Thủ tướng Canada gọi đối xử của Israel với nhà hoạt động đoàn tàu Gaza là 'đáng kinh tởm'

Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 25/5 bày tỏ sự phẫn nộ trước cách chính phủ Israel đối xử với những người tham gia đoàn tàu viện trợ nhân đạo tới Gaza, gọi hành động này là “đáng kinh tởm”. Tuy nhiên, trong thông cáo báo chí cùng ngày, ông từ chối công bố bất kỳ hình thức gây sức ép mới nào lên chính phủ Israel.

Thông cáo mô tả cuộc điện đàm giữa Thủ tướng Carney với Tổng thống Israel Isaac Herzog. Trong cuộc trò chuyện, Thủ tướng Carney yêu cầu một cuộc điều tra độc lập về vụ ngược đãi các nhà hoạt động. Những người này đã bị trói, chế giễu và buộc quỳ gối trong đoạn video do Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir đăng tải hồi tuần trước.

“Thủ tướng tái khẳng định rằng việc đối xử đáng kinh tởm với thường dân, bao gồm công dân Canada, trên đoàn tàu hướng tới Gaza là không thể chấp nhận được,” thông cáo nêu rõ. Thủ tướng Carney cũng dùng cuộc điện đàm để tái khẳng định Canada phản đối việc mở rộng các khu định cư bất hợp pháp của Israel tại Bờ Tây, cũng như tình trạng bạo lực tràn lan của người Do Thái định cư nhằm vào người Palestine.

Đoạn video do ông Ben-Gvir đăng tải đã gây ra làn sóng phản đối toàn cầu, với nhiều quốc gia đưa ra tuyên bố chính thức lên án. Một số nước có hành động mạnh mẽ hơn: Pháp ngày 24/5 cấm ông Ben-Gvir nhập cảnh, viện dẫn “những hành động khó tả” của ông đối với công dân Pháp và châu Âu trên đoàn tàu Global Sumud. Ba Lan cũng ban hành lệnh cấm nhập cảnh 5 năm với ông Ben-Gvir. Lãnh đạo Pháp và Italy kêu gọi Liên minh châu Âu trừng phạt vị bộ trưởng Israel.

Tuy nhiên, Israel hiếm khi phải đối mặt với áp lực hoặc hậu quả nghiêm trọng vượt ra ngoài những lời lên án, bất chấp các báo cáo rộng rãi về việc người định cư và binh sĩ Israel tấn công, giết hại người Palestine và những người ủng hộ Palestine. Các nhà hoạt động nhân quyền đã chỉ ra bằng chứng về tra tấn và điều kiện vô nhân đạo tại các nhà tù Israel. Các tổ chức như Ân xá Quốc tế và B'Tselem cáo buộc Israel thực hiện chế độ phân biệt chủng tộc nhằm phân biệt đối xử và tước đoạt đất đai của người Palestine.

Đoàn tàu Global Sumud là một nỗ lực nhằm đối đầu với việc Israel lạm dụng tại Gaza, nơi Israel tiến hành cuộc chiến diệt chủng chống lại người Palestine từ tháng 10/2023. Hơn 75.000 người Palestine đã thiệt mạng, những người sống sót chịu cảnh suy dinh dưỡng và di dời. Trong tuyên bố ngày 25/5, Thủ tướng Carney gọi tình hình nhân đạo tại Gaza là “thảm khốc”.

Các nhà hoạt động liên tục tìm cách tiếp cận Gaza để chuyển hàng viện trợ nhưng đều bị lực lượng Israel chặn lại. Một chiến dịch mới khởi động ngày 12/4 trên Địa Trung Hải với khoảng 70 thuyền và 3.000 người tham gia. Tổ chức Ân xá Quốc tế Australia ước tính gần 430 người bị giam giữ khi lực lượng Israel lên tàu tại vùng biển quốc tế, vi phạm luật pháp quốc tế. Các nhà hoạt động cho biết họ bị ngược đãi, bao gồm ít nhất 15 người tố cáo bị tấn công tình dục, trong đó có hiếp dâm.

Israel khẳng định, không có bằng chứng, rằng các nhà hoạt động bị truyền cảm hứng từ nhóm vũ trang Hamas của Palestine. Trong đoạn video, ông Ben-Gvir mô tả họ là “những người ủng hộ khủng bố”. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo như Thủ tướng Italy Giorgia Meloni cảnh báo hành động của Israel “vi phạm phẩm giá con người”. Bà Meloni và những người khác đã triệu tập đại sứ Israel tại địa phương để bày tỏ quan ngại.

Trong một tuyên bố riêng ngày 25/5, Bộ trưởng Ngoại giao Canada Anita Anand cho biết bà đã trao đổi với người đồng cấp Israel Gideon Saar, bày tỏ rằng chính phủ Canada sẽ cung cấp cho Israel bằng chứng về việc ngược đãi công dân Canada tham gia đoàn tàu. “Tôi nêu rõ việc từ chối cho công dân Canada tiếp cận dịch vụ lãnh sự khi họ bị giam giữ là vi phạm Công ước Vienna và không được tái diễn,” Bộ trưởng Anand viết trên mạng xã hội.