Phụ nữ Pakistan chinh phục môn thể thao ‘ném lao’ vốn chỉ dành cho nam giới

Rawalpindi, Pakistan – Trong một buổi sáng tháng Một lạnh giá, Anum Shakoor, 30 tuổi, phi ngựa băng qua cánh đồng, tay nắm chặt cây lao dài 1,8 mét, khoác trên mình chiếc khăn choàng đen tung bay phía sau. Cô vừa lấy được cọc gỗ đầu tiên và lao tới mục tiêu thứ hai. Nhưng cô trượt chỉ 2,5 cm. Một tiếng thở ra tập thể vang lên từ khán đài đông đúc. Shakoor thở dài, cho ngựa chạy chậm lại, xung quanh là những cánh đồng heo hút ngoại ô Rawalpindi, tỉnh Punjab, phía Bắc Pakistan.

Đây là môn "neza baazi" (ném lao), một môn thể thao cổ xưa và khắc nghiệt, nơi các kỵ sĩ phi nước đại để đâm trúng một cọc gỗ nhỏ chôn dưới đất. Sự kiện này, được gọi là "mela", thường thu hút hàng nghìn khán giả nam, chủ yếu là đàn ông đội khăn xếp. Nhưng giữa biển người đó, có một đội duy nhất gây chú ý: Bint-e-Zahra, câu lạc bộ ném lao toàn nữ đầu tiên của Pakistan, do Shakoor thành lập năm 2025 sau khi nhận ra sự thất vọng khi các nữ kỵ sĩ chỉ tập luyện trong các câu lạc bộ hỗn hợp. “Chúng tôi muốn tạo một sân chơi cho phụ nữ để họ có thể cộng đồng hóa”, cô nói.

Đội Bint-e-Zahra gồm bốn thành viên: Shakoor, hai thiếu nữ 16 tuổi Eshal Ibrahim và Noor un Nisa Malik, và Sehrish Awan, 32 tuổi, mẹ của hai con, lần đầu thi đấu. Ibrahim có mẹ đi theo sát, “không thể để một cô gái tuổi teen một mình giữa biển người đàn ông”, bà Fatima Adeel nói. Sự xuất hiện của họ luôn thu hút sự chú ý của nhiếp ảnh gia, vlogger và người dân địa phương. Shakoor chia sẻ: “Bất kỳ phụ nữ nào muốn tham gia môn thể thao này đều nên được khuyến khích để có được sự tôn trọng xứng đáng. Xã hội chúng tôi khó chấp nhận phụ nữ dẫn đầu trong bất kỳ lĩnh vực nào”.

‘Không có khái niệm về một vận động viên’

Cách đó vài km, Ayesha Khan, 22 tuổi, phi ngựa Sawa – con ngựa cô cưỡi từ năm 8 tuổi – để tập luyện. Cô là đội trưởng đội tuyển ném lao nữ quốc gia Pakistan. Năm 2022, cô dẫn đội sang Jordan thi đấu với 13 quốc gia và giành hạng ba. “Đó là chuyến đi quốc tế duy nhất của đội nữ Pakistan. Trước đó không có, sau đó cũng không”, cô nói. Năm 2024, Liên đoàn Ném lao Quốc tế tổ chức giải mở tại Jordan, Pakistan chỉ cử đội nam dù giải mở cho cả nữ. “Ở Pakistan, không có khái niệm ‘vận động viên’. Chỉ có khái niệm ‘nam’ và ‘nữ’. Trừ khi có giải dành riêng cho nữ, liên đoàn chỉ cử đội nam”, Khan nói. Dù vậy, cô kiên trì: năm 20 tuổi, cô trở thành phụ nữ Pakistan đầu tiên đánh bại 70 kỵ sĩ nam tại một mela.

Phụ nữ bước vào môn thể thao này như thế nào?

Sự kiện gần Rawalpindi do Samiullah Barsa, 27 tuổi, người Mỹ gốc Pakistan, tổ chức trong lễ cưới. Gia đình anh di cư từ Punjab sang Ohio (Mỹ) từ thập niên 1980. Barsa nhớ lần đầu thấy phụ nữ thi đấu ném lao là năm 2015, tại mela ở Kot Fateh Khan, quê của Malik Ata, được tôn vinh là “cha đẻ của ném lao”. At từng mời đội nữ Australia, mở đường cho phụ nữ Pakistan. Năm 2021, Liên đoàn Cưỡi ngựa Pakistan do Ata thành lập tài trợ cho 6 cô gái sang Nam Phi tập huấn. Khan là một trong số đó. “Bây giờ là lúc phụ nữ có đội riêng”, Barsa nói.

‘Tôi không bao giờ bỏ cuộc’

Shakoor đối mặt áp lực xã hội lớn. “Mẹ tôi nói nhiều lần rằng tôi phải kết hôn. Nhưng vì tôi tham gia môn thể thao nam tính này, bà lo tôi khó tìm được lời cầu hôn tốt. Chị tôi cũng vậy, nhưng tôi không bao giờ bỏ cuộc”. Anh trai cô đã đứng ra bảo vệ cô. Khan thì nghe họ hàng thì thầm với mẹ: “Chắc chỉ là nhất thời, nó nên tập trung học”. Cả hai đều phải đối mặt với rào cản tài chính: một con ngựa thể thao giá khoảng 1.500 USD, chi phí nuôi hàng tháng từ 107 đến 125 USD, gần bằng lương tối thiểu ở Punjab. Shakoor phải tiết kiệm từ lương quản lý. Cô bỏ lỡ nhiều sự kiện vì không đủ tiền chở ngựa. “Nếu tôi ốm, tôi không quan tâm thuốc men, nhưng tôi mất ngủ nếu ngựa ốm”. Để tham dự một mela, đội của cô đã chi hơn 100.000 rupee (358 USD) cho việc vận chuyển năm con ngựa, thức ăn và chỗ ở.

Danh tiếng trên mạng xã hội đi kèm cái giá

Các video về nữ kỵ sĩ thu hút hàng triệu lượt xem trên Instagram và TikTok. Nhưng cũng có phản ứng dữ dội. Khan nhớ một video lan truyền về các nữ kỵ sĩ đội khăn xếp – biểu tượng nam tính trong môn này – gây ra chỉ trích từ các kỵ sĩ nam kỳ cựu, cho rằng “phụ nữ làm ô uế môn thể thao”. Các nữ kỵ sĩ vẫn kiên định. Shakoor khoe bức ảnh cô cùng người thầy Chaudry Nazakat Hussain, cả hai đều đội khăn xếp, cùng nhau nhặt cọc. “Người thầy khuyến khích tôi thành lập Bint-e-Zahra”.

Năm ngoái, tại mela ở Jathli, Shakoor là nữ duy nhất lọt vào vòng bảy đội trưởng cuối cùng. Dù không giành vị trí, cô coi đó là thành tích. “Đây là môn thể thao của những người dũng cảm. Nếu không có trái tim, bạn không thuộc về nó. Đam mê và cống hiến không có giới tính. Chúng tôi không muốn chứng tỏ mình hơn đàn ông. Chúng tôi chỉ muốn được tôn trọng như nhau”, cô nói.