Thủ tướng Canada khẳng định Alberta 'thiết yếu' giữa lúc tỉnh này tính chuyện ly khai

Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 15/5 khẳng định Alberta là “trung tâm” trong các kế hoạch phát triển kinh tế đất nước, chỉ vài giờ sau khi tỉnh này thông báo sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý vào tháng 10 về việc có nên tổ chức một cuộc bỏ phiếu ly khai khỏi Canada hay không.

Phát biểu với báo giới hôm thứ Sáu, ông Carney nhấn mạnh sự hợp tác giữa chính phủ liên bang và các tỉnh bang, liên tục nhắc đến tầm quan trọng của Alberta. Ông không đề cập đến cuộc trưng cầu dân ý vào tháng 10 tại tỉnh giàu dầu mỏ này.

“Canada là quốc gia vĩ đại nhất thế giới, nhưng chúng ta có thể tốt hơn. Chúng tôi đang làm việc để cải thiện điều đó; chúng tôi đang hợp tác với Alberta để làm cho nó tốt hơn,” ông Carney nói.

Thủ tướng Canada nhấn mạnh chuyến thăm gần đây của ông tới Calgary, thành phố lớn nhất của tỉnh, nơi ông công bố một số thỏa thuận, bao gồm nỗ lực đẩy nhanh việc xây dựng một đường ống dẫn dầu từ Alberta đến Bờ Tây. “Chúng tôi đang cải tạo đất nước khi tiến lên, và Alberta ở trung tâm của điều đó là thiết yếu,” ông nói.

Trưng cầu về một cuộc trưng cầu

Cuối ngày thứ Năm, Thủ hiến Alberta Danielle Smith thông báo tỉnh sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về việc có nên tổ chức một cuộc bỏ phiếu ly khai hay không. Quyết định được đưa ra sau khi một tòa án chặn một bản kiến nghị yêu cầu tổ chức bỏ phiếu ly khai, với lý do thiếu tham vấn với các nhóm người bản địa có thể bị ảnh hưởng bởi cuộc trưng cầu.

Bà Smith nhấn mạnh bà phản đối ly khai, nhưng bác bỏ phán quyết của tòa án. “Mặc dù cá nhân tôi ủng hộ việc ở lại Canada, nhưng tôi vô cùng lo ngại về một quyết định sai lầm của tòa án can thiệp vào quyền dân chủ của hàng trăm nghìn người dân Alberta,” bà nói trong một video.

Một nhóm tự xưng là Stay Free Alberta cho biết đã thu thập hơn 300.000 chữ ký để kích hoạt một cuộc bỏ phiếu ly khai. Một nhóm đối lập tên Forever Canada cũng tuyên bố bản kiến nghị ở lại đất nước của họ đã thu thập được hơn 400.000 chữ ký.

Bà Smith nói chính quyền của bà sẽ tôn trọng kết quả trưng cầu dân ý, cũng như các câu hỏi khác sẽ được đưa ra trực tiếp cho cử tri vào ngày 19/10. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu tỉnh có thể tiến hành một cuộc trưng cầu ly khai giữa lệnh cản của tòa án hay không.

Câu hỏi trên lá phiếu sẽ là: “Alberta nên tiếp tục là một tỉnh của Canada hay chính quyền Alberta nên bắt đầu quy trình pháp lý theo Hiến pháp Canada để tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý ràng buộc cấp tỉnh về việc Alberta có nên ly khai khỏi Canada hay không?”

Nhiều cuộc thăm dò cho thấy đa số người dân Alberta không ủng hộ độc lập cho tỉnh. Mặc dù cuộc bỏ phiếu sẽ không ngay lập tức dẫn đến việc Alberta ly khai, nhưng nó có thể làm sâu sắc thêm sự phân cực chính trị ở Canada, tạo ra một thách thức lớn cho ông Carney.

Tỉnh bảo thủ với 5 triệu dân này từ lâu đã nhìn nhận các chính phủ Tự do liên bang của ông Carney và người tiền nhiệm Justin Trudeau với sự hoài nghi, đặc biệt là về các quy định môi trường. Ông Carney dường như sẵn sàng nới lỏng các chính sách môi trường trong bối cảnh căng thẳng với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump và cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu do chiến tranh với Iran.

Đồng thời, chính phủ của ông cũng ca ngợi một dự án thu giữ carbon nhằm bù đắp lượng khí thải nhà kính từ ngành công nghiệp dầu mỏ. Đài Radio-Canada đưa tin ngày 16/5 rằng 14 nghị sĩ Đảng Tự do đã viết thư cho ông Carney cảnh báo không nên nhượng bộ lớn về môi trường cho Alberta, nhấn mạnh “biến đổi khí hậu vẫn là mối đe dọa lớn nhất của thời đại chúng ta”.

'Khủng hoảng quốc gia'

Ngày 15/5, bà Smith, thành viên Đảng Bảo thủ Thống nhất, chỉ trích các chính sách của ông Trudeau và nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị phi tập trung ở Canada. Tuy nhiên, bà ghi nhận ông Carney đã loại bỏ một số chính sách của người tiền nhiệm, đặc biệt là về phát triển năng lượng.

“Thủ tướng Mark Carney đã áp dụng hầu hết các lập trường của Alberta về phát triển năng lượng và tài nguyên. Trên thực tế, Thủ tướng đương nhiệm đã làm việc rất hiệu quả với chính quyền của chúng tôi để xây dựng một thỏa thuận năng lượng Alberta-Ottawa,” bà Smith nói, đồng thời thừa nhận một số người dân trong tỉnh cảm thấy chính phủ liên bang đã “lợi dụng” Alberta, nhưng tình hình hiện tại đã tốt hơn “khác biệt một trời một vực” dưới thời ông Carney so với ông Trudeau.

Lãnh đạo Đảng Bảo thủ Pierre Poilievre, người giữ ghế quốc hội ở Alberta, cho biết ông sẽ phản đối ly khai. “Tôi sẽ vận động khắp tỉnh, khuyến khích người dân Alberta ở lại trong đại gia đình Canada,” ông nói. Tuy nhiên, một số nghị sĩ Tự do đã đổ lỗi cho phe bảo thủ khuấy động tình cảm ly khai ở Alberta vì lợi ích chính trị.

Corey Hogan, một trong hai nghị sĩ Tự do từ Alberta, chỉ trích bà Smith vì tiến hành cuộc trưng cầu dân ý, cáo buộc bà xoa dịu những người ly khai đã “đe dọa hạ bệ bà” và biến các vấn đề chính trị của bà thành một “cuộc khủng hoảng quốc gia”. “Câu hỏi trưng cầu dân ý khó hiểu này sẽ không giải quyết được gì. Nó làm tăng thêm sự nhầm lẫn. Nó sẽ chia rẽ, gây xao lãng, và gây tổn hại. Tôi hy vọng chính quyền của bà sẽ cân nhắc cách thoát khỏi sự điên rồ này trước khi thiệt hại cho kết cấu xã hội và nền kinh tế của tỉnh chúng ta trở nên quá lớn,” Hogan nói.