Phá rừng Amazon tại Brazil giảm xuống mức thấp nhất trong lịch sử trước thềm bầu cử tổng thống

Phá rừng tại Amazon thuộc Brazil đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi bắt đầu được ghi nhận, theo dữ liệu mới của chính phủ nước này. Tuy nhiên, liệu thành tựu có ý nghĩa toàn cầu này có được duy trì hay bị đảo ngược lại đang ở thế "nghìn cân treo sợi tóc" trước thềm vòng hai bầu cử tổng thống Brazil vào ngày 25/10, giữa hai ứng viên có quan điểm trái ngược hoàn toàn về tương lai của rừng nhiệt đới và mối quan hệ với Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Tổng thống đương nhiệm Luiz Inácio Lula da Silva đã bị dẫn trước trong vòng bỏ phiếu đầu tiên, bất chấp thành tích ấn tượng trong việc làm chậm tốc độ hủy hoại rừng Amazon, đồng thời giảm đói nghèo và tình trạng mất an ninh lương thực. Ông đang đối đầu với Flávio Bolsonaro, con trai của cựu tổng thống Jair Bolsonaro.

Chuỗi dữ liệu vệ tinh Prodes, được coi là thước đo chính xác nhất về phá rừng, cho thấy diện tích rừng bị chặt phá tại Amazon đã giảm 41,8% trong năm qua, xuống còn 3.335 km2 - mức thấp nhất kể từ khi các phép đo bắt đầu vào năm 1988. Con số này thấp hơn kỷ lục trước đó 1.236 km2, tương đương diện tích thành phố Rio de Janeiro.

Theo dữ liệu do Viện Nghiên cứu Không gian Quốc gia Brazil tổng hợp, kể từ khi chính quyền Lula bắt đầu điều hành năm 2022, tốc độ phá rừng đã chậm lại 71,2%. Kết quả này chủ yếu nhờ các biện pháp thực thi mạnh mẽ hơn và đầu tư nhà nước vào các cơ quan môi trường.

Các bang có thành tích kém nhất trong năm 2026 gồm Pará với 33,9% diện tích rừng Amazon bị chặt phá trong năm, Mato Grosso 25,5% và Amazonas 15,7%. Tuy nhiên, ngay cả ở những nơi này, các con số cũng giảm hơn 45% so với năm trước. Bang duy nhất ghi nhận tình trạng phá rừng trầm trọng hơn là Roraima, vốn là thành trì của gia đình Bolsonaro, với mức tăng 0,4%.

Ngoài Amazon, vùng sinh thái Cerrado lân cận - một khu vực xavan - ghi nhận mức phá rừng hàng năm thấp nhất kể từ năm 2001, ở mức 5.516 km2. Điều này có ý nghĩa quan trọng bởi Cerrado từ lâu được coi là vùng "hy sinh" về môi trường, nơi các nhà sản xuất đậu nành và thịt bò có thể chặt phá nhiều rừng hơn so với mức được phép ở Amazon. Trong bốn năm qua, tình trạng phá rừng ở Cerrado đã giảm 48,4%.

Những kết quả đáng chú ý nói trên, khiến một số nhà bảo tồn xúc động rơi nước mắt, trái ngược hoàn toàn với nhiệm kỳ 2019-2023 của Jair Bolsonaro, người đã giám sát mức tăng 59,5% tình trạng phá rừng Amazon, tương đương việc phá hủy hơn một triệu cây mỗi ngày, thông qua cắt giảm các cơ quan bảo vệ rừng, giảm thực thi các hình phạt đối với tội phạm môi trường, và khuyến khích bằng lời nói đối với hoạt động khai thác khoáng sản, khai thác gỗ và chiếm đoạt đất trái phép.

Jair Bolsonaro sau đó đã bị kết tội vì âm mưu đảo chính, nhưng con trai ông đã cam kết sẽ trả tự do cho cha và để ông đảm nhận bất kỳ vị trí nào trong chính phủ mà ông lựa chọn.

Flávio Bolsonaro đã noi gương cha trong việc tranh thủ sự ủng hộ của các chủ đất có hành vi tàn phá rừng Amazon và các nhóm lợi ích khai thác tài nguyên khác, đồng thời phớt lờ cuộc khủng hoảng khí hậu trong cương lĩnh tranh cử.

Cựu Bộ trưởng Môi trường Marina Silva, người có thể được xem là đã làm nhiều hơn bất kỳ ai để bảo vệ rừng nhiệt đới, đã cảnh báo rằng Flávio Bolsonaro sẽ cố gắng hoàn thành "dự án đồi bại" của cha mình nhằm hủy diệt Amazon.

Sự tương phản rõ rệt giữa hai ứng viên thể hiện qua bản đồ kết quả bầu cử tại Amazon, nơi Bolsonaro giành được nhiều phiếu nhất ở các khu vực gần rừng bị suy thoái, mỏ khai thác, trang trại chăn nuôi và các vùng độc canh đậu nành, trong khi Lula nhận được ủng hộ cao hơn ở các thành phố lớn hoặc các khu vực rừng còn tương đối nguyên vẹn.

Sự khác biệt cũng thể hiện rõ trong mối quan hệ rất khác nhau của hai ứng viên với Mỹ. Lula đã cảnh báo rằng Trump đang cố gắng "thuộc địa hóa" Brazil và chiếm đoạt tài nguyên của nước này. Ông bảo vệ Amazon như một tài sản chủ quyền của Brazil, là nơi sinh sống quan trọng của các dân tộc bản địa và là yếu tố thiết yếu trong nỗ lực toàn cầu nhằm ổn định khí hậu.

Ngược lại, gia đình Bolsonaro có quan hệ chặt chẽ với Mỹ. Eduardo, anh trai của Flávio, đã sống ở Texas từ năm ngoái và kêu gọi chính quyền Trump áp đặt thuế quan trừng phạt đối với chính đất nước mình. Jair Bolsonaro từng chào cờ Mỹ và hô vang "USA, USA". Nếu gia đình này giành được quyền lực, họ được dự báo sẽ chuyển hướng ưu tiên thương mại của Brazil, đặc biệt là các khoáng sản quan trọng, từ Trung Quốc và châu Âu sang Mỹ.

Tuy nhiên, khác biệt lớn nhất có thể là sự sẵn sàng của phe cực hữu trong việc khai thác tài nguyên thiên nhiên ở Amazon và các nơi khác tại Brazil rồi bán cho người trả giá cao nhất, bất kể lo ngại về môi trường và xã hội.

Các nhóm bảo tồn cho biết dữ liệu phá rừng mới cho thấy quy mô lớn của những gì đang bị đặt cược trong vòng hai bầu cử tổng thống.

Marcio Astrini, thư ký điều hành của Đài quan sát Khí hậu, nói: "Con số này cho thấy rõ rằng việc chấm dứt hủy hoại rừng ở Brazil là hoàn toàn khả thi. Tuy nhiên, mọi thứ phụ thuộc vào kết quả bầu cử. Đất nước sẽ quyết định liệu chúng ta tiến tới chấm dứt phá rừng hay tiến tới chấm dứt rừng".