Ông Trump công khai ủng hộ ông Netanyahu giữa lúc căng thẳng Iran và bầu cử Israel

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18/10 đã công bố ủng hộ chính thức đối với chiến dịch tranh cử của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, sau giai đoạn trước đó ông né tránh việc hậu thuẫn bất kỳ ứng viên nào.

Trên nền tảng Truth Social, ông Trump gọi ông Netanyahu là “một thủ tướng chiến binh vĩ đại và là một đối tác vì hòa bình còn vĩ đại hơn”, đồng thời khẳng định Iran đã “bị làm suy yếu một cách có hệ thống cả về quân sự lẫn tài chính, và nếu họ không thay đổi cách hành xử một cách nhanh chóng, chúng ta sẽ sớm hoàn tất công việc”.

“Nếu Israel có một lãnh đạo sai lầm, tức là bất kỳ ai không phải Bibi, nước Mỹ sẽ phải tự mình làm việc này, và tôi không có ý định làm vậy”, ông Trump viết.

Theo tổng thống Mỹ, ông Netanyahu đã “mạnh mẽ, dũng cảm và xuất sắc trước sự phản đối to lớn, kể cả từ chính Israel”, và “đã trụ vững, thậm chí còn phát triển mạnh hơn”. Ông Trump cho rằng những người bình thường sẽ “héo mòn” dưới áp lực mà nhà lãnh đạo Israel phải chịu, nhưng ông Netanyahu lại “trở nên mạnh hơn”.

“Xin hãy để bức thư này thể hiện sự ủng hộ hoàn toàn và tuyệt đối của tôi dành cho Bibi Netanyahu trong cuộc đua tái đắc cử thủ tướng Israel sắp tới. BIBI NETANYAHU SẼ KHÔNG BAO GIỜ KHIẾN CÁC BẠN THẤT VỌNG!”, ông Trump nhấn mạnh.

Cuộc bầu cử Israel dự kiến diễn ra ngày 27/10. Theo bảng theo dõi của báo Haaretz, tính đến ngày 18/10, liên minh đối lập do đảng Yashar của ông Gadi Eisenkot dẫn đầu được dự báo giành nhiều ghế nhất với 52 ghế, còn liên minh do đảng Likud của ông Netanyahu dẫn đầu giành 51 trong tổng số 120 ghế tại Quốc hội Israel. Đến nay chưa đảng nào được dự báo giành được đa số tuyệt đối.

Việc ông Trump công khai ủng hộ diễn ra sau khi trước đó ông từng né tránh hậu thuẫn đầy đủ cho chiến dịch tranh cử của ông Netanyahu. Hồi đầu tháng, khi được tạp chí TIME hỏi hai lần liệu ông Netanyahu có nên được trao thêm một nhiệm kỳ hay không, ông Trump đã chuyển hướng sang nói về mức độ tín nhiệm của bản thân tại Israel và các hành động của Washington nhằm hỗ trợ Israel. Khi được kênh Newsmax hỏi có định tham gia vào bầu cử Israel hay không, ông Trump nói: “Họ muốn tôi làm vậy. Đúng, họ muốn tôi làm vậy”. Còn khi được hỏi có tin tưởng ông Netanyahu không, ông đáp: “Thành thật mà nói, tôi không tin tưởng ai cả”.

Theo bà Sanam Vakil, Giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Viện Chatham House (Anh), việc ông Trump ủng hộ ông Netanyahu là “có ý nghĩa chính trị” bởi nó diễn ra sau nhiều tháng căng thẳng giữa hai nhà lãnh đạo. Động thái này “cho phép ông Netanyahu củng cố lập luận rằng ông là người không thể thiếu trong quan hệ của Israel với Washington”. Tuy nhiên, bà cho rằng tác động bầu cử không nên bị phóng đại, bởi cử tri Israel vẫn chia rẽ về sự lãnh đạo của ông Netanyahu và kết quả cuộc chiến với Iran; sự ủng hộ có thể giúp cố kết nhóm ủng hộ sẵn có nhưng không giải quyết những câu hỏi rộng hơn về thành tích của ông.

Ông Andreas Krieg, giảng viên cấp cao Trường Nghiên cứu An ninh thuộc Đại học King’s College London, gọi sự ủng hộ của ông Trump là “món quà chính trị” dành cho ông Netanyahu khi chiến dịch tranh cử của nhà lãnh đạo này đang gặp khó khăn. Tuy vậy, ông cũng cảnh báo không nên coi đây là yếu tố làm thay đổi cục diện. Theo ông Krieg, các vấn đề của ông Netanyahu mang tính cấu trúc, liên quan đến tình trạng chia rẽ trong các đảng cánh hữu, cử tri Do Thái Chính thống giáo mất niềm tin và di sản của vụ tấn công ngày 7/10. Sự ủng hộ của ông Trump có thể huy động cử tri Likud còn do dự, nhiều khả năng đáng giá một hoặc hai ghế trong một cuộc đua sít sao, nhưng không thể tạo ra đa số liên minh mà ông Netanyahu hiện còn thiếu.

Ý nghĩa với cuộc chiến Iran

Phần lớn nội dung ủng hộ của ông Trump tập trung vào cuộc chiến với Iran, trong bối cảnh nhiều nhà phân tích cho rằng tổng thống Mỹ có thể đang tính tới việc tái khởi động các cuộc tấn công, trước hoặc sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào đầu tháng 11.

Cuộc xung đột bắt đầu từ tháng 2 sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công trên khắp Iran, hiện đang ở thế bế tắc. Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển từng chiếm 20% lượng dầu thô toàn cầu, đã bị Iran phong tỏa trên thực tế sau khi chiến sự nổ ra. Mỹ sau đó áp đặt phong tỏa hải quân đối với tàu Iran, trong khi hai bên tấn công các tàu đi qua tuyến hàng hải mà họ cáo buộc không tuân thủ lệnh của mình. Lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz tháng trước đã phục hồi về mức trước chiến tranh khi Hải quân Mỹ hộ tống ngày càng nhiều tàu chở dầu, nhưng một loạt vụ tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền đầu tháng này lại ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu dầu thô qua tuyến này.

Sáng 19/10, giá dầu Brent giao sau ở mức 107,57 USD/thùng, giảm nhẹ sau khi chạm mức cao nhất kể từ ngày 19/5 vào ngày 18/10, thời điểm giá có lúc lên tới 110 USD/thùng.

Tháng trước, Iran đã đề xuất với Washington mở lại tuyến hàng hải trong vòng bảy ngày, nhưng đàm phán thất bại sau khi Mỹ không đáp ứng bảy điều kiện của Tehran, trong đó có dỡ bỏ trừng phạt và chấm dứt phong tỏa hải quân. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 18/10 nói với truyền thông nước này rằng đề xuất vẫn còn trên bàn và nếu Washington chấp nhận các điều kiện của Tehran, eo biển có thể mở lại trong vòng sáu ngày, các cuộc đàm phán sẽ nối lại vào ngày hôm sau.

Cùng ngày, ông Araghchi trên mạng xã hội X cáo buộc ông Netanyahu muốn tái khởi động các cuộc tấn công nhằm vào Iran cùng với Mỹ để “tránh phải ngồi tù”. “Lần trước các ông muốn ‘hoàn tất công việc’, Iran lại trở nên mạnh hơn. Muốn thử vận may lần nữa? Cứ tự nhiên. Nhưng hãy cẩn thận; chúng tôi cũng có những việc còn dang dở”, ông viết. “Ông Netanyahu đang lôi kéo nước Mỹ vào một cuộc chiến khác để tránh phải ngồi tù, bất kể hậu quả với Israel – chưa nói tới Tổng thống Mỹ”.

Ông Krieg nhận định ông Trump đang ưu tiên sử dụng “đòn bẩy cưỡng chế” thông qua việc ủng hộ ông Netanyahu, nhưng không nhất thiết là “chiến tranh thay cho ngoại giao”. Theo ông, phong tỏa hải quân đang gây tổn hại đáng kể cho Iran và Washington tin rằng thời gian đang có lợi cho mình; tính toán của ông Trump là Iran cuối cùng sẽ chấp nhận nhượng bộ về hạt nhân và mở lại Hormuz mà không cần Washington đưa ra nhượng bộ đáng kể trước. “Việc ủng hộ của ông ấy củng cố mối đe dọa quân sự làm nền tảng cho chiến lược đó. Nhưng điều đó không có nghĩa ngoại giao đã kết thúc. Ông Trump vẫn muốn một thỏa thuận có thể trình bày như một thắng lợi. Nguy cơ là Tehran ngày càng tin rằng họ phải leo thang để cải thiện vị thế đàm phán”.

Những diễn biến tiếp theo

Bà Vakil cho rằng tuyên bố ủng hộ của ông Trump đối với ông Netanyahu phát đi tín hiệu về sự gắn kết chính trị được nối lại với Israel và để ngỏ khả năng hành động quân sự chung trong tương lai, nhưng cũng khiến ông Trump “khó tách mình khỏi cuộc chiến hoặc mô tả nước Mỹ như bị lôi kéo một cách miễn cưỡng”. Theo bà, ông Trump đang “chính thức nhận trách nhiệm về quan hệ đối tác và chiến dịch quân sự chống Iran”, song việc ủng hộ không nhất thiết có nghĩa hai nhà lãnh đạo đã thống nhất về một chiến dịch khác, cũng không giải quyết câu hỏi ai là người thúc đẩy chiến tranh mạnh nhất ban đầu.

Bà Vakil nói thêm rằng với Tehran, tuyên bố này sẽ củng cố niềm tin của giới lãnh đạo Iran rằng có “rất ít khác biệt thực chất giữa mục tiêu của Mỹ và Israel”. Đồng thời, việc ông Trump gợi ý rằng ông miễn cưỡng đối đầu Iran nếu không có ông Netanyahu có thể được hiểu là bằng chứng về giới hạn trong mức độ sẵn sàng của Washington cho một cuộc chiến khác.

Trong khi đó, dù ông Trump đã nói sẽ không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, một số cơ quan truyền thông Mỹ đưa tin Lầu Năm Góc đã vạch kế hoạch tái khởi động các cuộc tấn công trước khi cử tri đi bỏ phiếu. Tuần trước, trang Axios dẫn lời các quan chức Mỹ và Israel cho biết cả ông Trump và ông Netanyahu đã trao đổi về việc phát động một chiến dịch lớn mới nhằm vào Iran trước các cuộc bầu cử ở cả hai nước.

Với ông Krieg, khả năng Mỹ và Israel tấn công Iran vẫn ở mức thấp, với giả định không có một cuộc tấn công nào từ phía Iran buộc phải đáp trả. “Cửa sổ nguy hiểm hơn mở ra sau ngày 3/11 (bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ), khi các ràng buộc bầu cử biến mất. Quân đội cả hai nước đang chuẩn bị cho khả năng đó. Rủi ro trực tiếp lớn nhất là một cuộc leo thang không kiểm soát ở Hormuz buộc Washington phải hành động trước khi cả hai nhà lãnh đạo sẵn sàng về mặt chính trị”, ông nói.