Sốt xuất huyết ở Ấn Độ không còn theo mùa: chuyên gia cảnh báo thách thức y tế quanh năm
Theo Tauseef Ahmad, Sajid Raina (Al Jazeera)
Biến đổi khí hậu, đô thị hóa và ô nhiễm không khí đang khiến sốt xuất huyết tại Ấn Độ trở thành mối đe dọa y tế quanh năm, không còn chỉ bùng phát trong mùa mưa. Các chuyên gia cảnh báo số ca mắc bên ngoài mùa truyền thống gia tăng, đặt ra thách thức cho hệ thống y tế.
Gurugram, Ấn Độ — Khi Nitin Sharma lên cơn sốt cao vào tháng 5, anh không hề nghĩ đó là sốt xuất huyết. Mùa mưa còn cách đó vài tuần. Giống như nhiều người Ấn Độ, chàng kỹ sư phần mềm 32 tuổi này lớn lên với quan niệm rằng sốt xuất huyết chỉ xuất hiện cùng với những cơn mưa.
Nhưng kết quả xét nghiệm máu cho thấy anh đã nhiễm virus dengue. Gần hai tuần sau khi hết sốt, anh vẫn còn yếu và mệt mỏi. “Điều khiến tôi sốc nhất là thời điểm,” Sharma nói. “Trước đây, nếu ai đó sốt vào tháng 4, sốt xuất huyết là điều cuối cùng chúng tôi nghĩ tới.”
Các bác sĩ trên khắp Ấn Độ cho biết trường hợp của Sharma ngày càng phổ biến. Bệnh viện ở nhiều bang đã báo cáo các ca nhiễm từ nhiều tuần trước khi mùa mưa chính thức bắt đầu.
Tiến sĩ Harshdeep Joshi, Trưởng khoa Y học Cộng đồng tại Bệnh viện Đại học Y Maharishi Markandeshwar ở Haryana, nói: “Sốt xuất huyết không còn giới hạn trong giai đoạn sau mưa. Chúng tôi ngày càng thấy các ca bệnh bên ngoài mùa truyền thống. Cửa sổ lây truyền dường như đang mở rộng.”
Trong nhiều thập kỷ, dịch sốt xuất huyết ở Ấn Độ tuân theo một chu kỳ tương đối dễ đoán: ca bệnh tăng trong mùa mưa, đạt đỉnh sau những trận mưa lớn và giảm khi nhiệt độ hạ. Mô hình đó đang trở nên ít rõ ràng hơn.
Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh do Véc-tơ Quốc gia (NCVBDC), Ấn Độ ghi nhận 6.927 ca sốt xuất huyết tính đến cuối tháng 2/2026. Con số này đã vượt tổng số ca của cả giai đoạn tháng 1–5/2021 (6.837 ca) và đang tiến gần tới gánh nặng đầu mùa của năm 2022 (10.172 ca). Các nhà dịch tễ học cho rằng điều này đáng chú ý vì sốt xuất huyết ở Ấn Độ trong lịch sử thường ở mức thấp giữa tháng 1 và tháng 5.
Bang Tamil Nadu ở miền nam chiếm số ca nhiễm cao nhất trong năm nay với 2.873 ca, tiếp theo là Maharashtra (786 ca), Kerala (670 ca) và Karnataka (560 ca). Các bang phía nam luôn có tỷ lệ lây truyền sớm cao hơn do khí hậu ấm hơn và thời gian muỗi sinh sản dài hơn.
Dữ liệu chính thức cho thấy số ca sốt xuất huyết ở Ấn Độ vẫn ở mức cao trong những năm gần đây, với 289.235 ca nhiễm và 485 ca tử vong trong năm 2023 — gánh nặng hàng năm cao nhất trong lịch sử gần đây. Năm 2024, Ấn Độ báo cáo 233.519 ca và 297 ca tử vong; năm 2025 là 121.824 ca và 131 ca tử vong.
Các chuyên gia y tế công cộng cho biết những biến động này phản ánh tính chu kỳ của dịch. Tiến sĩ Aubair Hussain, bác sĩ tại Srinagar, giải thích: “Sự suy giảm trong năm 2025 không nên được hiểu là virus đã thoái lui. Sau những năm lây truyền cao, miễn dịch từng phần trong dân số có thể tạm thời làm giảm tải ca bệnh, nhưng điều này không làm gián đoạn xu hướng lây truyền dài hạn.”
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Environmental Pollution năm 2026 phân tích dữ liệu sốt xuất huyết từ 20 quốc gia lưu hành bệnh giai đoạn 2020–2024 cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa phơi nhiễm lâu dài với ô nhiễm không khí dạng hạt mịn (PM2.5) và tỷ lệ tử vong do sốt xuất huyết. Các quốc gia có mức PM2.5 cao ghi nhận tỷ lệ tử vong do sốt xuất huyết cao gấp ba đến năm lần so với các quốc gia có không khí sạch hơn.
Một nghiên cứu khác đăng trên Scientific Reports (tháng 1/2025) phát hiện nhiệt độ trên 27°C, độ ẩm 60–78% và lượng mưa mùa vừa phải, phân bố đều tạo điều kiện thuận lợi cho sốt xuất huyết lây lan. Mô hình dự báo nguy cơ sốt xuất huyết sẽ tăng đáng kể trong các thập kỷ tới do biến đổi khí hậu.
Về giải pháp, hồi đầu năm nay chính phủ Ấn Độ đã phê duyệt vắc-xin Qdenga của Takeda. Hãng dược Nhật Bản này đã hợp tác với Biological E (Ấn Độ) để sản xuất trong nước. Đồng thời, Hội đồng Nghiên cứu Y khoa Ấn Độ (ICMR) và Panacea Biotec đã hoàn thành việc tuyển chọn 10.335 tình nguyện viên cho thử nghiệm lâm sàng Giai đoạn III đối với vắc-xin nội địa “DengiAll”. Viện Huyết thanh Ấn Độ cũng đang tiến hành thử nghiệm Giai đoạn III cho vắc-xin TetraVax-DV.
Tuy nhiên, tiến sĩ Gagandeep Kang, cựu giáo sư tại Trường Cao đẳng Y khoa Christian ở Vellore, cảnh báo: “Ngay cả với vắc-xin hiệu quả, kiểm soát véc-tơ và giám sát vẫn giữ vai trò quan trọng.” Đồng quan điểm, bác sĩ SM Kadri, cựu cán bộ giám sát tại Haryana, cho biết không có “giải pháp đơn lẻ” nào: “Kiểm soát véc-tơ, vệ sinh, giám sát dịch bệnh, nâng cao nhận thức cộng đồng và hệ thống y tế mạnh hơn — tất cả đều cần thiết.”
Quay trở lại Gurugram, Sharma cho biết căn bệnh đã thay đổi cách anh nghĩ về sốt xuất huyết. Anh luôn giữ thuốc chống muỗi trong nhà quanh năm và thường xuyên kiểm tra chậu hoa, bể nước mái nhà và các thùng chứa nước để tìm nước đọng — bất kể mùa nào. “Có vẻ như căn bệnh này có thể xảy ra bất cứ lúc nào,” anh nói.
