Phi, vào tháng 4, khi một số nước từ chối cấp phép bay do áp lực từ Trung Quốc. Sau đó, ông thực hiện chuyến đi bằng đường vòng trên máy bay riêng của Quốc vương Eswatini Mswati III.
