Pakistan bác tin giúp Iran tránh không kích Mỹ, thỏa thuận ngừng bắn mong manh

Pakistan bác bỏ cáo buộc hỗ trợ quân sự Iran

Bộ Ngoại giao Pakistan ngày 12/5 đã bác bỏ các cáo buộc cho rằng nước này che chở máy bay quân sự Iran khỏi các cuộc tấn công tiềm tàng của Mỹ, trong bối cảnh lệnh ngừng bắn mong manh do Islamabad làm trung gian giữa Washington và Tehran đang ngày càng gặp rủi ro.

Tuyên bố được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết thỏa thuận ngừng bắn kéo dài một tháng đang “thoi thóp” và gạt bỏ đề xuất hòa bình mới nhất của Iran như một “mớ rác rưởi” mà ông thậm chí chưa đọc hết. Phát biểu của ông Trump diễn ra sau báo cáo của CBS News ngày 11/5 cho rằng Iran đã di chuyển một số máy bay quân sự tới Căn cứ Không quân Nur Khan gần Rawalpindi của Pakistan sau lệnh ngừng bắn ngày 8/4, có khả năng để tránh các cuộc tấn công của Mỹ.

Bộ Ngoại giao Pakistan gọi báo cáo này là “sai lệch và giật gân”, khẳng định máy bay đến căn cứ như một phần của hoạt động hậu cần ngoại giao liên quan đến các cuộc đàm phán tại Islamabad hồi tháng 4. Pakistan cho biết cả máy bay Iran và Mỹ đều sử dụng căn cứ này. “Máy bay Iran hiện đang đỗ tại Pakistan đến trong thời gian ngừng bắn và không liên quan gì đến bất kỳ tình huống quân sự hay thỏa thuận bảo quản nào”, tuyên bố nêu rõ.

Washington bất an

Tuy nhiên, sự phủ nhận này không làm dịu đi những lo ngại ở Washington. Một báo cáo của CNN cho rằng một số quan chức chính quyền Trump tin rằng Pakistan đã chia sẻ một “phiên bản tích cực hơn về lập trường của Iran với Mỹ so với thực tế”, đồng thời đặt câu hỏi liệu Islamabad có đang “truyền đạt một cách quyết liệt sự không hài lòng của Trump” hay không.

Một quan chức Pakistan nói với Al Jazeera rằng Islamabad đã trực tiếp trao đổi với cả hai bên với tư cách là trung gian hòa giải trung lập. “Mục tiêu là giải quyết cuộc xung đột phức tạp, mang tính lịch sử này thay vì tìm kiếm điểm cộng hay ngoại giao giật tít”, quan chức giấu tên cho biết.

Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham, đồng minh của Trump, kêu gọi “đánh giá lại hoàn toàn” vai trò trung gian của Pakistan. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng tranh cãi khó có thể làm suy yếu đáng kể vị thế của Islamabad. Syed Ali Zia Jaffery, Phó giám đốc Trung tâm An ninh, Chiến lược và Nghiên cứu Chính sách tại Đại học Lahore, cho rằng việc cả Tehran và Washington tiếp tục dựa vào Pakistan cho thấy các cáo buộc sẽ có tác động hạn chế.

Đàm phán bế tắc

Nguyên nhân trực tiếp của căng thẳng mới nhất là việc Washington bác bỏ đề xuất hòa bình của Iran được chuyển qua Pakistan hôm 11/5. Truyền thông nhà nước Iran cho biết các điều khoản của Tehran bao gồm bồi thường chiến tranh từ Mỹ, chủ quyền đầy đủ của Iran đối với eo biển Hormuz, chấm dứt trừng phạt và giải phóng tài sản bị đóng băng, đồng thời khẳng định các cuộc đàm phán hạt nhân sẽ được hoãn lại.

Tổng thống Trump mô tả đề xuất này là “HOÀN TOÀN KHÔNG THỂ CHẤP NHẬN” trên Truth Social. “Tôi có thể nói lệnh ngừng bắn đang thoi thóp”, ông nói sau đó tại Phòng Bầu dục. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei bác bỏ mô tả đó, gọi đề xuất này là “hợp lý và hào phóng”.

Các bất đồng cốt lõi vẫn không thay đổi. Washington muốn Iran từ bỏ chương trình hạt nhân và giao nộp kho uranium làm giàu ở mức 60%, gần cấp độ vũ khí. Tehran khẳng định các cuộc đàm phán hạt nhân chỉ có thể diễn ra sau khi dỡ bỏ trừng phạt và chấm dứt phong tỏa hải quân Mỹ áp đặt lên các cảng của Iran từ ngày 13/4.

Nỗ lực hòa giải và triển vọng

Kể từ khi các cuộc đàm phán tại Islamabad kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, Pakistan chủ yếu đóng vai trò trung gian chuyển các đề xuất giữa hai bên. Qatar cũng ủng hộ nỗ lực hòa giải. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã gặp Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani với việc Doha cam kết ủng hộ “các nỗ lực hòa giải do Pakistan dẫn dắt”.

Các nhà phân tích cho rằng lệnh ngừng bắn đã “thực tế bị vi phạm” khi Mỹ áp đặt phong tỏa hải quân, mặc dù cả hai bên đã tìm cách tránh quay trở lại chiến tranh toàn diện. Muhanad Seloom, thành viên cấp cao không thường trú tại Hội đồng Toàn cầu về các vấn đề Trung Đông, dự báo “các hành động quân sự hẹp, có thể nhắm vào các tài sản của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo quấy rối giao thông Hormuz”.

Tổng thống Trump dự kiến thảo luận về cuộc khủng hoảng Iran với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong chuyến thăm Bắc Kinh tuần này. Ngoại trưởng Iran Araghchi cũng dự kiến tham dự cuộc họp các ngoại trưởng BRICS tại Ấn Độ cùng với các nhà ngoại giao hàng đầu của Saudi Arabia và Ai Cập.

Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố nếu vật liệu hạt nhân của Iran không thể được loại bỏ thông qua đàm phán, Israel và Mỹ đồng ý “có thể tái gây chiến với họ”. Cựu Thủ tướng Qatar Sheikh Hamad bin Jassim Al Thani cảnh báo rằng vũ khí hóa eo biển Hormuz là “kết quả nguy hiểm nhất” của cuộc xung đột.