Ngày 13/8, Thẩm phán quận Deborah Boardman đã ban hành lệnh cấm sơ bộ đối với sắc lệnh hành pháp mới của Tổng thống Donald Trump, được ký hôm 6/8, vốn nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh. Phán quyết được đưa ra sau khi Tòa án Tối cao hồi tháng 6 kết luận nỗ lực ban đầu của ông Trump nhằm bãi bỏ quyền này là vi hiến.
Sắc lệnh mới nhắm vào cái mà ông Trump gọi là “du lịch sinh nở” – hành vi cố ý sinh con trên đất Mỹ. Sắc lệnh này tìm cách từ chối quyền công dân đối với con của người nước ngoài thuộc một số nhóm nhất định, bao gồm những người bị cáo buộc tham gia giao dịch thương mại để có quốc tịch hoặc bị phân loại là “kẻ thù ngoại kiều”.
Trong phán quyết ngày 13/8, Thẩm phán Boardman cho rằng sắc lệnh này “gần như chắc chắn vi hiến” khi áp dụng cho nhóm thụ hưởng đã được chứng nhận, với lý do Tòa án Tối cao trong vụ Barbara kiện Trump đã xác định trẻ em trong nhóm này là công dân ngay từ khi sinh ra. Bà viết: “Tòa án này một lần nữa phải ra lệnh tạm thời ngăn chặn nỗ lực mới nhất của Tổng thống nhằm tước bỏ quyền công dân của họ”.
Trong vụ Barbara, Tòa án Tối cao đã bỏ phiếu 6-3 xác định quyền công dân theo nơi sinh được bảo vệ theo Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ. Quyền này trao quyền công dân tự động cho bất kỳ ai sinh ra trên lãnh thổ Mỹ, ngoại trừ một số trường hợp ngoại lệ hiếm hoi như con của nhà ngoại giao hoặc quân đội xâm lược.
Cơ sở hiến pháp cho quyền công dân theo nơi sinh đã được khẳng định qua nhiều phán quyết của Tòa án Tối cao trong nhiều năm, nổi bật nhất là vụ kiện Wong Kim Ark – một công dân Mỹ gốc Hoa. Tuy nhiên, ông Trump từng cam kết trong chiến dịch tranh cử nhiệm kỳ hai sẽ siết chặt nhập cư, bao gồm cải cách khái niệm quyền công dân theo nơi sinh. Ông và các đồng minh lập luận rằng con của người nhập cư tạm thời hoặc không có giấy tờ không đủ điều kiện vì họ không “chịu quyền tài phán” của Mỹ.
Sau thất bại tại Tòa án Tối cao vào tháng 6, ông Trump và các đồng minh tiếp tục tìm cách thách thức các bảo vệ hiến pháp cho quyền công dân theo nơi sinh. Vụ kiện mới nhất do các nhà hoạt động vì quyền người nhập cư và các gia đình, bao gồm cả nhóm như Dự án Vận động cho Người xin tị nạn (Asylum Seeker Advocacy Project), đệ trình.
Trước đó, họ từng giành được lệnh cấm từ Thẩm phán Boardman vào năm ngoái, ngăn chính quyền Trump thực thi sắc lệnh hành pháp đầu tiên về vấn đề này. Tuần trước, bà Boardman đã yêu cầu nguyên đơn sửa đổi đơn kiện để tập trung vào sắc lệnh thứ hai thay vì dựa trên nội dung của sắc lệnh đầu tiên, đồng thời bày tỏ nghi ngờ về tính hợp hiến của nỗ lực mới, gọi đây là “chưa từng có tiền lệ”.
