Tây Ban Nha điều quân đội tới Ceuta sau làn sóng người di cư vượt biên

Tây Ban Nha đã điều quân đội và cảnh sát tới Ceuta, vùng lãnh thổ Bắc Phi giáp Morocco, sau khi ít nhất 34 người thiệt mạng trong nỗ lực vượt biên vào khu vực này bằng đường bộ và đường biển, theo chủ tịch vùng lãnh thổ.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez đã tới Ceuta hôm thứ Sáu để gặp gỡ các quan chức an ninh và chính quyền địa phương. Ông cho biết khoảng 60.000 người đã vào Ceuta trong vài ngày qua, con số này chiếm hơn một nửa dân số của vùng lãnh thổ.

Làn sóng người di cư đã gây căng thẳng chính trị trên khắp châu Âu, với việc Pháp tăng cường kiểm soát biên giới, còn Tây Ban Nha và Italy đe dọa áp dụng các biện pháp mới để hạn chế di cư, bao gồm cả đề xuất của các chính trị gia cấp cao về việc đình chỉ tư cách thành viên khu vực tự do đi lại Schengen của Tây Ban Nha.

Diễn biến sự việc

Hàng nghìn người đã vượt vào Ceuta từ hôm thứ Năm và tiếp tục đến trong đêm sang thứ Sáu, bằng đường biển và đường bộ.

Trong số 34 người thiệt mạng được ghi nhận, nhiều người chết đuối khi vượt biển, số khác thiệt mạng do bị giẫm đạp tại khu vực đê chắn sóng gần bãi biển Tarajal, theo nhà chức trách.

Chính quyền Tây Ban Nha đã tăng cường quân nhân và cảnh sát cho vùng lãnh thổ, trong khi Morocco triển khai lực lượng an ninh và xe phun nước để đẩy lùi đám đông tiến gần biên giới.

Đoạn phim từ hãng tin Reuters cho thấy các nhóm người lớn, chủ yếu là nam thanh niên Morocco nhưng cũng có gia đình với phụ nữ và trẻ em, di chuyển qua các đê chắn sóng và lên các con đường bên trong Ceuta.

Dấu vết của một chiếc xe buýt bị đốt cháy và bảy chiếc ô tô hiện rõ gần biên giới sau các cuộc đụng độ giữa lực lượng an ninh và đám đông.

Dù cửa khẩu chính có vẻ đã bị chặn, các nhóm người di cư vẫn tiếp tục di chuyển dọc bờ biển tìm kiếm lối đi thay thế, một số chuẩn bị bơi vòng qua các rào chắn.

Lực lượng an ninh nhiều lần đẩy lùi các nỗ lực phá hàng rào trong đêm, nhưng đoạn phim Reuters ghi lại sau 11h30 sáng thứ Sáu (giờ địa phương) cho thấy người di cư vẫn tiếp tục vào qua khu vực bãi biển Tarajal bất chấp sự hiện diện an ninh được tăng cường.

Ceuta ở đâu và vì sao quan trọng?

Ceuta là thành phố tự trị của Tây Ban Nha nằm ở bờ biển phía bắc châu Phi, giáp Morocco. Cùng với Melilla, một thành phố tự trị khác của Tây Ban Nha trên bờ biển Bắc Phi, đây là một trong hai đường biên giới trên bộ duy nhất giữa Liên minh châu Âu và châu Phi.

Lãnh thổ này trước tiên nằm dưới sự cai trị của Bồ Đào Nha từ năm 1415 trước khi trở thành một phần của Tây Ban Nha năm 1580. Sau khi châu Phi phi thực dân hóa, Ceuta và Melilla vẫn là những lãnh thổ duy nhất do châu Âu nắm giữ trên đất liền châu Phi. Dù về mặt địa lý thuộc châu Phi, Ceuta là lãnh thổ Tây Ban Nha và là một phần biên giới bên ngoài của EU.

Vị trí địa lý khiến nơi đây trở thành một trong những điểm vào chính cho người di cư và người xin tị nạn tìm cách đến châu Âu. Vùng lãnh thổ được bảo vệ bởi hàng rào biên giới cao, hệ thống giám sát và lực lượng Vệ binh Dân sự cùng Cảnh sát Quốc gia Tây Ban Nha thường trực.

Người di cư đôi khi tìm cách đến Ceuta bằng cách bơi từ thị trấn Fnideq của Morocco, hành trình khoảng 5km, trong khi những người khác vượt từ Belyounech gần đó với khoảng cách ngắn hơn.

Chính quyền Ceuta liên hệ làn sóng người di cư gần đây với phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha hồi đầu tháng, cấm nhà chức trách lập tức trả về những người di cư bị chặn sau khi đến bằng đường biển mà không có quy trình pháp lý. Phán quyết không áp dụng cho người vào bằng đường bộ, bao gồm cả những người trèo qua hàng rào biên giới.

Tuy nhiên, một số nhà hoạt động vì quyền của người di cư tại Morocco đặt câu hỏi về lời giải thích này, cho rằng hầu hết người di cư khó có thể biết đến phán quyết của tòa án.

Phản ứng của Thủ tướng Sanchez

Sanchez cho biết chính phủ của ông đang huy động mọi nguồn lực sẵn có để ứng phó với tình hình và cam kết bảo vệ an ninh cho Ceuta.

“Năm ngoái, chúng tôi ghi nhận lượng nhập cư bất hợp pháp giảm khoảng 40%; do đó, những gì xảy ra hôm qua phá vỡ một xu hướng mà chúng tôi từng thấy một cách nhất quán, đó là giảm các dòng di cư bất hợp pháp”, ông phát biểu hôm thứ Sáu.

“Tình huống này là bất ngờ”, ông nói thêm, đồng thời khẳng định chính phủ sẽ bảo vệ Ceuta “như thể đó là Madrid”.

Khi được hỏi khi nào người di cư sẽ được đưa trở lại Morocco, Sanchez trả lời: “Càng sớm càng tốt”.

“Chúng tôi đã trao đổi với chính quyền Morocco. Họ sẵn sàng hợp tác để tạo điều kiện hồi hương cho các công dân về nước xuất xứ của họ.”

Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác với các nước xuất xứ. “Tôi có thể hiểu tình hình Ceuta đang trải qua, nhưng rõ ràng nếu muốn giảm nhập cư bất hợp pháp, chúng ta cần hợp tác với các nước xuất xứ và quá cảnh”, ông nói.

Đề cập đến phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao, Sanchez cho biết có thể cần thay đổi pháp luật “để đảm bảo việc hồi hương tại biên giới một cách hiệu quả nhất có thể”.

Phản ứng chính trị

Làn sóng người di cư đã gia tăng áp lực lên Sanchez trước thềm bầu cử năm sau khi các đảng đối lập cáo buộc chính phủ của ông thất bại trong việc kiểm soát biên giới Tây Ban Nha.

Lãnh đạo Đảng Nhân dân Alberto Nunez Feijoo viết trên X: “Tình hình ở Ceuta là tuyệt vọng. Chính phủ không thể nhìn đi chỗ khác… vì chúng ta đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng an ninh quốc gia.”

Trước đó hôm thứ Năm, thị trưởng Ceuta Juan Jesus Vivas, cũng thuộc Đảng Nhân dân, đã kêu gọi Madrid ban bố tình trạng khẩn cấp.

Santiago Abascal, lãnh đạo đảng cực hữu Vox, mô tả các vụ vượt biên là “một cuộc xâm lược” và đổ lỗi cho chính phủ của Sanchez.

Trong khi đó, các nước châu Âu khác cũng lên tiếng quan ngại. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nói: “Những hình ảnh từ Ceuta là không thể chấp nhận. Chúng ta không thể cho phép bất cứ ai vào Liên minh của chúng ta mà không tuân thủ các quy tắc. Các cuộc vượt biên nguy hiểm phải dừng ngay lập tức. Các mạng lưới buôn người phải bị phá vỡ, và việc trả về phải nhanh chóng, theo đúng quy định của chúng ta.”

Pháp thông báo thắt chặt kiểm soát tại biên giới với Tây Ban Nha. Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nunez cho biết ông đã “ra chỉ thị tăng cường ngay lập tức kiểm soát tại biên giới Tây Ban Nha” và kích hoạt các đơn vị biên phòng can thiệp nhanh để tiến hành kiểm tra chặt chẽ hơn.

Tại Italy, Thủ tướng Giorgia Meloni cho biết chính phủ của bà sẵn sàng áp dụng “các biện pháp đặc biệt” nếu cần thiết. “Italy sẽ không đứng nhìn. Chúng tôi đang triệu tập các cơ quan liên quan, và sau các cuộc họp này, chúng tôi sẵn sàng can thiệp bằng các biện pháp đặc biệt để bảo vệ biên giới và an toàn của người dân, bao gồm cả việc đình chỉ khu vực Schengen với Tây Ban Nha. Về nhập cư bất hợp pháp, chúng tôi sẽ không nhượng bộ một inch nào: Bảo vệ biên giới, ngăn chặn những kẻ buôn người và đảm bảo hồi hương hiệu quả sẽ tiếp tục là đường lối của chính phủ này.”

Antonio Tajani, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Italy, đi xa hơn khi kêu gọi “đóng cửa khu vực Schengen với Tây Ban Nha”.

Tuy nhiên, cựu Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại của EU Josep Borrell cho rằng động thái như vậy là không thể về mặt pháp lý. “Theo luật EU, không quốc gia thành viên nào có thể đơn phương đình chỉ tư cách tham gia Schengen của nước khác. Lựa chọn đó đơn giản không tồn tại trong cấu trúc pháp lý của Liên minh”, ông viết trên X.

Borrell nói rằng sự việc cho thấy một số chính phủ châu Âu ngày càng viện dẫn luật EU theo những cách “vi phạm rõ ràng nguyên tắc hợp tác trung thực ràng buộc họ”.

“Điều đó cho thấy rõ cách các chính phủ EU đang học cách hiểu, nói, sử dụng và lạm dụng trật tự pháp lý của EU”, ông nói.