Peru chọn tổng thống thứ chín trong một thập kỷ giữa bất mãn và lựa chọn phân cực

Người dân Peru sẽ đi bỏ phiếu vào Chủ nhật tuần này trong vòng bầu cử tổng thống thứ hai, đối đầu giữa ứng viên cánh hữu kỳ cựu Keiko Fujimori và nghị sĩ cánh tả Roberto Sánchez. Cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh tội phạm gia tăng, bất ổn chính trị triền miên, các vụ bê bối tham nhũng và sự thờ ơ của cử tri, khi cả hai tranh nhau trở thành tổng thống thứ chín của Peru trong một thập kỷ.

Fujimori, con gái của cố tổng thống Alberto Fujimori, đã giành được 17% số phiếu trong vòng đầu tiên hồi tháng Tư. Sánchez, cựu bộ trưởng thương mại và du lịch, giành được 12% số phiếu, vượt qua Rafael López Aliaga, cựu thị trưởng Lima cực kỳ bảo thủ. Bối cảnh này tái hiện cuộc bầu cử phân cực trái-phải như năm 2021.

Đây là lần thứ tư Fujimori tranh cử tổng thống và có thể là cơ hội tốt nhất của bà. Bà bước vào chính trường năm 19 tuổi khi được bổ nhiệm làm đệ nhất phu nhân sau hôn nhân của cha mẹ tan vỡ dưới chế độ độc tài của cha suốt thập niên 1990.

Sánchez, 57 tuổi, từng là bộ trưởng dưới thời tổng thống cánh tả theo chủ nghĩa dân túy Pedro Castillo và tuyên bố kế thừa di sản của ông, nhận được sự ủng hộ từ cử tri nông thôn, thậm chí đội chiếc sombrero đặc trưng của Castillo. Castillo bị phế truất vào tháng 12/2022 sau khi cố gắng giải tán quốc hội và cai trị bằng sắc lệnh. Tháng 11/2025, ông bị kết án 11 năm 5 tháng tù vì tội nổi loạn. Sánchez giành được phiếu bầu ở vùng Andes nông thôn, nơi nhiều người đồng cảm với Castillo và tin rằng ông bị đẩy khỏi ghế một cách bất công.

Các cuộc thăm dò dự đoán một cuộc bỏ phiếu cực kỳ sít sao, phù hợp với ba cuộc bầu cử tổng thống gần đây nhất của Peru. Theo một cuộc thăm dò của Ipsos công bố hôm thứ Năm, Sánchez dẫn trước Fujimori với 43,8% so với 43,2%.

Chiến dịch bầu cử, bắt đầu với kỷ lục 35 ứng viên vào tháng Tư, kết thúc với sự lựa chọn giữa hai ứng viên chỉ đại diện cho 29% tổng số phiếu bầu. Cử tri kiệt sức và hoài nghi sâu sắc sau thời kỳ bất ổn kỷ lục, khi Peru trải qua tám tổng thống kể từ tháng 7/2016, chỉ ba người được bầu chính thức. Các tổng thống còn lại lên nắm quyền qua hệ thống quốc hội không đại diện, và trong nhiều trường hợp, không phù hợp với chức vụ cao nhất.

Tổng thống gần đây nhất bị phế truất, José Jerí, 39 tuổi, bị buộc tội buôn bán ảnh hưởng trong các cuộc họp bí mật với doanh nhân Trung Quốc. Ông được thay thế bởi nguyên thủ quốc gia hiện tại, José María Balcázar, 83 tuổi, người nổi tiếng vì ủng hộ hôn nhân trẻ em.

“Các chính trị gia đã mất rất nhiều uy tín, và rất ít người còn tin tưởng họ,” Santiago Pedraglio, nhà xã hội học và giáo sư tại Đại học Công giáo Giáo hoàng Lima, nói. “Nếu việc bỏ phiếu không bắt buộc ở Peru, tỷ lệ cử tri vắng mặt sẽ cao hơn nhiều.” Hơn 6 triệu người Peru đã không đi bỏ phiếu trong vòng đầu tiên vào tháng Tư, bất chấp tiền phạt. Thêm 3 triệu người khác làm hỏng phiếu bầu của họ để phản đối.

Fujimori mang di sản của cha mình, người đã thụ án 16 năm tù vì cho phép bắt cóc và giết người trong “cuộc chiến chống khủng bố” của chính phủ trước khi qua đời năm 2024. Dù đối mặt với phong trào chống Fujimori mạnh mẽ, bà đã tận dụng danh tiếng “nắm đấm thép” của cha mình, hứa hẹn lập trường cứng rắn với tội phạm khi người dân Peru đối mặt với tỷ lệ tống tiền và giết người tăng vọt. Một số cử tri lo ngại Fujimori sẽ dẫn dắt một “chính phủ độc tài và sự phân tách quyền lực sẽ không được tôn trọng”. Đảng Fuerza Popular (Lực lượng Bình dân) của bà nắm nhiều ghế hơn bất kỳ đảng nào khác trong quốc hội nước này.

Pedraglio cho biết Sánchez đã gây lo ngại rằng ông sẽ dẫn dắt không chỉ một “chính phủ cánh tả” mà còn là một “chính phủ tồi” như Castillo, người bị nhiều người coi là bất tài. Sánchez cam kết trả tự do cho Castillo, người mà ông mô tả là nạn nhân của một “âm mưu đảo chính”. Ông cũng tuyên bố muốn trả lại chính phủ “cho người dân” và soạn thảo hiến pháp mới. Tuy nhiên, ông đã rút lại cam kết trước đó về việc cách chức thống đốc ngân hàng trung ương Julio Velarde.

“Đã đến lúc cho sự tái sinh thực sự của quốc gia chúng ta: một quốc gia có chủ quyền, công bằng được xây dựng từ nền tảng của người dân Peru,” Sánchez nói với các phóng viên nước ngoài hồi tháng trước.