Rào cản đi lại khiến sinh viên Gaza khó đến trường du học

Mariam al-Najar, 24 tuổi, đến từ Khan Younis ở Gaza, đã chờ đợi một thông báo có thể thay đổi cuộc đời mình. Khi email xác nhận trúng tuyển thạc sĩ ngành kinh tế và quản lý tại Đại học Cassino và Southern Lazio (Italy) đến hai tuần sau khi nộp hồ sơ, cô cảm thấy những năm tháng học tập cuối cùng cũng được đền đáp.

"Được nhận vào trường như một tia sáng bất ngờ, mang lại cho tôi cảm giác sống và hy vọng trở lại", Mariam nói với Al Jazeera. "Tôi nộp đơn xin học bổng trong tâm trạng vô cùng tuyệt vọng và không bao giờ nghĩ mình sẽ được chấp nhận".

Học bổng không chỉ là cơ hội để Mariam tiếp tục học lên cao tại một trường đại học danh tiếng mà còn mở ra hy vọng về một tương lai mới giữa bối cảnh Israel tiếp tục chiến dịch quân sự tại Gaza. Tuy nhiên, việc giành được suất học mới chỉ là khởi đầu cho những thử thách phía trước.

Italy là điểm đến chính trong chương trình sơ tán sinh viên Palestine khỏi Gaza giai đoạn 2025–2026. Khoảng 229 sinh viên đã rời Gaza trước tháng 5/2026, cùng nhóm khoảng 40 người khác vào tháng 6/2026. Chi phí sinh hoạt và học phí thấp hơn nhiều nước châu Âu khác là lý do khiến Italy trở thành lựa chọn phổ biến – khoảng 10.200 euro (11.773 USD)/năm, so với 30.000–60.000 bảng Anh (40.408–80.820 USD) tại Anh.

Với Mariam, chi phí chưa phải là rào cản trước mắt. Khó khăn lớn nhất là làm sao đến Italy giữa lệnh phong tỏa của Israel. Sau khi được cấp visa, cô liên hệ với nhiều tổ chức có thể hỗ trợ hành trình, nhưng các hạn chế đi lại của Israel, siết chặt hơn sau cuộc chiến Mỹ–Israel với Iran, khiến cô vẫn chưa được phép rời Gaza. Điều này đe dọa khả năng đến trường kịp học kỳ mùa thu.

"Mỗi ngày trôi qua ở Gaza đều mang lại cảm giác mất đi cơ hội", Mariam chia sẻ. "Nhiều sinh viên bị từ chối visa hơn một lần, và vẫn còn những rào cản ngăn họ đi du học. Sau nhiều năm cố gắng và nuôi hy vọng, đánh mất cơ hội này trở thành cơn ác mộng tôi sợ sẽ thành hiện thực".

Giáo sư Giovanna Citti từ Đại học Bologna cho biết: "Rào cản chính với sinh viên Gaza không phải là xin được học bổng mà là khả năng rời Gaza và hoàn tất thủ tục để đến Italy. Ngay cả sau khi được nhận, sinh viên vẫn cần giấy phép xuất cảnh và trong nhiều trường hợp phải quá cảnh qua Israel và Jordan".

Bà nhấn mạnh: "Các hành lang nhân đạo đòi hỏi đàm phán ngoại giao căng thẳng vì việc xin giấy phép rời Gaza cực kỳ khó khăn. Sinh viên đủ điều kiện học thuật và rất có động lực. Vấn đề không phải khả năng học tập mà là tạo ra một lộ trình rõ ràng, đáng tin cậy để họ đến được trường".

Trước tình trạng ngày càng nhiều sinh viên rơi vào hoàn cảnh tương tự, các sáng kiến hỗ trợ học bổng và đi lại đã ra đời. Gaza40+ hiện có hơn 1.200 sinh viên Palestine đăng ký cần hỗ trợ học tập bên ngoài Gaza; hơn 500 người đã nhận được đề nghị trúng tuyển từ các trường đại học châu Âu. Mỗi ngày, tổ chức này ghi nhận thêm 5–10 sinh viên hoặc tình nguyện viên đăng ký mới. Tính đến nay, Gaza40+ đã giúp 120 sinh viên và 20 người thân rời Gaza để tiếp tục việc học.

Theo Gaza40+, việc thiếu các hành lang nhân đạo nhất quán để ra khỏi Gaza là thách thức lớn nhất. Một số nước từng tạo điều kiện dễ dàng hơn nhưng đang thay đổi chính sách. Tại Italy, sinh viên mới đây bị yêu cầu phải chứng minh trình độ tiếng Italy trước khi được xem xét sơ tán — một rào cản mới giữa cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới.

Nasser Taha, đại diện Gaza40+, nhận định: "Sinh viên không mất cơ hội vì thiếu năng lực học thuật hay cam kết. Họ mất chúng vì những hoàn cảnh ngoài tầm kiểm soát. Cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa chính phủ, trường đại học và tổ chức quốc tế để đảm bảo sinh viên Gaza đến được trường và không đánh mất cơ hội học tập".

Doaa Fawzi Hamdan, sinh viên Đại học Bologna, cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Dù hoàn tất mọi giấy tờ cần thiết giữa tình trạng thiếu điện, mạng yếu và liên tục phải di dời, cô vẫn chưa nhận được visa Italy. "Phần khó nhất là nhận được lời chấp nhận từ trường nhưng không biết mình có thể đến nơi kịp thời hay không. Chúng tôi không xin đối xử đặc biệt. Chúng tôi chỉ muốn cơ hội đến trường và bắt đầu học như sinh viên ở mọi nơi trên thế giới", Doaa nói.