Một quan chức cấp cao Liên hợp quốc cảnh báo rằng một số khu vực ở châu Á và châu Phi có thể đối mặt với khủng hoảng an ninh lương thực nếu Iran và Mỹ không sớm đạt được thỏa thuận về kế hoạch do LHQ hậu thuẫn nhằm vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz đang chịu nhiều biến động.
Ông Jorge Moreira da Silva, Thứ trưởng Tổng thư ký LHQ, ngày thứ Tư nói rằng việc hai nước đồng ý với đề xuất này trong vòng vài tuần tới, khi mùa gieo trồng đang đến gần, là “cực kỳ quan trọng". Đề xuất kêu gọi thành lập một trung tâm điều phối do LHQ bố trí nhân sự tại Oman để giúp đăng ký tàu và giám sát việc đi lại an toàn của tàu qua tuyến đường biển vốn là nơi lưu chuyển phần lớn các nguyên liệu đầu vào quan trọng cho phân bón toàn cầu.
“Nếu chúng ta bỏ lỡ mùa gieo trồng đó, năng suất nông nghiệp sẽ giảm đáng kể và tác động lên giá cả sẽ gia tăng đáng kể", Moreira da Silva nói với Reuters bên lề các cuộc họp của Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới tại Bangkok, Thái Lan.
Nông dân vận hành theo lịch thời vụ nghiêm ngặt, và ngay cả những chậm trễ nhỏ cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng.
Vận chuyển phân bón 'không đáng kể'
Giao thông qua eo biển Hormuz đã bị gián đoạn nghiêm trọng kể từ khi cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran bắt đầu, với việc Iran nhắm vào các tàu trong eo biển và Mỹ cùng Iran đấu hỏa lực trong và quanh tuyến đường biển này.
Sự gián đoạn đã tác động đến nguồn cung toàn cầu đối với urea, loại phân đạm được sử dụng phổ biến nhất thế giới, cũng như lưu huỳnh vận chuyển bằng đường biển, một nguyên liệu đầu vào quan trọng. Trước chiến tranh, khoảng một phần ba lượng urea toàn cầu và gần một nửa lượng lưu huỳnh vận chuyển bằng đường biển đi qua eo biển này.
Dù một số tàu đã có thể đi qua trong bối cảnh khủng hoảng, các sản phẩm phân bón chỉ chiếm một phần “rất không đáng kể" trong lượng hàng hóa di chuyển, theo Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế có trụ sở tại Washington.
Ông Moreira da Silva cho biết cơ chế phân bón do LHQ hậu thuẫn, được soạn thảo hồi tháng 3, có thể được kích hoạt trong vòng 7 đến 10 ngày nếu cả Iran và Mỹ đồng ý.
Theo kế hoạch, các giám sát viên LHQ sẽ làm việc cùng chính quyền địa phương tại các cảng vùng Vịnh để xác minh việc bốc xếp hàng hóa. Tàu sẽ được theo dõi trong quá trình vận chuyển, và có thể tiến hành thêm các cuộc kiểm tra nếu các nước đưa ra lo ngại về một tàu hoặc hàng hóa của tàu đó, theo ông Moreira da Silva. Ông không nói lý do tại sao Mỹ và Iran vẫn chưa đồng ý.
Ông nói thêm rằng chỉ cần 5 tàu mỗi ngày đi qua eo biển Hormuz cũng có thể duy trì dòng chảy phân bón đến các nước đang rất cần.
'Hãy để chúng tôi làm việc'
Theo ông Moreira da Silva, cơ chế của LHQ có thể hoạt động song song với các cuộc đàm phán nhằm đạt một “thỏa thuận toàn diện" khôi phục quyền tự do hàng hải trong eo biển.
Iran và Mỹ đã trao đổi đề xuất qua các bên trung gian kể từ khi lệnh ngừng bắn tạm thời hồi tháng 6 đổ vỡ. Các nỗ lực mở lại eo biển Hormuz đã bế tắc do các điều kiện của Tehran và việc Washington khăng khăng phải giải quyết chương trình hạt nhân của Iran ngay từ đầu.
“Điều chúng tôi nói với họ là, trong khi các bên tiếp tục thảo luận hướng tới một thỏa thuận toàn diện, hãy để chúng tôi làm việc, hãy để chúng tôi làm nhiệm vụ của mình", Moreira da Silva nói.
Lời kêu gọi của ông được đưa ra trong bối cảnh ngày càng có nhiều lo ngại rằng tình trạng thiếu phân bón có thể tác động đến nguồn cung lương thực toàn cầu.
Hồi tháng 5, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp LHQ cảnh báo rằng tình trạng khan hiếm phân bón có thể khiến nguồn cung lương thực bị thắt chặt từ cuối năm 2026 đến năm 2027, và có khả năng ảnh hưởng nặng nề hơn đến các nước đang đối mặt với khủng hoảng khí hậu hoặc các khủng hoảng khác.
Tại Nam Á, nơi phần lớn phụ thuộc vào phân bón nhập khẩu, nông dân đã đang chật vật vì chi phí tăng vọt và tình trạng thiếu phân bón. Hôm thứ Tư, nông dân ở Tây Ban Nha đã xuống đường phản đối chi phí sản xuất tăng cao trong bối cảnh giá dầu và phân bón ở mức cao.
