Ngày 13/8, Bộ Quốc phòng Saudi Arabia tuyên bố nước này cùng 13 quốc gia khác đã thành lập một liên minh quân sự hàng hải để bảo vệ tự do đi lại qua eo biển Bab al-Mandeb, Biển Đỏ và Vịnh Aden. Liên minh được kỳ vọng sẽ củng cố hợp tác phòng thủ hàng hải chung giữa các nước tham gia.
Theo tuyên bố, các quốc gia thành viên cam kết bảo vệ tự do hàng hải, đảm bảo an toàn cho các tuyến thương mại quốc tế và các tuyến đường cung cấp năng lượng qua ba tuyến đường biển quan trọng nối Ấn Độ Dương với Địa Trung Hải. Đây là một hành lang hàng hải chiến lược, nơi khoảng 10-12% thương mại hàng hải toàn cầu và hàng triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang tập trung vào eo biển Hormuz, khiến tuyến đường quan trọng từng vận chuyển khoảng 20% lượng xuất khẩu dầu khí toàn cầu gần như bị đóng cửa, ảnh hưởng nặng nề đến kinh tế thế giới. Gần đây, tuyến Bab el-Mandeb - Biển Đỏ - Vịnh Aden cũng liên tục bị lực lượng Houthi tại Yemen tấn công.
Đại diện của 43 quốc gia, trong số 51 nước được mời, đã tham dự cuộc họp thành lập liên minh. Phái đoàn Liên minh châu Âu cũng có mặt, trong khi EU hiện có phái bộ bảo vệ hải quân riêng mang tên Aspides tại Biển Đỏ. Sự khác biệt giữa liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu và các sáng kiến hiện có vẫn chưa rõ ràng.
Ngoài Saudi Arabia, các nước ký kết được cho là gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Kuwait, Bahrain, Qatar, Jordan, Ai Cập, Pakistan, Djibouti, Somalia, Bangladesh, Yemen, Sudan và Comoros. Đáng chú ý, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Oman không tham gia dù có các mục tiêu an ninh tương tự trong khu vực.
Bộ Quốc phòng Saudi Arabia nhấn mạnh “cánh cửa vẫn mở cho các quốc gia khác tham gia sau khi hoàn tất thủ tục quốc gia”. Liên minh có trụ sở tại Saudi Arabia, nước được coi là thành viên sáng lập.
Hoạt động của liên minh sẽ bao gồm chia sẻ tình báo, thông tin, lập kế hoạch tác chiến, tổ chức tập trận và các hoạt động hàng hải chung. Tuyên bố nhấn mạnh liên minh “mang tính phòng thủ thuần túy và không nhằm vào bất kỳ quốc gia nào”. Tuy nhiên, tuyên bố không nêu cụ thể tàu chiến hoặc máy bay mà mỗi nước sẽ đóng góp.
Trước đó, lực lượng Houthi tại Yemen đã áp đặt phong tỏa hàng hải đối với Saudi Arabia vào tuần trước, làm gián đoạn các chuyến hàng dầu thô chuyển hướng qua Biển Đỏ. Kể từ khi chiến tranh bùng nổ ở Iran cuối tháng 2, Saudi Arabia vẫn duy trì xuất khẩu phần lớn dầu nhờ đường ống Đông-Tây nối các nhà máy lọc dầu ở phía đông với cảng Yanbu trên bờ Biển Đỏ. Tuy nhiên, các chuyến hàng xuất khẩu phải đi qua Bab al-Mandeb, nơi eo biển chỉ rộng 29km tại điểm hẹp nhất, tạo điều kiện cho lực lượng Houthi kiểm soát tỉnh phía tây Yemen tấn công tàu thuyền.
Các chuyên gia cảnh báo bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này cũng có thể đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.
