Tòa án quốc tế bác yêu cầu bồi thường 134 triệu USD của Rwanda trong vụ thỏa thuận di cư với Anh

Tòa Trọng tài Thường trực The Hague (Hà Lan) hôm nay (16/6) đã ra phán quyết bác toàn bộ yêu cầu bồi thường của Rwanda trong vụ kiện liên quan đến thỏa thuận di cư bị Anh hủy bỏ. Rwanda trước đó đã yêu cầu Anh thanh toán hơn 100 triệu bảng Anh (khoảng 134 triệu USD) theo các điều khoản của thỏa thuận gây tranh cãi này.

Theo phán quyết dài 76 trang, hội đồng ba thẩm phán xác định rằng các trao đổi ngoại giao giữa hai chính phủ sau khi Anh hủy thỏa thuận đã cấu thành một thỏa thuận rằng các khoản thanh toán – bao gồm hai đợt 50 triệu bảng Anh (67 triệu USD) mỗi đợt mà Rwanda cho là đến hạn vào tháng 4/2025 và tháng 4/2026 – sẽ không được thực hiện. Hội đồng cũng bác hai yêu cầu khác của Rwanda liên quan đến cáo buộc vi phạm thỏa thuận đối tác.

Một phát ngôn viên của chính phủ Anh cho biết: “Anh đã bảo vệ vững chắc lập trường của mình và tòa án đã ra phán quyết có lợi cho Anh trên mọi phương diện.” London cho biết đang tập trung vào “các cải cách quan trọng để khôi phục trật tự và kiểm soát biên giới.”

Thỏa thuận ban đầu được cựu Thủ tướng Anh Boris Johnson ký kết vào năm 2022, nhằm ngăn chặn người di cư đến Anh bằng thuyền nhỏ hoặc xe tải bằng cách đưa họ đến Rwanda xử lý tị nạn. Tuy nhiên, thỏa thuận này đã bị Tòa án Tối cao Anh bác bỏ là bất hợp pháp trước khi có thể thực hiện đầy đủ. Thủ tướng Keir Starmer đã hủy bỏ thỏa thuận vào ngày đầu tiên nhậm chức vào tháng 7/2024, gọi nó là “đã chết và chôn vùi” và coi đó là “một trò bịp bợm”.

Bộ trưởng Nội vụ Anh khi đó, Yvette Cooper, mô tả thỏa thuận là “sự lãng phí tiền thuế tồi tệ nhất mà tôi từng thấy.” Chỉ có bốn người đến Rwanda theo chương trình này, và tất cả đều tự nguyện. Anh đã chi khoảng 290 triệu bảng Anh (390 triệu USD) cho Kigali trước khi thỏa thuận bị chấm dứt.

Rwanda lập luận rằng Anh có nghĩa vụ tuân thủ các điều khoản của một hiệp ước ràng buộc về mặt pháp lý bất kể phán quyết của tòa án trong nước Anh, và đã yêu cầu trọng tài vào tháng 11/2025 sau khi các cuộc thảo luận ngoại giao không đạt được thỏa thuận về các khoản thanh toán còn tồn đọng. Tuy nhiên, hội đồng trọng tài kết luận rằng Rwanda, trong các công hàm ngoại giao, đã đồng ý vào tháng 11/2024 “từ bỏ mọi khoản thanh toán bổ sung của Vương quốc Anh vào tháng 4/2025 và tháng 4/2026.”

Vụ việc này được xem là một bài học cho các chính phủ khác đang tìm cách thiết lập các “trung tâm hồi hương” – một phần trong chiến lược thể hiện lập trường cứng rắn đối với di cư bất hợp pháp, vốn đang gia tăng khi các đảng cực hữu ngày càng được ủng hộ. Liên minh châu Âu (EU) gần đây nhất là một bên cố gắng thành lập các trung tâm di cư tại các nước thứ ba, với việc khối này đặt mục tiêu đạt được thỏa thuận về Quy chế Hồi hương vào đầu tuần này. Tuy nhiên, sau thất bại của kế hoạch Rwanda của Anh và thỏa thuận của Italy với Albania bị hủy bỏ, Brussels vẫn giữ kín về các quốc gia mà họ hy vọng có thể tổ chức các trung tâm di cư.