Thái tử Saudi Arabia kêu gọi Mỹ ưu tiên đối thoại trong căng thẳng với Iran

Hãng thông tấn Saudi Arabia (SPA) ngày 2/8 đưa tin Thái tử Mohammed bin Salman đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump về cuộc khủng hoảng leo thang giữa Washington và Tehran. Trong cuộc gọi, Thái tử MBS “nhấn mạnh sự cần thiết phải ưu tiên đối thoại để giảm leo thang và tầm quan trọng của việc nỗ lực hết sức nhằm đạt được sự bình tĩnh, mở đường cho các giải pháp ngoại giao”.

SPA cũng cho biết Thái tử MBS nêu rõ cần bảo vệ an ninh và ổn định của khu vực Vùng Vịnh, đồng thời ngăn chặn một cuộc xung đột rộng lớn hơn mà “hậu quả sẽ ảnh hưởng đến an ninh và ổn định khu vực và quốc tế”. Động thái này diễn ra chỉ vài giờ trước khi Tổng thống Trump tuyên bố tạm hoãn các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran, viện dẫn các điều khoản của một thỏa thuận nhằm chấm dứt 5 tháng xung đột.

Trước đó, vào hôm 1/8, ông Trump đã có tuyên bố hoàn toàn khác khi khẳng định Mỹ “đã sẵn sàng và chuẩn bị đầy đủ để đối phó với Cộng hòa Hồi giáo Iran” ở mức độ “chưa từng thấy kể từ Thế chiến II”. Tuy nhiên, đến sáng sớm 2/8, trên nền tảng Truth Social, ông Trump thông báo sẽ hoãn các cuộc không kích mới, nói rằng chỉ làm vậy vì Iran và các chính phủ Trung Đông khác đã đề nghị Washington kiềm chế. Ông khẳng định “các điều khoản cơ bản của một thỏa thuận đã được nhất trí”.

Thỏa thuận này, theo ông Trump, sẽ bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt “mối đe dọa hạt nhân” của Iran, với việc Israel tham gia cam kết cùng Mỹ. Tuy nhiên, truyền thông nhà nước Iran dẫn lời các quan chức quân đội bác bỏ tuyên bố của ông Trump rằng Tehran đã tìm kiếm sự tạm dừng, gọi đó là “lời nói dối mới” và khẳng định lực lượng Iran vẫn trong tình trạng báo động cao.

Theo một nguồn tin am hiểu cuộc điện đàm được truyền thông Mỹ trích dẫn, sự can thiệp của Thái tử Saudi Arabia tập trung vào lo ngại rằng một cuộc tấn công lớn của Mỹ vào cơ sở hạ tầng năng lượng Iran có thể kích hoạt hành động trả đũa của Iran nhằm vào các cơ sở dầu khí của các nước Vùng Vịnh. Vương quốc Saudi Arabia đã hứng chịu các cuộc tấn công trực tiếp trong những tuần gần đây, bao gồm đánh chặn máy bay không người lái nhằm vào các cơ sở dầu mỏ phía đông và thủ đô Riyadh. Lực lượng Houthi ở Yemen, vốn liên kết với Iran, cũng từng tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ Saudi và đe dọa phong tỏa Biển Đỏ.

Cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2 khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công nhằm phá hủy chương trình tên lửa của Iran, ngăn chặn vũ khí hạt nhân và cắt đứt nguồn hỗ trợ cho các nhóm vũ trang liên kết với Tehran. Lệnh ngừng bắn hồi tháng 6 đã sụp đổ trong vòng vài tuần do tranh chấp về các tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz – tuyến đường thủy chuyên chở khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt xuất khẩu của thế giới – khiến giao tranh bùng phát trở lại vào tháng 7.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết các cuộc không kích của Washington đã phá hủy phần lớn hải quân, không quân và hệ thống phòng thủ tên lửa của Iran, khiến nước này mất đi “lá chắn thông thường” mà họ từng dựa vào. “Điều đó đã thay đổi toàn bộ cục diện”, ông Rubio nói với Fox News, lập luận rằng Mỹ đang tiếp cận đàm phán với Iran “từ thế mạnh, không phải từ thế yếu”.

Giáo sư Marlin Hardinger thuộc Đại học Wisconsin-Eau Claire nhận định việc Saudi Arabia trực tiếp tham gia hòa giải, cùng với Qatar, Pakistan và Oman, dường như đã khiến Tổng thống Trump phải cân nhắc lại, “để một số nhà lãnh đạo cấp cao trong khu vực tiến lên và nắm vai trò dẫn dắt”. Theo ông Hardinger, nhiệm vụ trọng tâm của các nhà ngoại giao lúc này chỉ đơn giản là “duy trì đối thoại”. Các nhà hòa giải tại Islamabad và Doha cho biết họ thận trọng lạc quan rằng các cuộc đàm phán đình trệ có thể nối lại trong vài ngày tới.