Taliban mở rộng quan hệ toàn cầu nhưng vẫn chưa được công nhận chính thức

Chính quyền Taliban tại Afghanistan đã mở rộng thành công quan hệ trong các lĩnh vực an ninh, thương mại, năng lượng và vận tải với nhiều quốc gia, năm năm sau khi trở lại nắm quyền trong bối cảnh gần như bị cô lập quốc tế. Trong khi Nga trở thành quốc gia đầu tiên chính thức công nhận chính phủ Afghanistan do Taliban lãnh đạo vào tháng 7/2025, phần lớn cộng đồng quốc tế vẫn tiếp tục từ chối công nhận chính trị đầy đủ, theo các nguồn ngoại giao và chuyên gia chính trị.

Bất chấp việc thiếu sự công nhận chính thức trên toàn cầu, chính quyền Kabul vẫn tích cực hội nhập vào bối cảnh ngoại giao khu vực và quan hệ với nhiều nước đang ngày càng mở rộng.

Mở rộng dấu ấn ngoại giao

Bộ trưởng Ngoại giao Afghanistan Amir Khan Muttaqi cho biết Kabul đang “làm việc với hơn 40 phái bộ ngoại giao, bao gồm đại sứ quán và lãnh sự quán tại nhiều quốc gia, cùng hàng chục phái bộ và tổ chức nước ngoài đang hoạt động tại Kabul”.

Trung Quốc nổi lên là một trong những đối tác quan trọng nhất của Taliban, điều hành đại sứ quán tại Kabul và hợp tác chặt chẽ về an ninh và đầu tư. Sự hợp tác này tập trung mạnh vào khai khoáng, đặc biệt là dự án mỏ đồng Logar, do một công ty Trung Quốc giành được theo hợp đồng ký năm 2008 với vốn đầu tư công bố gần 3,4 tỷ USD.

Tháng 1/2024, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chính thức tiếp nhận quốc thư của đại sứ Taliban tại Bắc Kinh, dù Trung Quốc không công nhận chính thức chính quyền hiện tại ở Kabul.

Thương mại khu vực và căng thẳng

Quan hệ với nước láng giềng Pakistan là vấn đề phức tạp nhất đối với Taliban. Trong nhiều thập kỷ, Pakistan được xem là nhà tài trợ và đồng minh chủ chốt của Taliban Afghanistan, giúp trang bị vũ khí, tài chính và che chở cho các thủ lĩnh phong trào. Tuy nhiên, quan hệ hai nước đã xấu đi nghiêm trọng kể từ khi Taliban trở lại nắm quyền, đặc biệt về cáo buộc của Pakistan – mà Kabul bác bỏ – rằng Afghanistan đang che chở và hỗ trợ nhóm vũ trang Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP). TTP đứng sau nhiều vụ tấn công chết chóc nhất tại Pakistan trong những năm gần đây.

Kabul ngày càng sử dụng thương mại và các cửa khẩu biên giới như một đòn bẩy, đa dạng hóa tuyến đường thương mại qua Iran và Trung Á để giảm phụ thuộc vào các cảng của Pakistan. Trong khi đó, Uzbekistan đang tích cực xây dựng quan hệ kinh tế với Taliban, ký các thỏa thuận thương mại trị giá khoảng 520 triệu USD trong năm 2026. Một dự án đường sắt đề xuất nối Uzbekistan với Pakistan qua Afghanistan nhằm tạo điều kiện cho các nước Trung Á tiếp cận Biển Ả Rập.

Turkmenistan cũng đang hợp tác với Kabul qua dự án đường ống dẫn khí TAPI trị giá hàng tỷ USD, bao gồm đoạn dài 735 km đi qua lãnh thổ Afghanistan. Tuy nhiên, toàn bộ dự án đường ống dẫn khí Turkmenistan–Afghanistan–Pakistan–Ấn Độ đang bị tạm hoãn do căng thẳng giữa Ấn Độ và Pakistan, và hiện nay là giữa Pakistan và Afghanistan.

Chuyên gia an ninh Abdul Jalil Amini nhận định với Al Jazeera rằng lo ngại về nhóm ISIL (ISIS) là “động cơ cấp bách hơn” để Nga và các nước Trung Á hợp tác với Taliban. Amini lưu ý rằng các nước này tin Taliban có khả năng kiểm soát biên giới chung và đã thành công trong việc duy trì một mức độ an ninh và ổn định nhất định.

Cân bằng các cường quốc khu vực

Iran và Ấn Độ cũng đang thận trọng theo đuổi lợi ích tại Afghanistan. Tehran duy trì quan hệ rộng rãi về thương mại và năng lượng, cung cấp cảng Chabahar như một tuyến đường thay thế cho Kabul, bất chấp căng thẳng dai dẳng về việc chia sẻ nước sông Helmand. Trong khi đó, New Delhi dần tái thiết quan hệ để đối phó với ảnh hưởng của Pakistan và Trung Quốc. Farid Mamundzay, cựu đại sứ Afghanistan tại Ấn Độ, cho biết Taliban vận hành “chính sách thực dụng nhằm duy trì quan hệ cân bằng với nhiều cường quốc để phục vụ lợi ích của mình”.

Các quốc gia vùng Vịnh như Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) vẫn duy trì sự hiện diện ngoại giao tại Kabul, nhưng mức độ hợp tác còn hạn chế so với các nước Trung Á. Ahmed Karimi, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Kabul, nói với Al Jazeera rằng lập trường của Saudi Arabia và UAE lần này “thận trọng hơn”, chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận các nhà ngoại giao của phong trào.

Phối hợp an ninh với phương Tây

Các quốc gia phương Tây vẫn duy trì liên lạc với chính quyền Kabul, chủ yếu về an ninh, chống khủng bố, di cư và viện trợ nhân đạo, trong khi các vấn đề về quyền phụ nữ và quản trị vẫn là rào cản lớn cho việc công nhận chính thức. Chuyên gia quan hệ chiến lược Najib al-Kuzi cho rằng mối quan hệ giữa Washington và Kabul “không dừng lại kể từ khi Mỹ rút quân, nhưng chủ yếu giới hạn trong lĩnh vực an ninh và tình báo”. Các nước châu Âu cũng duy trì quan hệ làm việc, với phái bộ Liên minh châu Âu tiếp tục hoạt động tại Kabul.