Thẩm phán Mỹ bác yêu cầu tạm hoãn lệnh mới của Trump về quyền công dân nơi sinh

Một thẩm phán liên bang Mỹ đã bác bỏ, trong thời điểm hiện tại, yêu cầu ban hành lệnh cấm tạm thời để ngăn chặn sắc lệnh hành pháp thứ hai của Tổng thống Donald Trump hạn chế quyền công dân nơi sinh. Quyết định đưa ra hôm thứ Sáu là một trong những thử thách pháp lý đầu tiên đối với sắc lệnh hành pháp mới, được ông Trump ký vào ngày 6/8, sau khi những nỗ lực ban đầu nhằm hạn chế quyền này bị Tòa án Tối cao bác bỏ.

Thẩm phán quận Deborah Boardman, người được bổ nhiệm dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, đã từ chối ngay lập tức phê duyệt lệnh cấm sơ bộ, dù bà bày tỏ lo ngại về sắc lệnh mới của ông Trump. “Theo những gì tôi biết, điều này chưa từng có tiền lệ,” bà Boardman phát biểu về sắc lệnh.

Bà Boardman yêu cầu các nguyên đơn — một liên minh gồm các gia đình nhập cư và nhóm vận động — phải đề cập trực tiếp đến sắc lệnh hành pháp mới nhất trong đơn kiện của họ, vốn là sự tiếp nối của cuộc chiến pháp lý đang diễn ra về quyền công dân nơi sinh. Bà cũng cho biết sẽ lên lịch trình xem xét lại yêu cầu cấm tạm thời sau khi đơn kiện sửa đổi được nộp.

Trước đó, vào năm 2025, bà Boardman là một trong số các thẩm phán đã phê duyệt lệnh cấm sơ bộ để chặn sắc lệnh quyền công dân nơi sinh đầu tiên mà ông Trump ký, tuyên bố sắc lệnh đó là bất hợp pháp.

Quyền hiến định

Quyền công dân nơi sinh được ghi nhận trong Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ, đảm bảo hầu hết trẻ em sinh ra trên đất Mỹ đều được nhận quyền công dân, bất kể quốc tịch hay tình trạng nhập cư của cha mẹ. Tu chính án này được thông qua năm 1868, sau Nội chiến Mỹ, nhằm đảm bảo những người từng là nô lệ không bị tước quyền công dân.

Trong vụ án United States v Wong Kim Ark ở thế kỷ 19, Tòa án Tối cao đã phán quyết rằng một người Mỹ sinh ra từ cha mẹ là người nhập cư Trung Quốc tại San Francisco không thể bị từ chối quyền công dân. Tu chính án thứ 14 tuyên bố: “Tất cả những người sinh ra hoặc nhập tịch tại Hoa Kỳ, và phải chịu sự tài phán của Hoa Kỳ, đều là công dân của Hoa Kỳ và của tiểu bang nơi họ cư trú”. Chỉ có một số trường hợp ngoại lệ, bao gồm con của các nhà ngoại giao hoặc lực lượng quân đội chiếm đóng.

Tuy nhiên, ông Trump lập luận rằng con của những người nhập cư bất hợp pháp hoặc tạm trú không “chịu sự tài phán” của Hoa Kỳ và do đó không nên được cấp quyền công dân nơi sinh. Trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, ngày 20/1/2025, ông đã ký sắc lệnh cấm các cơ quan chính phủ cấp giấy tờ công dân cho trẻ em có cha mẹ “hiện diện bất hợp pháp” hoặc “hợp pháp nhưng tạm thời”. Sắc lệnh này đã đảo ngược nhiều năm tiền lệ pháp lý và gần như ngay lập tức bị thách thức trước tòa.

Ngày 30/6, Tòa án Tối cao đã bác bỏ sắc lệnh năm 2025 của ông Trump với tỷ lệ 6-3, phán quyết rằng sắc lệnh vi hiến.

Ban hành sắc lệnh thứ hai

Ông Trump đáp trả bằng việc ký sắc lệnh hành pháp thứ hai về quyền công dân nơi sinh vào ngày 6/8. Phạm vi của sắc lệnh mới hẹp hơn. Sắc lệnh này tìm cách từ chối quyền công dân đối với trẻ em sinh ra từ cha mẹ không phải công dân, nếu họ bị coi là “kẻ thù ngoại bang” hoặc “khủng bố”. Trẻ em có cha mẹ “tham gia giao dịch thương mại” để tiếp cận quyền công dân nơi sinh hoặc đảm bảo người mẹ mang thai đến Mỹ để sinh con cũng sẽ bị từ chối quyền công dân. Ngoài ra, con của những người đến từ các vùng lãnh thổ của Mỹ nơi quyền công dân không được quy định bởi luật liên bang — cụ thể là American Samoa — cũng sẽ không đủ điều kiện.

Ông Trump ca ngợi sắc lệnh thứ hai như một biện pháp bảo vệ “những rủi ro do các thế lực nước ngoài xấu gây ra, những kẻ tìm cách lừa gạt công dân Mỹ bằng cách lợi dụng sự hào phóng của quốc gia chúng ta”. Tuy nhiên, các nhà phê bình lên án sắc lệnh này là một nỗ lực khác nhằm tước đoạt quyền dân sự cơ bản của trẻ em nhập cư.

Một liên minh gồm các gia đình nhập cư và nhóm nhân quyền — bao gồm We Are CASA và Dự án Vận động cho Người xin tị nạn (Asylum Seeker Advocacy Project) — đã cam kết đấu tranh chống lại sắc lệnh mới, giống như họ đã làm với sắc lệnh đầu tiên. “Việc Tòa án ra lệnh cấm các bị đơn tước quyền công dân của các thành viên trong nhóm là hoàn toàn nằm trong thẩm quyền, bất kể Tổng thống — người không có quyền thay đổi luật về quyền công dân nơi sinh — có ra lệnh bao nhiêu lần đi nữa,” các luật sư của liên minh viết trong bản ghi nhớ ngày 24/8, yêu cầu ban hành lệnh cấm.

“Việc quyết định ai là công dân sinh ra tại Hoa Kỳ không phải là việc của nhánh hành pháp.” Bản ghi nhớ cũng lập luận rằng không cần thiết phải “sửa đổi đơn kiện trước khi Tòa án có thể ban hành biện pháp khẩn cấp tiếp theo”, vì nguyên tắc đằng sau vụ kiện vẫn vậy: Tổng thống không thể từ chối quyền công dân của trẻ em sinh ra trên đất Mỹ. “Họ có quyền được nhánh hành pháp công nhận quyền công dân của mình, bất kể Tổng thống ban hành bao nhiêu sắc lệnh chồng chéo trong nỗ lực ghi đè Hiến pháp.” Vụ kiện dự kiến sẽ tiếp tục với đơn kiện sửa đổi và yêu cầu cấm tạm thời mới.