Thỏa thuận dầu diesel của Trump mở ra rạn nứt mới với châu Âu về Ukraine

Nga tuyên bố có thể cung cấp cho thị trường toàn cầu lượng dầu diesel thậm chí còn nhiều hơn mức đã thỏa thuận với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak nói với chương trình tin tức Vesti hôm thứ Hai rằng "đến cuối năm nay, chúng tôi có thể đạt khối lượng cung ứng 3,5 triệu tấn mỗi tháng ra thị trường toàn cầu, giống như trước khủng hoảng".

Hôm thứ Sáu, Tổng thống Vladimir Putin và ông Trump đã điện đàm về một thỏa thuận dự kiến đưa 300.000 tấn dầu diesel ra thị trường toàn cầu trong tháng 10, nửa triệu tấn trong tháng 11 và một triệu tấn trong tháng 12. Ông Trump viết trên mạng xã hội: "Giá dầu diesel cho người dân Mỹ và thế giới sẽ GIẢM, VỚI NHỮNG CON SỐ KỶ LỤC, VÀ NHANH CHÓNG!".

Tuy nhiên, các chuyên gia tỏ ra hoài nghi, và động thái này đã mở ra rạn nứt giữa Mỹ và châu Âu về cuộc chiến Ukraine. Kostis Stambolis, giám đốc điều hành Viện Năng lượng Đông Nam Âu (IENE), mô tả động thái của Mỹ là "thuần túy chính trị" và nhằm đẩy Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy vào thế khó. Theo ông, ông Trump muốn phát tín hiệu rằng Mỹ "không có vấn đề với Nga", khác với châu Âu. Ông nói thêm: "Nga sản xuất 5,8 triệu tấn dầu diesel mỗi tháng. Khoảng hai triệu tấn có khả năng dành cho xuất khẩu".

Châu Âu đã phản ứng trước thỏa thuận dầu diesel bằng việc ủng hộ Ukraine, với nguồn tài trợ cho cuộc chiến của nước này sẽ là "tâm điểm" tại hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu tuần này, theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen hôm Chủ nhật. Hôm thứ Hai, Ngoại trưởng Phần Lan Elina Valtonen kêu gọi người châu Âu cấm mọi thị thực du lịch đối với người Nga.

Stambolis cho rằng ông Trump đang lợi dụng điểm yếu của châu Âu để thay đổi lập trường của khối này về Ukraine. Ông giải thích khoảng 30 nhà máy lọc dầu châu Âu đã đóng cửa trong 15 năm qua vì lý do môi trường, do phải trả tiền phát thải khí nhà kính theo Hệ thống Giao dịch Phát thải của châu Âu, "nên giờ đây châu Âu không tự cung cấp đủ sản phẩm". Theo ông, ông Trump đang cho người châu Âu thấy "ông ấy không muốn làm việc với châu Âu và mặc kệ họ... Điều này đang mở rộng thêm rạn nứt giữa Mỹ và EU".

Ukraine tuyên bố đã phá hủy khoảng một nửa công suất lọc dầu của Nga, buộc Moscow phải ngừng xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ sinh lợi giúp tài trợ cho cuộc chiến. Ukraine cũng đã đánh bom các tàu chở dầu thô của Nga ra thị trường toàn cầu. Ông Zelenskyy nói chiến lược này hiệu quả, và thỏa thuận của ông Trump - vốn sẽ đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với sản phẩm dầu của Nga đến tháng 4/2027 - đã làm suy yếu chiến lược đó. Ông Zelenskyy nói hôm thứ Bảy: "Những món quà cho Putin sẽ không dẫn đến hòa bình. Bất kỳ sự nới lỏng trừng phạt nào đối với Nga mà không có thỏa thuận hạ nhiệt rõ ràng và lâu dài với Nga là dấu hiệu rõ ràng của sự yếu đuối".

Mặc dù ông Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn năng lượng giữa Nga và Ukraine hôm Chủ nhật, khiến Ukraine tạm dừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu, các cuộc không kích của Nga vẫn dội xuống lưới điện Kyiv và khiến 12 người thiệt mạng ở Dnipropetrovsk. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov nói về ông Zelenskyy: "Tôi không nghĩ ông ấy đã có được thời gian tạm nghỉ".

Châu Âu ủng hộ chiến lược kinh tế của Ukraine chống lại cỗ máy chiến tranh của Nga, nhưng ông Trump đổ lỗi cho chiến lược này khiến giá xăng tại trạm bơm ở Mỹ tăng cao, trong bối cảnh ông bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Quốc hội vào đầu tháng 11. Ông Trump nói với phóng viên tại Nhà Trắng sau phản ứng của ông Zelenskyy: "[Zelenskyy] muốn gây vấn đề cho nông dân, chủ trại của chúng ta, với nhiên liệu diesel vì Nga cung cấp một phần lớn nhiên liệu diesel trên toàn thế giới. Tôi nghĩ đã đến lúc Ukraine cần một tổng thống mới".

Chính trị thay vì kinh tế

Ông Trump đã theo đuổi chính sách dường như tự mâu thuẫn đối với Nga. Ông đã cắt viện trợ quân sự của Mỹ cho Ukraine khi nhậm chức vào tháng 1/2025, nhưng đồng ý bán vũ khí cho châu Âu để giúp Ukraine. Ông đã có tranh cãi công khai với ông Zelenskyy tại Phòng Bầu dục vào tháng 2/2025, nói "Ông không có quân bài nào", nhưng tại hội nghị thượng đỉnh NATO năm nay lại nói ông Zelenskyy "đã làm rất tốt" và "rất hiệu quả". Tháng trước, ông Trump ký Đạo luật Lindsey Graham, cho phép ông trừng phạt các nước mua dầu Nga. Mười một ngày sau, ông đảo ngược chính sách.

Victoria Vdovychenko, chuyên gia về an ninh châu Âu tại Trung tâm Địa chính trị Đại học Cambridge, nhận định: "Khoảnh khắc con lắc lệch về một phía, Trump cố gắng cân bằng nó bằng một công cụ hoàn toàn khác và đối lập. Bằng cách này, ông ấy thấy mình kiểm soát được câu chuyện, mà còn cả các cuộc đàm phán dưới bất kỳ hình thức nào. Vậy nên con lắc này sẽ tiếp tục chiếm ưu thế".

Giá dầu diesel ở Mỹ đắt đỏ thế nào?

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá dầu diesel và xăng trung bình của Mỹ tăng vọt trong thời gian ngắn nhưng cuối cùng thay đổi không đáng kể do cuộc chiến Ukraine, song chúng đã tăng rất nhiều do cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran. Giá dầu diesel Mỹ ở mức 4,10 USD/gallon vào ngày Nga xâm lược Ukraine, 24/2/2022. Con số này đã giảm xuống 3,81 USD vào đêm trước cuộc chiến vùng Vịnh của ông Trump, 28/2/2026. Kể từ đó, giá đã tăng 78%, lên 6,19 USD vào đầu tháng 10.

Câu chuyện tương tự với xăng không chì thông thường của Mỹ, ở mức 3,48 USD/gallon trước khi Nga xâm lược. Giá đứng ở 2,79 USD trước cuộc chiến vùng Vịnh của ông Trump, nhưng sau đó đã tăng một nửa, lên 4,15 USD/gallon. Chính phủ Mỹ có ít dư địa để giảm thuế, vốn chỉ chiếm 11 hoặc 12% giá bán lẻ, nên chỉ có thể điều chỉnh giá thông qua nguồn cung.

Thỏa thuận dầu diesel có làm giảm giá?

Stambolis nói với Al Jazeera: "Nếu thị trường biết sẽ có nhiều dầu diesel hơn trong những tuần tới, họ sẽ tính toán điều này vào giá hôm nay và chiết khấu ngay bây giờ". Tuy nhiên, theo ông, quan trọng hơn nhiều trong việc giảm giá dầu so với thỏa thuận Trump - Putin là tuyên bố ngày 2/10 của G7 về việc giải phóng 100 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược. Phần còn lại 80 triệu thùng từ đợt giải phóng 400 triệu tấn trước đó vào tháng 3 cũng sẽ được xả ra. Stambolis nói: "Đợt giải phóng này sẽ bắt đầu diễn ra trong hai tuần tới. Thế giới đang thiếu 5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày so với trước cuộc chiến vùng Vịnh. Đó là tỷ lệ rất đáng kể trên 100 triệu. Mọi mức giá đều thay đổi theo biên độ này".