Quỹ 'Halal' của HSBC rót hơn 130 triệu USD vào các công ty gắn với quân đội Israel

Quỹ Islamic Global Equity Index Fund của HSBC - được giới thiệu là quỹ đầu tư tuân thủ luật Hồi giáo (Sharia) lớn nhất Vương quốc Anh - đã chi hơn 130 triệu USD để mua cổ phần tại một loạt công ty có liên hệ với quân đội Israel, theo phân tích dữ liệu hoạt động của quỹ trong nửa đầu năm 2026.

Thông tin được các ấn phẩm Middle East Eye và Hyphen công bố, sau đó được Al Jazeera tổng hợp và dẫn ý kiến của các chuyên gia tài chính Hồi giáo. Các khoản đầu tư này đặt ra câu hỏi về việc liệu dòng tiền được quảng bá là tuân thủ luật Hồi giáo có thể chảy vào các doanh nghiệp gắn với chuỗi cung ứng quân sự Israel hay không.

Quỹ Sharia của HSBC là gì?

Với tổng tài sản hơn 8 tỷ USD, quỹ Islamic Global Equity Index Fund của HSBC thu hút tiền tiết kiệm của các nhà đầu tư - được cho là chủ yếu là người Hồi giáo - và phân bổ vào cổ phiếu toàn cầu đã qua sàng lọc theo các nguyên tắc tài chính Hồi giáo.

Trang web của quỹ nêu mục tiêu mang lại “cả lợi nhuận đầu tư lẫn kết quả tốt hơn cho xã hội nói chung”, mô tả triết lý Sharia là “những khoản đầu tư có đạo đức giúp cải thiện xã hội”. Quỹ được cho là loại trừ các hoạt động kinh doanh và thực hành tài chính bị coi là cấm theo luật Hồi giáo, dưới sự giám sát của một ủy ban Sharia độc lập gồm hai học giả Hồi giáo quốc tế.

Theo triết lý Sharia mà HSBC công bố, quỹ bảo đảm “công ty không có doanh thu đáng kể từ các nguồn không được phép, chẳng hạn bán hàng hóa hoặc dịch vụ liên quan đến… vũ khí”.

Ông Wahyu Jatmiko, giảng viên Trường Kinh doanh Đại học Southampton chuyên về tài chính Hồi giáo, nhận định có “căn cứ vững chắc để chỉ trích cách HSBC quản trị, công bố thông tin và xử lý kỳ vọng đạo đức của nhà đầu tư”. Ông nói: “Lo ngại lớn nhất là sự căng thẳng rõ rệt giữa những hạn chế mà quỹ tuyên bố và các khoản đầu tư được báo cáo”.

Theo ông Jatmiko, đây cũng là bài học cho toàn ngành tài chính Hồi giáo: “Nhãn ‘Sharia’ phải có ý nghĩa; nó gắn với kỳ vọng về cách đầu tư khác biệt và việc hiện thực hóa các mục tiêu đạo đức cao hơn của luật Hồi giáo”.

Những công ty nào nhận vốn từ quỹ?

Theo phân tích, HSBC đã mua cổ phần tại ít nhất 5 công ty có liên hệ với các chiến dịch quân sự của Israel ở Trung Đông.

Palantir

HSBC chi 38,3 triệu USD mua cổ phần Palantir Technologies, công ty phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo của Mỹ. Tháng 1/2024, Palantir công bố quan hệ đối tác chiến lược với Bộ Quốc phòng Israel để hỗ trợ “các nhiệm vụ liên quan đến chiến tranh” và tổ chức họp hội đồng quản trị tại Tel Aviv.

Phần mềm của Palantir tích hợp khối lượng dữ liệu lớn, giúp cơ quan quân sự và tình báo phân tích thông tin và ra quyết định tác chiến. Một báo cáo của Liên Hợp Quốc tháng 6/2025 nêu “căn cứ hợp lý” để cho rằng công ty cung cấp công nghệ dự báo và sàng lọc tự động phục vụ quyết định trên chiến trường, xử lý dữ liệu và tạo danh sách mục tiêu, trong đó có các hệ thống trí tuệ nhân tạo như “Lavender”, “Gospel” và “Where’s Daddy?”.

RTX

Quỹ của HSBC mua 35,7 triệu USD cổ phần RTX, một trong những tập đoàn vũ khí lớn nhất thế giới. RTX sở hữu Raytheon - nhà sản xuất tên lửa, hệ thống phòng không và công nghệ quân sự quy mô lớn.

Thông qua Raytheon, tập đoàn hợp tác với Rafael Advanced Defense Systems (do chính phủ Israel sở hữu) để sản xuất linh kiện và tên lửa đánh chặn Tamir cho hệ thống phòng không Iron Dome. Hai bên cũng đồng phát triển hệ thống phòng thủ tên lửa David’s Sling. Raytheon còn sản xuất tên lửa Tomahawk và hệ thống Patriot cho quân đội Mỹ, đồng thời cung cấp linh kiện cho dòng máy bay chiến đấu F.

Analog Devices

HSBC đầu tư 20,3 triệu USD vào Analog Devices, công ty bán dẫn Mỹ từng chuyển linh kiện cho Elbit Systems - nhà sản xuất vũ khí tư nhân lớn nhất của Israel. Analog Devices sản xuất linh kiện điện tử dùng trong hệ thống giám sát, máy bay và vũ khí dẫn đường chính xác.

Tháng 7/2025, trang điều tra The Ditch (Ireland) đưa tin công ty con Analog Devices International đã chuyển linh kiện từ nhà máy ở Philippines tới Elbit Systems vào các tháng 8, 10 và 11/2024.

Honeywell

HSBC mua 18,9 triệu USD cổ phần Honeywell International, tập đoàn Mỹ chuyên thiết kế cảm biến và thiết bị dẫn đường dùng trong nhiều loại vũ khí. Phân tích của Al Jazeera trước đó cho thấy một bộ phận đo lường trên tên lửa dùng để hỗ trợ nhắm mục tiêu chính xác trong vụ Israel không kích trường al-Sardi do Liên Hợp Quốc điều hành ở trại tị nạn Nuseirat (miền trung Gaza) tháng 6/2024 - khiến gần 40 người Palestine thiệt mạng, trong đó có ít nhất 14 trẻ em và 9 phụ nữ - do Honeywell sản xuất.

Rolls-Royce

HSBC đầu tư 17,6 triệu USD vào Rolls-Royce Holdings - công ty Anh duy nhất trong danh sách - chuyên sản xuất động cơ và hệ thống đẩy cho máy bay quân sự và xe bọc thép. Công ty con tại Đức MTU Aero Engine từng cung cấp hệ thống động lực cho xe quân sự Israel, gồm xe tăng Merkava, xe chở quân bọc thép Namer và xe bọc thép Eitan.

Năm 2023, Rolls-Royce Solutions America nhận hợp đồng của quân đội Mỹ cung cấp bộ nguồn cho xe Eitan của Israel, với các khoản bổ sung sau đó. Tháng 4/2025, Mỹ phê duyệt thương vụ tiềm năng trị giá 180 triệu USD bán thêm động cơ cho xe Eitan.

Vì sao quỹ Sharia 'bật đèn xanh' cho doanh nghiệp vũ khí?

Các chuyên gia tài chính Hồi giáo giải thích có nhiều tiêu chuẩn ngành khác nhau về việc công ty nào được coi là tuân thủ Sharia, và việc áp dụng phụ thuộc vào cách diễn giải của giới học giả.

Ông Jatmiko nêu ví dụ về sự khác biệt giữa chỉ số S&P và Dow Jones trong việc xác định công ty tuân thủ Sharia: các chỉ số Sharia tiêu chuẩn của S&P không trực tiếp loại trừ doanh nghiệp quốc phòng, trong khi chỉ số Dow Jones Islamic Market loại trừ nhóm này theo phương pháp sàng lọc của họ.

Giáo sư tài chính Muhammed Ebrahim (Đại học Durham) chỉ ra “lỗ hổng nghiêm trọng” trong quy trình sàng lọc: quy trình đánh giá hoạt động kinh doanh chính mà công ty công bố, chứ không xét mục đích sử dụng cuối cùng của sản phẩm hoặc khách hàng của họ. “Một công ty được xếp vào nhóm ‘công nghệ’ hoặc ‘công nghiệp’ có thể vượt qua bộ lọc hoạt động kinh doanh ngay cả khi sản phẩm cuối cùng nằm trong hệ thống vũ khí. Đây chính xác là vấn đề trong trường hợp HSBC”, ông nói.

Theo ông Ebrahim, một khoản đầu tư có thể về mặt kỹ thuật là tuân thủ Sharia nhưng không tương thích về đạo đức với các nguyên tắc Hồi giáo, và “trường hợp HSBC cho thấy khoảng cách này một cách rõ rệt”. Ông cho rằng các mục tiêu của luật Hồi giáo - gồm bảo vệ sinh mạng và công lý - không được phản ánh trong một bài kiểm tra loại trừ theo ngành mang tính máy móc.

Vị giáo sư đề xuất quy trình sàng lọc cần đặt ngưỡng với mọi mức độ tham gia sản xuất vũ khí hoặc hợp đồng quân sự, rà soát mọi liên quan gián tiếp và truy xuất mục đích sử dụng cuối của sản phẩm. “Hệ thống hiện tại không làm một cách hệ thống bất kỳ điều nào trong số này. Nó dựa vào phân loại ngành và chỉ số tài chính, chứ không dựa vào phân tích chuỗi cung ứng và mục đích sử dụng cuối”, ông nói.

Hai chuyên gia cùng đồng quan điểm rằng ngành tài chính Hồi giáo đang “giao phó phán đoán đạo đức cho các nhà cung cấp dịch vụ sàng lọc có phương pháp luận thiếu minh bạch và định nghĩa hẹp”. Theo ông Ebrahim: “Tuân thủ về mặt kỹ thuật không đồng nghĩa với trung thành về đạo đức. Các quỹ sử dụng nhãn Sharia có trách nhiệm bảo đảm bản chất, chứ không chỉ hình thức, phù hợp với các mục tiêu của luật Hồi giáo”.