Tòa án Tối cao Mỹ xem xét vụ kiện về việc không quân kích nổ bom mìn tại Guam

Tòa án Tối cao Mỹ đã bắt đầu nghe tranh luận trong một vụ án có thể quyết định liệu không quân nước này có được tiếp tục sử dụng một bãi biển ở Guam để kích nổ bom mìn chưa nổ hay không.

Phiên điều trần hôm thứ Tư bắt nguồn từ đơn khiếu nại của Prutehi Guahan, một nhóm bảo tồn tại Guam. Nhóm này cho rằng việc sử dụng lâu dài bãi biển Tarague để xử lý vũ khí có thể gây hại cho hệ sinh thái, làm tổn hại một địa điểm văn hóa và lịch sử quan trọng, đồng thời đe dọa nguồn nước của hòn đảo.

Vụ án thu hút sự chú ý vì đặt ra những câu hỏi rộng hơn về quyền của cư dân tại các vùng lãnh thổ Mỹ, những người không thể bỏ phiếu trong bầu cử tổng thống và có ít đại diện trong cơ quan lập pháp liên bang.

Guam trở thành lãnh thổ Mỹ năm 1898, sau cuộc chiến Tây Ban Nha – Mỹ. Hòn đảo cũng là căn cứ quân sự trọng yếu của Mỹ ở Tây Thái Bình Dương, với Căn cứ Không quân Andersen và Căn cứ Hải quân Guam.

Dân số ước tính của đảo khoảng 170.000 người.

Vụ kiện thách thức điều gì?

Vụ việc trước Tòa án Tối cao xoay quanh việc liệu không quân Mỹ có tuân thủ đúng các thủ tục môi trường trước khi xin giấy phép mới để tiếp tục xử lý và tiêu hủy vũ khí nguy hiểm – gồm bom, mìn và tên lửa – tại bãi biển Tarague hay không.

Không quân đã sử dụng bãi biển này để kích nổ từ năm 1982 và nộp đơn xin gia hạn giấy phép vào năm 2021. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Guam không “từ chối cũng không chấp thuận” giấy phép, và các hoạt động kích nổ vẫn tiếp diễn.

Trọng tâm trong khiếu nại của Prutehi Guahan là liệu không quân có tuân thủ pháp luật hay không.

Khi xin giấy phép, không quân viện dẫn Đạo luật Bảo tồn và Phục hồi Tài nguyên năm 1976, trong đó yêu cầu các cơ quan quản lý môi trường ở các bang và vùng lãnh thổ Mỹ giám sát việc xử lý chất thải nguy hại.

Prutehi Guahan cũng khẳng định không quân phải tuân thủ Đạo luật Chính sách Môi trường Quốc gia năm 1969, đạo luật yêu cầu các cơ quan liên bang thực hiện đánh giá tác động môi trường, bao gồm lấy ý kiến cộng đồng, trước khi đưa ra các quyết định lớn.

Mối đe dọa với Guam là gì?

Trong hồ sơ tòa án, Prutehi Guahan – có nghĩa là Bảo vệ Guam trong tiếng Chamorro – cho biết khu vực xử lý vũ khí của không quân nằm “trên vùng đất tổ tiên mà quân đội đã chiếm từ các gia đình địa phương sau Thế chiến II”.

Nhóm này nói thêm bãi biển “liền kề các ngư trường có ý nghĩa văn hóa – nơi các gia đình địa phương phụ thuộc để mưu sinh – và có các địa điểm thu hái thuốc truyền thống”. Đây là một trong những khu vực có người sinh sống lâu đời nhất trong vùng, với bằng chứng khảo cổ có niên đại từ thiên niên kỷ thứ 2 trước Công nguyên.

Prutehi Guahan cũng cho biết điểm kích nổ nằm “phía trên tầng chứa nước cung cấp nước uống cho hơn 80% dân số hòn đảo”.

Hồ sơ tòa án dẫn các nghiên cứu cho thấy việc xử lý và kích nổ vũ khí có thể làm mảnh kim loại văng ra đại dương và rạn san hô xung quanh, đồng thời giải phóng hóa chất độc hại.

Không quân nói gì?

Luật sư chính phủ khẳng định không quân đã tuân thủ các thủ tục đánh giá môi trường theo Đạo luật Bảo tồn và Phục hồi Tài nguyên, đồng thời lập luận quy trình này “thay thế” các yêu cầu của Đạo luật Chính sách Môi trường Quốc gia.

Họ cũng cho rằng vì Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) tại Guam chưa đưa ra quyết định cuối cùng về giấy phép năm 2021, khiếu nại của Prutehi Guahan là quá sớm.

Một thẩm phán quận liên bang ban đầu đứng về phía không quân và bác đơn kiện sau khi Prutehi Guahan nộp khiếu nại vào tháng 1/2022. Tòa Phúc thẩm Liên bang Khu vực 9 – tòa án liên bang lớn nhất nước Mỹ – sau đó xác định vụ án có thể tiếp tục.

Không quân sau đó kháng nghị lên Tòa án Tối cao Mỹ.

Vì sao vụ án quan trọng?

Prutehi Guahan nhấn mạnh tầm quan trọng của phản hồi công chúng, vốn là yêu cầu bắt buộc trong đánh giá môi trường theo Đạo luật Chính sách Môi trường Quốc gia.

Trong hồ sơ, nhóm này viện dẫn lịch sử các quyết định của chính phủ Mỹ về Guam được đưa ra mà không có ý kiến của cư dân, cùng di sản thiệt hại môi trường kéo dài. Điều này gồm hai địa điểm thuộc chương trình Superfund – nơi ô nhiễm nặng cần làm sạch – liên quan đến việc hải quân và không quân đổ chất thải nguy hại.

“Các quyết định quân sự đưa ra gần một thế kỷ trước đã gây thiệt hại vẫn cần quá trình làm sạch rộng lớn và tốn kém”, hồ sơ viết. “Và những quyết định quân sự gần đây hơn làm trầm trọng thêm thiệt hại mà Guam đang gánh chịu”.

Viết cho SCOTUSblog, chuyên trang theo dõi Tòa án Tối cao Mỹ, hai nhà đồng sáng lập Right to Democracy là Neil Weare và Adi Martinez Roman nhận định vụ án làm nổi bật “mối quan hệ chính trị bất cân xứng” giữa cư dân các vùng lãnh thổ Mỹ và chính phủ liên bang.

“Người dân Guam có rất ít quyền lực hay khả năng tác động đến các quyết định liên bang ảnh hưởng đến cuộc sống của họ – điều này khiến việc tham vấn cộng đồng thông qua các luật liên bang như NEPA càng trở nên quan trọng”, họ viết.