Thỏa thuận Mỹ-Iran bị đe dọa: Chuyên gia kêu gọi Tổng thống Trump kiềm chế Thủ tướng Netanyahu

Bất chấp những nỗ lực ngoại giao giữa Mỹ và Iran, các cuộc tấn công của Israel vào Liban đang trở thành rạn nứt lớn nhất đe dọa thỏa thuận ngừng bắn toàn diện. Các nhà phân tích nhận định Tổng thống Mỹ Donald Trump phải sử dụng ảnh hưởng của mình để kiềm chế Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, nếu không muốn tiến trình hòa bình sụp đổ.

Bản ghi nhớ (MoU) giữa Mỹ và Iran kêu gọi “chấm dứt vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Liban”. Tuy nhiên, Israel vẫn tiếp tục các cuộc không kích và xâm lược, kiểm soát gần 20% lãnh thổ Liban. Điều này khiến chính quyền Trump tỏ ra bực túng.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày thứ Năm, Tổng thống Trump viết: “Mỹ cam kết vì HÒA BÌNH, và chúng tôi khuyến khích tất cả ở Trung Đông duy trì cam kết để các cuộc đàm phán diễn ra tốt đẹp. Chúng tôi kỳ vọng một lệnh ngừng bắn hoàn toàn trên mọi mặt trận, bao gồm Liban, Hezbollah và Israel.”

Phía Iran đã nhiều lần tuyên bố sẽ không hoàn tất thỏa thuận ngừng bắn khi Liban còn bị tấn công. Ngày thứ Sáu, các cuộc đàm phán kỹ thuật giữa Mỹ và Iran đã bị hoãn sau khi các cuộc tấn công của Israel vào Liban khiến hàng chục người thiệt mạng. Các quan chức Mỹ nói rằng một thỏa thuận ngừng bắn mới đã đạt được, nhưng Israel vẫn tiếp tục tấn công.

Lãnh tụ tối cao Iran, ông Mojtaba Khamenei, cho biết ông đã nhận được sự đảm bảo từ Tổng thống Masoud Pezeshkian về việc bảo vệ quyền lợi của “quốc gia Iran và mặt trận kháng chiến” – một mạng lưới các đồng minh khu vực bao gồm Hezbollah ở Liban.

Ông Trita Parsi, Phó chủ tịch điều hành Viện Quincy về Chính sách Nhà nước có trách nhiệm, cho rằng Tehran không hề đùa về cam kết ngừng bắn và rút quân Israel khỏi Liban. “Liban luôn là điểm yếu lớn nhất của thỏa thuận này vì nó thực sự quan trọng đối với người Iran”, ông Parsi nói.

Trong khi đó, các đồng minh của Israel tại Mỹ, như Ủy ban Công cộng về các vấn đề Israel (AIPAC), lập tức chỉ trích các điều khoản về Liban. Họ cho rằng Israel cần tự do hành động quân sự để đối phó với các “mối đe dọa”. Ngược lại, ông Ryan Costello, Giám đốc chính sách tại Hội đồng Quốc gia Người Mỹ gốc Iran (NIAC), cho rằng Liban là “bài kiểm tra lớn nhất” cho thỏa thuận ngừng bắn. “Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu các cuộc đàm phán rộng hơn đổ vỡ và Israel cùng Iran quay lại chiến tranh”, ông Costello nói.

Israel bắt đầu chiến dịch quân sự tại Liban từ tháng 2, sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Cuộc xung đột nhanh chóng lan rộng thành chiến tranh khu vực. Hezbollah tham chiến từ tháng 3 để trả đũa việc giết hại Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. Thỏa thuận ngừng bắn đầu tiên giữa Mỹ và Iran đạt được ngày 8/4, với sự trung gian của Pakistan, trong đó bao gồm cả Liban. Tuy nhiên, Israel ngay lập tức tuyên bố sẽ không tuân thủ thỏa thuận tại Liban.

Israel đã phá hủy toàn bộ thị trấn ở Liban, giết chết hàng nghìn người và khiến hơn một triệu người phải di tản. Iran đã phóng tên lửa vào Israel khi Beirut bị oanh kích, và cảnh báo Israel “sẽ phải nhận một phản ứng mạnh mẽ” nếu tiếp tục ném bom Liban.

Lần này, khác với thỏa thuận ngừng bắn tháng 4, bản MoU mới được Tổng thống Trump và Tổng thống Pezeshkian ký công khai, trong đó việc ngừng chiến ở Liban được nêu rõ. Phó Tổng thống JD Vance cũng nhấn mạnh Israel phải tôn trọng “tiến trình hòa bình” với Iran. Ông chỉ trích các vụ nổ lớn tại trung tâm dân cư Beirut, nơi nhiều người vô tội thiệt mạng, là “không thể chấp nhận được”.

Các nhà phân tích cho rằng ngoài lời nói, Mỹ phải dùng đến đòn bẩy thực sự, bao gồm cả hỗ trợ quân sự và ngoại giao cho Israel, để kiềm chế ông Netanyahu. Ông Parsi nhận định tuyên bố của Phó Tổng thống Vance phản ánh căng thẳng thực sự giữa Mỹ và Israel, không chỉ là những lời chỉ trích thông thường. “Khối lượng, cường độ của thông điệp công khai của Mỹ hiện đang ở mức chưa từng có”, ông nói.

Ông Matthew Duss, Phó chủ tịch điều hành Trung tâm Chính sách Quốc tế, cũng cho rằng Tổng thống Trump dường như ngày càng nhận thức rõ rằng Thủ tướng Netanyahu có thể phá hỏng thỏa thuận ngừng bắn bằng chiến dịch tại Liban. “Câu hỏi vẫn là: Liệu cuối cùng chúng ta có một tổng thống Mỹ sẵn sàng gây áp lực thực sự lên Netanyahu khi ông ta hành xử sai trái không?”, ông Duss đặt vấn đề.