Tòa án Thổ Nhĩ Kỳ phế truất lãnh đạo đảng đối lập chính

Một tòa án ở Thổ Nhĩ Kỳ đã hủy bỏ cuộc bầu cử lãnh đạo năm 2023 của đảng Cộng hòa Nhân dân (CHP) - đảng đối lập chính - trong một động thái leo thang mạnh mẽ nhắm vào phe đối lập đang gặp khó khăn của nước này.

Đây là diễn biến mới nhất trong một loạt các hành động nhắm vào CHP, đảng chính trị lâu đời nhất Thổ Nhĩ Kỳ, vốn đã giành chiến thắng lớn trước đảng AK cầm quyền của Tổng thống Recep Tayyip Erdogan trong cuộc bầu cử địa phương năm 2024 và đang tăng điểm trong các cuộc thăm dò.

Phán quyết hôm thứ Năm đã lật ngược kết quả cuộc bầu cử lãnh đạo đưa ông Ozgur Ozel - chủ tịch đảng hiện tại - lên nắm quyền, với việc tòa án chỉ định ông Kemal Kilicdaroglu, cựu chủ tịch đảng từng thua ông Ozel, làm lãnh đạo tạm quyền.

Vụ việc được xem là một bài kiểm tra về sự cân bằng mong manh giữa dân chủ và quyền lực ngày càng tập trung ở Thổ Nhĩ Kỳ. Phán quyết này có thể khiến phe đối lập rơi vào hỗn loạn và nội bộ xung đột, đồng thời có thể củng cố cơ hội kéo dài hơn hai thập kỷ cầm quyền của ông Erdogan tại quốc gia thành viên NATO lớn và nền kinh tế mới nổi hàng đầu này.

CHP bác bỏ phán quyết là một "cuộc đảo chính", trong khi chính phủ - vốn phủ nhận chỉ trích rằng họ sử dụng tòa án để nhắm vào các đối thủ chính trị - cho rằng điều này củng cố niềm tin của người dân vào pháp quyền.

Đảng CHP theo đường lối thế tục và trung dung, vốn đang chạy đua ngang ngửa với đảng AK bảo thủ, theo đường lối Hồi giáo của ông Erdogan trong các cuộc thăm dò, cũng đang phải đối mặt với một cuộc trấn áp tư pháp chưa từng có kể từ năm 2024. Hàng trăm thành viên và quan chức dân cử của đảng này đã bị giam giữ trong các cáo buộc tham nhũng mà đảng này bác bỏ.

Trong số những người bị bắt giữ hơn một năm có Thị trưởng Istanbul Ekrem Imamoglu, đối thủ chính của ông Erdogan và là ứng cử viên chính thức của CHP cho cuộc bầu cử tổng thống dự kiến vào năm 2028, nhưng có thể diễn ra vào năm tới.

Ông Ozel, chủ tịch CHP đầy tranh cãi, người đã nổi lên từ sau vụ bắt giữ ông Imamoglu, đã triệu tập các lãnh đạo đảng để thảo luận về phản ứng đối với phán quyết của tòa án, trong khi các cuộc biểu tình đang được lên kế hoạch.

Ông Ali Mahir Basarir, Phó chủ tịch nhóm nghị sĩ CHP, nói với hãng tin Reuters rằng phán quyết "là một cuộc đảo chính thông qua ngành tư pháp, một đòn giáng vào ý chí của 86 triệu người". Những người đứng sau vụ việc "sẽ phải chịu trách nhiệm trước tòa án", ông cho biết.

Thị trường chứng khoán Istanbul (BIST 100) giảm 6% sau phán quyết, kích hoạt bộ ngắt mạch toàn thị trường, trong khi trái phiếu chính phủ giảm giá. Ngân hàng trung ương đã bán hàng tỷ USD ngoại tệ để giảm thiểu tác động, bốn nhà giao dịch cho biết.

Vào tháng 3 năm ngoái, vụ giam giữ ông Imamoglu đã gây ra làn sóng bán tháo, đẩy kỳ vọng lạm phát lên cao và tạm thời đảo ngược chu kỳ cắt giảm lãi suất. Các nhà đầu tư cho rằng tình trạng bất ổn chính trị mới nhất sẽ được theo dõi để xem xét các rủi ro tương tự.

Phán quyết của tòa án Ankara đã lật ngược quyết định năm ngoái của tòa sơ thẩm, vốn cho rằng vụ kiện liên quan đến đại hội CHP năm 2023 không có cơ sở.

Đảng DEM thân người Kurd (Đảng Bình đẳng và Dân chủ Nhân dân), đảng lớn thứ ba trong quốc hội, gọi quyết định của tòa án là một "vết nhơ đen" đối với nền dân chủ Thổ Nhĩ Kỳ.

Ông Kilicdaroglu, lãnh đạo CHP được phục chức, người đã phần lớn biến mất khỏi công chúng kể từ thất bại bầu cử ba năm trước, kêu gọi bình tĩnh và hành xử thông thường, hy vọng Thổ Nhĩ Kỳ sẽ được hưởng lợi từ điều này.