Philippines mở phiên xét xử luận tội Phó Tổng thống Sara Duterte giữa bất ổn chính trị

Thượng viện Philippines, với tư cách là tòa án luận tội, đã chính thức mở phiên xét xử Phó Tổng thống Sara Duterte vào thứ Hai (giờ địa phương), giữa lúc tình hình chính trị hỗn loạn và chia rẽ gay gắt.

Phiên tòa diễn ra chỉ vài ngày sau cảnh hỗn loạn và một vụ nổ súng tại Thượng viện, cùng với sự thay đổi quyết liệt trong lãnh đạo của cơ quan này. Những biến cố trên bắt nguồn từ việc một Thượng nghị sĩ ủng hộ Duterte, người bị Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) truy nã, bất ngờ tái xuất sau thời gian dài lẩn trốn.

Vụ luận tội có nguy cơ khiến bà Sara Duterte bị cấm giữ chức vụ công, qua đó chấm dứt tham vọng tranh cử tổng thống vào năm 2028.

“Phiên xét xử Phó Tổng thống Sara Zimmerman Duterte xin được bắt đầu,” tân Chủ tịch Thượng viện Alan Peter Cayetano tuyên bố. Ông Cayetano, một người trung thành với gia đình Duterte, được bầu vào vị trí lãnh đạo Thượng viện trong cuộc bỏ phiếu ngày 11/5.

Cuộc bỏ phiếu đó đã được quyết định nhờ lá phiếu của Thượng nghị sĩ Ronald “Bato” dela Rosa, người bị ICC buộc tội phạm chống lại loài người vì vai trò của ông ta trong cuộc “chiến tranh chống ma túy” đẫm máu do cha của bị cáo, cựu Tổng thống Rodrigo Duterte, phát động giai đoạn 2016-2022.

Ông dela Rosa đã lẩn trốn kể từ khi lệnh bắt của ICC được cho là được ban hành vào tháng 11 năm ngoái. Ông ta đã kịp thời xuất hiện trở lại để bỏ phiếu, giúp ông Cayetano có vị thế chủ trì phiên tòa. Tuy nhiên, ông ta cũng đã đối mặt với cảnh sát đến bắt giữ theo lệnh của ICC. Sau đó, ông ta bỏ trốn vào tòa nhà Thượng viện, rồi tẩu thoát sau một cuộc đột kích của binh sĩ và có nhiều tiếng súng nổ ra.

Phiên tòa khai mạc cho bà Sara Duterte (47 tuổi) 10 ngày để trả lời các cáo buộc về việc lạm dụng quỹ công, tích lũy tài sản bất minh và đe dọa mạng sống của Tổng thống Ferdinand Marcos Jr., Đệ nhất phu nhân và một cựu Chủ tịch Hạ viện.

Bà Duterte, người từng tuyên bố sẽ tranh cử tổng thống vào năm 2028, phủ nhận mọi sai phạm và gọi vụ luận tội là động cơ chính trị. Đội ngũ bào chữa của bà cho biết sẽ tuân thủ tòa án nhưng từ chối bình luận về phiên xét xử. Tòa án chưa ấn định ngày bắt đầu các phiên điều trần.

Vụ luận tội diễn ra trong bối cảnh cha bà, cựu Tổng thống Rodrigo Duterte, đang bị ICC giam giữ tại The Hague. Cựu tổng thống này sắp phải đối mặt với phiên xác nhận các cáo buộc chống lại ông, bao gồm tội ác chống lại loài người liên quan đến cuộc “chiến tranh chống ma túy” khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng.

Tổng thống Marcos và bà Sara Duterte vốn là thành viên của hai gia tộc chính trị hùng mạnh, từng liên minh tranh cử năm 2022. Tuy nhiên, mối quan hệ này sau đó rạn nứt nghiêm trọng, dẫn đến việc Quốc hội giám sát tài chính của phó tổng thống. Ông Marcos sau đó đã giao cha bà cho ICC.

Tổng thống Marcos tìm cách giữ khoảng cách với vụ luận tội, cho rằng đó là vấn đề của nhánh lập pháp.

Hàng chục người biểu tình đã tập trung bên ngoài tòa nhà Thượng viện được bảo vệ nghiêm ngặt vào thứ Hai, một số bày tỏ sự ủng hộ bà Duterte, trong khi những người khác kêu gọi kết tội bà.

“Các sự kiện hỗn loạn tuần trước đã chứng minh rõ ràng rằng Thượng viện, dưới sự lãnh đạo của các đồng minh Duterte, sẽ bị biến thành một công cụ bảo vệ lợi ích của gia đình Duterte,” lãnh đạo phe biểu tình Mong Palatino nói với Al Jazeera.

Những người khác cho rằng việc Thượng nghị sĩ dela Rosa trốn thoát càng làm gia tăng sự mất lòng tin vào giới chính trị gia, và kêu gọi chính quyền bắt giữ ông ta cùng những chính trị gia đã giúp ông ta trốn tránh trách nhiệm.

“Gửi đến các thượng nghị sĩ thân mến, thay vì tìm kiếm công lý cho các nạn nhân của các vụ hành quyết ngoài tư pháp, các vị đã giúp dela Rosa trốn tránh bắt giữ, và các vị đã phế truất cựu Chủ tịch Thượng viện để bảo vệ Sara Duterte,” bà Manette Castillo, mẹ của một nạn nhân trong cuộc chiến chống ma túy, nói.