Tòa quốc tế phán Anh không phải bồi thường Rwanda 100 triệu bảng về thỏa thuận tị nạn thất bại

Một tòa án quốc tế đã bác bỏ yêu cầu của Rwanda đòi chính phủ Anh bồi thường hơn 100 triệu bảng sau khi thỏa thuận trục xuất người tị nạn do cựu Thủ tướng Boris Johnson khởi xướng bị hủy bỏ.

Sau ba ngày xét xử tại Tòa trọng tài thường trực ở La Hay (Hà Lan), các thẩm phán phán quyết rằng Anh không phải chịu trách nhiệm về hai khoản chi phí tồn đọng từ chương trình này, vốn đã bị đình chỉ vào năm 2024.

Thỏa thuận được ông Johnson ký kết vào năm 2022 với chính quyền Kigali, theo đó những người xin tị nạn đến bờ biển Anh bằng thuyền nhỏ hoặc xe tải sau các hành trình “nguy hiểm hoặc bất hợp pháp” sẽ được chuyển đến Rwanda. Tuy nhiên, chương trình gặp vướng mắc pháp lý và chính trị ngay từ đầu, với việc Tòa án Tối cao Anh cuối cùng tuyên bố nó bất hợp pháp.

Khi ông Keir Starmer trở thành Thủ tướng Anh vào tháng 7/2024, ông tuyên bố kế hoạch này “đã chết và bị chôn vùi” ngay trong ngày làm việc đầu tiên, gọi đó là một “chiêu trò”. Trong thời gian hai năm trước khi bị hủy bỏ, chỉ có bốn người thực sự đến Rwanda, tất cả đều tự nguyện. Khoảng 290 triệu bảng đã được thanh toán cho Rwanda, theo thông tin từ trang web chính phủ Anh, nhưng Kigali cho rằng hai khoản thanh toán hàng năm trị giá 50 triệu bảng vẫn còn tồn đọng.

Rwanda đã kiện chính phủ Anh hiện tại về hành vi vi phạm thỏa thuận, yêu cầu tòa công nhận vi phạm và buộc Anh thanh toán tất cả các khoản còn nợ cũng như bồi thường. Trong các tài liệu pháp lý, Rwanda yêu cầu tòa phán rằng Anh đã vi phạm thỏa thuận và phải trả khoảng 100 triệu bảng thành hai đợt vào năm 2024 và 2025, cộng thêm 6 triệu bảng tiền bồi thường và lãi suất. Thay vì bồi thường, Rwanda cũng đề xuất chấp nhận một lời xin lỗi chính thức từ Anh vì đã không tôn trọng các phần của thỏa thuận.

Luật sư của Anh lập luận rằng việc hủy bỏ kế hoạch khi Công đảng lên nắm quyền là “hoàn toàn hợp lý” và “lẽ thường” rằng sẽ không có khoản thanh toán nào thêm. Tòa trọng tài, được thành lập để giải quyết các tranh chấp hợp đồng giữa các quốc gia, đã bác bỏ yêu cầu 50 triệu bảng của Rwanda cho năm thứ nhất (với đa số phiếu) và bác bỏ hoàn toàn yêu cầu 50 triệu bảng cho năm thứ hai.

Một phát ngôn viên chính phủ Anh cho biết: “Anh đã bảo vệ mạnh mẽ lập trường của mình, và tòa án đã ra phán quyết có lợi cho Anh trên mọi khía cạnh.” Trước đó, vào tháng 2/2025, Anh đã cắt giảm viện trợ cho Rwanda vì cáo buộc nước này hỗ trợ phiến quân M23 tại Cộng hòa Dân chủ Congo láng giềng.

Bộ trưởng Tư pháp Rwanda, ông Emmanuel Ugirashebuja, từng trình bày trước tòa rằng nước này đã chịu “chi phí đáng kể” để chuẩn bị cho quan hệ đối tác, và Anh “sau đó tìm cách từ bỏ nghĩa vụ pháp lý” mà không thông báo trước, khiến lãnh đạo Rwanda “phải đọc về diễn biến này trên báo chí”.