Thủ tướng Israel công bố học thuyết an ninh mới trước thềm bầu cử

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã công bố học thuyết an ninh quốc gia cập nhật và trưng bày bản đồ các liên minh khu vực đối địch, thể hiện cách tiếp cận an ninh ưu tiên hành động quân sự phủ đầu, mở rộng vùng đệm và tìm kiếm các quan hệ đối tác khu vực mới.

Văn kiện được xây dựng với sự hỗ trợ của Hội đồng An ninh Quốc gia Israel và được Văn phòng Thủ tướng công bố hôm Chủ nhật, chỉ chín ngày trước cuộc bầu cử quốc hội có thể đánh dấu chấm dứt thời gian cầm quyền của ông Netanyahu. Văn bản nêu rõ chính sách chính thức là ngăn chặn các mối đe dọa được nhận diện bằng hành động quân sự thay vì chính sách ngăn chặn – một hướng đi đã được thể hiện trong những năm gần đây khi Israel tiến hành nhiều cuộc chiến và các cuộc tấn công nhằm vào các nước láng giềng.

Chiến lược sinh tồn chính trị

Thời điểm công bố bản đồ mang ý nghĩa chính trị đặc biệt, khi ông Netanyahu đang nỗ lực duy trì quyền lực giữa những chỉ trích về cách điều hành đất nước, phiên tòa tham nhũng đang diễn ra và cách xử lý vụ tấn công ngày 7/10/2023 cùng các cuộc chiến sau đó.

Khi ngày bầu cử 27/10 đến gần, ông Netanyahu đang cố gắng củng cố hình ảnh "ông trùm an ninh" của Israel, với hy vọng giành được phiếu của những cử tri có thể không ưng một số chính sách hay hành xử khác của ông nhưng vẫn coi ông là nhà lãnh đạo có khả năng bảo vệ đất nước cao nhất.

Ông Netanyahu, người nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm Chủ nhật, cho biết trong cuộc họp báo rằng Israel có thể phải đối mặt với khả năng một chính quyền Washington ít ủng hộ hơn nhiều trong hai năm tới, sau khi nhiệm kỳ tổng thống của ông Trump kết thúc.

"Trong hai năm nữa, một tổng thống... cực kỳ thù địch với Israel có thể lên nắm quyền [tại Mỹ]", ông Netanyahu cảnh báo.

Theo đó, ông lập luận Israel phải "mở rộng mạng lưới liên minh và phát triển các năng lực khiến chúng ta trở thành tài sản quý giá" đối với các nước khác, như một cách tự bảo vệ nếu chính sách của Mỹ đối với Israel thay đổi.

Theo giới phân tích, những phát biểu này cho thấy ông Netanyahu đang tìm cách khắc họa vai trò lãnh đạo của mình là thiết yếu để vừa đối phó các thách thức quân sự khu vực, vừa xử lý tình trạng cô lập ngoại giao của Israel, đồng thời trấn an cử tri đang lo ngại.

Ông Mohanad Hage Ali, Phó giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Trung Đông Malcolm H Kerr thuộc Carnegie, giải thích rằng phần trình bày chiến lược tập trung vào các khối khu vực cạnh tranh và vùng đệm.

Khuôn khổ đó "nuôi dưỡng và khơi dậy nỗi sợ hãi về sự tồn vong, khiến cử tri Israel cảm thấy cần một nhà lãnh đạo quyết đoán", ông Hage Ali nhận định.

Theo đánh giá của ông, ông Netanyahu có lợi từ nỗi sợ của công chúng Israel trước các mối đe dọa khu vực bằng cách tự giới thiệu là nhà lãnh đạo quen thuộc có khả năng quản lý chúng, trở thành "ác quỷ bạn đã biết", như cách nhà phân tích này diễn đạt, đối với những cử tri ngần ngại chấp nhận thay đổi chính trị ở thời điểm nhạy cảm.

Các đối thủ chính trị của ông Netanyahu đã nhanh chóng phản bác lập luận đó.

Ông Gadi Eisenkot, một trong những đối thủ chính của thủ tướng trong cuộc bầu cử sắp tới, nói rằng học thuyết được công bố chỉ là "hai trang giấy rỗng, đầy khẩu hiệu không liên quan gì đến một khái niệm an ninh".

Một đối thủ khác, cựu Thủ tướng Yair Lapid, mô tả văn kiện này là "hời hợt".

Mở rộng các vùng an ninh

Bản đồ được trưng bày trong cuộc họp báo của ông Netanyahu ban đầu được Quỹ Friedrich-Ebert-Stiftung, một tổ chức chính trị Đức, công bố hồi tháng 5. Bản đồ chia Trung Đông và một phần châu Phi thành các khối cạnh tranh, làm nổi bật mạng lưới liên minh và đối đầu phức tạp của khu vực.

Các mạng lưới này bao gồm các quốc gia, các thực thể không được công nhận và các tác nhân phi nhà nước.

Bản đồ xác định một liên kết Israel - Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), được mô tả là "Liên minh Lục giác", cùng một nhóm riêng gồm Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Saudi Arabia – ba nước sau đã ký hiệp ước phòng thủ chung Mecca hồi tháng 8 – được dán nhãn "Liên minh Kim cương Sunni". Bản đồ cũng mô tả Iran và các đồng minh khu vực của nước này như một trục riêng.

Bản đồ minh họa các vấn đề nêu trong học thuyết an ninh được công bố, trình bày một khu vực nơi Israel đối mặt nhiều mối đe dọa, liên minh mà Israel đang tìm cách xây dựng trên khắp khu vực rộng lớn hơn, và nhu cầu được nhận diện về "vùng đệm" – việc chiếm đóng lãnh thổ ở các nước khác.

Việc Israel đang chiếm đóng bất hợp pháp lãnh thổ ở Gaza và miền nam Lebanon cho thấy những hệ quả tiềm tàng của việc mở rộng cách tiếp cận vùng đệm.

Ông Hage Ali cảnh báo rằng tiếp tục theo đuổi cách tiếp cận dựa trên mở rộng kiểm soát quân sự có thể dẫn đến "nhiều xung đột hơn và nhiều thanh lọc sắc tộc hơn" dưới vỏ bọc các vùng đệm an ninh.

Tiếp cận các phe phái khu vực

Một yếu tố đáng chú ý của bản đồ do ông Netanyahu trưng bày là việc chỉ định rõ ràng các tác nhân phi nhà nước là thực thể thân thiện.

Bản đồ làm nổi bật các vùng lãnh thổ do Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) bán quân sự kiểm soát ở Sudan và Quân đội Quốc gia Libya tự xưng của Khalifa Haftar, nằm trong một liên kết được coi là hợp tác với Israel và UAE.

Israel coi các tác nhân này là đối tác thực dụng hoặc ít nhất là các thực thể hợp tác trong một mạng lưới chiến lược rộng lớn hơn, ông Hage Ali giải thích. Tuy nhiên, việc công khai gắn các nhóm này với Israel có nguy cơ làm tổn hại vị thế trong nước của họ trên khắp thế giới Arab.

Điều đó phản ánh các ưu tiên trước mắt của ông Netanyahu, khi "điều người Israel nghĩ quan trọng hơn danh tiếng của các đồng minh và tính khả thi của các liên minh này", ông Hage Ali nói thêm.

Việc mô tả Trung Đông như một khu vực chia thành các liên minh cạnh tranh cũng mang lại rủi ro cho các tham vọng ngoại giao rộng lớn hơn của ông Netanyahu.

Đầu năm nay, ông Netanyahu đề xuất "lục giác liên minh", hình dung sự hợp tác giữa Israel, Ấn Độ, Hy Lạp, Cyprus và các đối tác Arab, châu Phi và châu Á không nêu tên, nhằm chống lại các liên minh khu vực mà ông mô tả là "cấp tiến".

Nhóm được đề xuất này chưa được thiết lập như một liên minh chính thức, và các nhà bình luận ở Israel cũng như báo chí quốc tế mô tả dự án này là một nỗ lực xây dựng thương hiệu hơn là một hiệp ước quân sự ràng buộc, lưu ý rằng các nước như Ấn Độ ưu tiên không liên kết và thương mại thực dụng hơn các khối ý thức hệ cứng nhắc.

Đối với Tehran và các đối tác khu vực, bản đồ cũng mang lại đòn bẩy chính trị mạnh mẽ.

Ông Hage Ali nhấn mạnh rằng cách trình bày trực quan "chắc chắn sẽ giúp cỗ máy tuyên truyền của họ", cung cấp cho Hezbollah và các đồng minh Iran bằng chứng để củng cố lập luận rằng Israel tìm cách mở rộng và thống trị khu vực.