Robot mặt đất Ukraine thay đổi quy tắc chiến tranh

Tại tỉnh Ternopil, miền tây Ukraine, công ty Robotic Complexes đang sản xuất robot mặt đất mang tên Murakha (nghĩa là 'kiến' trong tiếng Ukraine). Với chiều cao hơn một mét, robot này có khả năng di chuyển trên địa hình gồ ghề, đường phố bị bom phá, bùn lầy hay tuyết ở tốc độ tối đa 12 km/h nhờ bánh xích giống xe tăng.

Một sĩ quan điều phối nhiệm vụ robot, chỉ hé lộ biệt danh Maska, kể lại tình huống robot Murakha bị kẹt trong chiến hào ở phía đông bắc Ukraine lúc nửa đêm. Phi đội điều khiển đang ẩn náu trong boong-ke cách chiến tuyến hàng chục km. Thay vì cử người đến giải cứu, họ điều một robot khác dùng dây thừng kéo robot đầu tiên ra.

“Giống như trong phim vậy – chúng tôi chinh phục một hành tinh, mọi người đều vui vẻ và mỉm cười”, Maska chia sẻ với Al Jazeera. “Bạn cảm thấy hạnh phúc tột độ khi biết công việc của mình không vô ích. Công việc của chúng tôi giúp cứu sống nhiều người”.

Maska nhấn mạnh sự thay đổi lớn trong chiến tranh: “Năm 2022 là cuộc chiến của con người; ngày nay con người chiến đấu cùng robot”. Ông từng suýt chết khi là lính bộ binh trong giai đoạn đầu cuộc xâm lược toàn diện của Nga.

Các robot mặt đất có lợi thế so với UAV: khó bị phát hiện hơn do động cơ điện ít tỏa nhiệt, pin bền hơn, tải trọng nặng hơn và sức công phá khi mang chất nổ cũng lớn hơn đáng kể.

Tháng 4 vừa qua, lần đầu tiên trong lịch sử chiến tranh, hai robot mặt đất đã chiếm giữ một vị trí của Nga ở tỉnh Kharkiv. Robot đầu tiên phá nổ lối vào boong-ke, robot thứ hai chặn đường thoát và buộc hai lính Nga phải viết giấy đầu hàng. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy ca ngợi: “Tương lai đã ở trên chiến tuyến, và Ukraine đang xây dựng nó”.

Mỗi robot Murakha được trang bị camera, đèn hồng ngoại, GPS hoặc Starlink. Phi công điều khiển sử dụng thuật toán nhảy tần để tránh bị gây nhiễu tín hiệu. Robot có thể chở hàng trăm kg đạn dược, vật tư y tế hoặc lương thực, kéo xe hàng, hoặc mang ăng-ten radio mở rộng tầm hoạt động cho UAV.

Nếu lắp mô-đun sơ tán chống đạn, có giáp polymer, hệ thống sưởi, thông gió và bộ sơ cứu, robot có thể đưa thương binh về hậu phương. Ihor Chaikivsky, nhà sáng lập Robotic Complexes, thừa nhận mô-đun này “hơi giống quan tài, nhưng khó có cách nào khác để tạo hình chiếc hộp”.

Chaikivsky, từng kinh doanh nông nghiệp, bắt đầu sản xuất robot mặt đất với mục tiêu cứu người, kể cả chính ông. “Mục tiêu chính khi khởi nghiệp là bảo vệ con người khỏi chiến tranh. Tôi không muốn ra trận và đến giờ vẫn vậy”, ông nói trong một cơ sở sản xuất nằm rải rác ở vùng Ternopil để giảm thiệt hại nếu bị tên lửa Nga tấn công.

Chaikivsky cho biết văn hóa đổi mới từ dưới lên đã thay đổi tư duy thời Liên Xô của quân đội Ukraine. Nhiều tình nguyện viên hoặc người được động viên là chủ doanh nghiệp, kỹ sư phần mềm, thuyền trưởng, quay phim – những người dùng drone trong công việc và quyết định thử nghiệm trên chiến trường. “Chỉ khi đối mặt với cái chết, chúng tôi mới hành động để giành lợi thế. Chúng tôi có lẽ là quân đội duy nhất trên thế giới thực hiện mệnh lệnh rất nhanh, từ dưới lên”.

Trong khi đó, theo Chaikivsky, cách tiếp cận này không phát huy ở Nga do văn hóa, tâm lý và nạn tham nhũng, dù nước này có tiềm lực công nghệ lớn. “Rõ ràng họ sẽ không thể làm nhanh và hiệu quả, nhưng tôi không đánh giá thấp khả năng công nghệ của họ”.

Trung tướng Ihor Romanenko, cựu phó tổng tham mưu trưởng Ukraine, nhấn mạnh các giải pháp công nghệ cần được mở rộng nhanh chóng. Tuy nhiên, một số binh sĩ chỉ trích robot dễ bị UAV tấn công. “Chúng là mục tiêu dễ dàng cho drone. Robot hiệu quả khi tiếp tế lương thực và đạn dược, nhưng không tốt cho việc sơ tán thương binh”, một thành viên Quân đoàn Tình nguyện Nga – đơn vị gồm người Nga chiến đấu cho Ukraine – giấu tên nói với Al Jazeera.