Thượng viện Mỹ thông qua dự luật trừng phạt Nga, nguy cơ Ấn Độ, Trung Quốc bị áp thuế 100%

Một gói trừng phạt mới toàn diện nhằm vào Nga đã vượt qua rào cản đầu tiên tại Quốc hội Mỹ và nếu được thông qua, có thể kéo theo mức thuế khổng lồ đối với các quốc gia như Ấn Độ và Trung Quốc, những nước vẫn duy trì hoạt động mua dầu của Moscow.

Dự luật, được đưa ra tại Thượng viện Mỹ trong tuần này, được đặt theo tên cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, người có lễ tang được nhiều nhà lãnh đạo thế giới, trong đó có Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, tham dự hồi đầu tuần.

Diễn biến tại Thượng viện

Đạo luật “Lindsey O Graham Sanctioning Russia Act of 2026” đã được Thượng viện thông qua với tỷ lệ phiếu áp đảo 86-12, cho phép dự luật tiến tới Hạ viện để tiếp tục xem xét. Cố Thượng nghị sĩ Graham là người ủng hộ mạnh mẽ Ukraine và qua đời bất ngờ trong tháng này.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, đang có mặt tại Washington để dự tang lễ, đã theo dõi quá trình bỏ phiếu từ khu vực dành cho khách. Trên mạng xã hội X, ông viết: “Thật vinh dự khi được chứng kiến cuộc bỏ phiếu – 86 thượng nghị sĩ ủng hộ dự luật. Đây là bước đầu tiên hiện thực hóa kế hoạch của Lindsey và chắc chắn là một bước tiến tới hòa bình. Điều quan trọng là công cụ này hoạt động hiệu quả.”

Sau khi được Thượng viện thông qua, dự luật sẽ phải chờ trước khi được chuyển tới Hạ viện vốn đang trong kỳ nghỉ hè.

Trong tuần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã yêu cầu các nhà lập pháp sửa đổi dự luật để mở rộng phạm vi áp thuế sang cả Iran. Theo các nhà phân tích, điều này có thể khiến dự luật bị trì hoãn thêm nếu làm mất sự ủng hộ của đảng Dân chủ.

David Smith, phó giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Mỹ của Đại học Sydney, nhận định với Al Jazeera: “Một trong những điều họ lo ngại là cách quyền áp thuế liên quan đến Iran sẽ được mở rộng. Họ có thể chấp nhận quyền áp thuế với Nga, nhưng lo ngại về quyền áp thuế với các nước mua dầu Iran, đồng nghĩa với Trung Quốc. Tôi nghĩ sẽ có nhiều đảng viên Dân chủ nói rằng quyền này nên giới hạn ở trừng phạt, không nên mở rộng sang thuế quan.”

Nếu không có thêm phần liên quan đến Iran, ông Smith cho rằng dự luật sẽ được thông qua khi Hạ viện họp trở lại, nhờ sự ủng hộ mạnh mẽ của phe Dân chủ đối với Ukraine.

Nội dung dự luật

Dự luật sử dụng cả trừng phạt lẫn thuế quan để nhắm vào Nga và cắt đứt nguồn tài chính duy trì cuộc chiến tại Ukraine.

Các điều khoản chính bao gồm trừng phạt mới đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng hơn 20 quan chức cấp cao và công ty hợp tác với ngành công nghiệp quốc phòng Nga. Dự luật cũng nhắm vào “hạm đội bóng tối” chở dầu của Nga và mạng lưới trốn tránh các lệnh trừng phạt quốc tế đối với xuất khẩu năng lượng.

Dự luật trao cho tổng thống quyền áp đặt trừng phạt theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Theo đó, tổng thống có thể áp thuế lên tới 100% đối với hàng hóa xuất khẩu vào Mỹ từ 5 nước mua năng lượng, thiết bị quân sự hàng đầu của Nga hoặc các nước tạo điều kiện cho Nga trốn tránh trừng phạt.

Mức thuế lên tới 500% cũng có thể được áp dụng trực tiếp với hàng nhập khẩu từ Nga vào Mỹ. Năm 2025, Mỹ nhập khẩu 3,8 tỷ USD hàng hóa từ Nga.

Các nước có nguy cơ bị nhắm tới

Theo dữ liệu của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA), Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ là những mục tiêu tiềm năng vì nằm trong số các nước mua năng lượng Nga lớn nhất.

Trung Quốc từng có phản ứng trả đũa bằng thuế quan đối với hàng Mỹ. Even Pay, giám đốc công ty tư vấn Trivium China tại Bắc Kinh, nhận định Mỹ có thể chờ trước khi áp thuế vì ông Trump dự kiến gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào cuối năm nay. Tuy nhiên, bà cho rằng ông Trump vẫn hoan nghênh lựa chọn này sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ nhiều mức thuế của ông vào tháng 2.

“Nếu được thông qua và ký thành luật, điều này sẽ cho ông Trump thứ ông muốn từ lâu – sự cho phép của quốc hội để áp thuế cao với Trung Quốc cùng một số ít nước khác nhập dầu Nga,” Even Pay nói với Al Jazeera.

Ấn Độ ở vị thế khó khăn khi nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung năng lượng bị gián đoạn do sự cố ở eo biển Hormuz. Maia Nikoladze, phó giám đốc Sáng kiến Ngoại giao Kinh tế tại Hội đồng Đại Tây Dương, cho biết Ấn Độ đã xin và nhận được miễn trừ trừng phạt của Mỹ để tiếp tục mua dầu Nga trong thời gian tới.

“Ấn Độ sẽ phải đối mặt với sự đánh đổi giữa bảo đảm an ninh năng lượng và quản lý rủi ro thuế quan của Mỹ, có thể khiến nước này tiếp tục tìm kiếm các miễn trừ và ngoại lệ,” bà Nikoladze nói.

Ý kiến chỉ trích

Các nhà phê bình như Thượng nghị sĩ Maggie Hassan cho rằng dự luật trao cho ông Trump quá nhiều quyền áp thuế, đồng thời có thể gây tổn hại cho người nộp thuế Mỹ và các nước đồng minh.

Thổ Nhĩ Kỳ mua năng lượng Nga nhưng là đồng minh NATO của Mỹ, trong khi Brazil – đối tác lớn ngoài NATO – và Singapore – đối tác hợp tác an ninh chính – cũng mua sản phẩm dầu Nga theo số liệu CREA.

Trên mạng xã hội X, bà Hassan viết rằng bà ủng hộ trừng phạt Nga nhưng “không nghĩ thuế quan, thứ mà doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ phải trả, sẽ giúp Ukraine giành chiến thắng”.

Phòng Thương mại Mỹ cũng phản đối dự luật, cho rằng chi phí thực sự sẽ chuyển sang doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, giống như các đợt thuế trước.

Theo ông Smith, dù nhiều mức thuế của ông Trump đã bị Tòa án Tối cao bác bỏ, các mức thuế liên quan đến Nga có thể bền vững hơn vì chúng dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc hơn, khi được xây dựng theo quyền hạn của IEEPA.

“Trước đây ông Trump quay lại các đạo luật cũ và viện dẫn quyền áp thuế theo cách chưa từng có, khiến tòa án xét thấy kém hợp pháp. Còn đây là luật mới được soạn thảo để mở rộng quyền áp thuế một cách hợp pháp,” ông nói với Al Jazeera.