Ông Trump kêu gọi Trung Quốc 'mở cửa' nhưng giới phân tích ít kỳ vọng vào đột phá thương mại

Trước khi bước vào hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cố gắng tạo kỳ vọng cao khi tuyên bố sẽ thúc giục ông Tập “mở cửa” nền kinh tế Trung Quốc. Ông cũng công bố một phái đoàn gồm các giám đốc điều hành hàng đầu như Elon Musk (Tesla), Tim Cook (Apple) và Jensen Huang (Nvidia) đi cùng.

Tuy nhiên, khi hai nhà lãnh đạo kết thúc hai ngày họp vào thứ Sáu (ngày 18/4), kỳ vọng về kết quả hội nghị trong giới quan sát là rất khiêm tốn. Dự kiến hai bên sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn thương mại kéo dài một năm đã đạt được tại Hàn Quốc vào tháng 10 năm ngoái, nhưng giới phân tích cho rằng đây chỉ là sự ổn định hóa, chứ không phải phục hồi, trong quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

“Điều quan trọng là phải nhìn nhận rõ ràng về tình trạng quan hệ hiện tại”, bà Claire E. Reade, cố vấn cao cấp tại Arnold & Porter, từng làm việc về Trung Quốc tại Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), nói với Al Jazeera. “Trung Quốc không tin tưởng Mỹ và muốn đánh bại Mỹ trong cuộc cạnh tranh toàn cầu dài hạn. Điều này hạn chế những gì có thể đạt được.”

Mặc dù ông Trump và ông Tập chưa công bố chi tiết cuối cùng về bất kỳ thỏa thuận thương mại nào, phía Mỹ đã đề cập đến nhiều thương vụ kinh doanh đang trong quá trình đàm phán. Trong cuộc phỏng vấn với Fox News phát sóng hôm thứ Năm (17/4), ông Trump cho biết Trung Quốc sẽ đầu tư “hàng trăm tỷ USD” vào các công ty do các CEO trong phái đoàn của ông điều hành, nhưng không cung cấp chi tiết cụ thể.

Các quan chức chính quyền Trump cũng cho biết Trung Quốc sẵn sàng tăng mua hàng nông sản và năng lượng của Mỹ, đặt mua một số lượng lớn máy bay Boeing, và thành lập một “Hội đồng Đầu tư” để quản lý đầu tư giữa hai bên.

“Một sự 'mở cửa' thực tế của thị trường Trung Quốc có thể tập trung trước tiên vào các lĩnh vực mà tính bổ trợ kinh tế rõ ràng nhất”, ông Taiyi Sun, phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Christopher Newport ở Virginia, nhận định. “Các mặt hàng nông sản như đậu tương và thịt bò, cũng như các sản phẩm sản xuất giá trị gia tăng cao như máy bay Boeing, là những lĩnh vực tự nhiên để mở rộng vì chúng phù hợp với nhu cầu hiện tại của Trung Quốc và thế mạnh xuất khẩu của Mỹ.”

Ông Sun cho rằng việc mở cửa dần dần cho các công ty Mỹ trong các lĩnh vực như dịch vụ tài chính cũng có thể xảy ra, nhưng “những lĩnh vực đó nhạy cảm hơn về mặt chính trị và thể chế bên trong Trung Quốc, vì vậy tiến triển sẽ từng bước hơn là ngay lập tức”.

Ông Gabriel Wildau, phó chủ tịch cấp cao tại công ty tư vấn kinh doanh toàn cầu Teneo, cho rằng cả hai bên sẽ tìm cách giải quyết các lỗ hổng chuỗi cung ứng do cuộc chiến thương mại gây ra. “Cuộc chiến Iran có thể làm tăng tính dễ bị tổn thương của Mỹ trước các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, do nhu cầu tái thiết kho đạn dược đã cạn kiệt trong cuộc chiến đó”, ông Wildau nói. “Washington sẽ sẵn sàng giảm thuế quan - hoặc ít nhất đảm bảo không áp đặt thuế quan mới - để đổi lấy cam kết của Bắc Kinh về việc duy trì xuất khẩu đất hiếm.”

Mặc dù ông Trump và ông Tập đã đồng ý dỡ bỏ một số rào cản thương mại tại hội nghị thượng đỉnh ở Hàn Quốc, thương mại Mỹ-Trung vẫn bị hạn chế nghiêm trọng sau một thập kỷ các cuộc tấn công kinh tế qua lại giữa hai bên. Theo Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, mức thuế trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc là 47,5% sau hội nghị Hàn Quốc, tăng từ 3,1% trước nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Trung Quốc áp thuế trung bình 31,9% đối với hàng hóa Mỹ, tăng từ 8,4% năm 2018. Kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 415 tỷ USD năm 2025, giảm mạnh so với mức đỉnh 690 tỷ USD năm 2022.

Ông Carsten Holz, chuyên gia về kinh tế Trung Quốc tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong, cho rằng Trung Quốc có ít động lực nhượng bộ Mỹ hơn trước đây khi các ngành công nghiệp nội địa trỗi dậy. “Trong nhiều lĩnh vực công nghiệp, các doanh nghiệp Trung Quốc nắm giữ vị trí dẫn đầu hoặc kiểm soát”, ông Holz nói. “Do đó, nền kinh tế Trung Quốc có ít lợi ích từ việc mở cửa thêm cho Mỹ và có thể chỉ đưa ra những cử chỉ mang tính biểu tượng.”

Bà Deborah Elms, người đứng đầu chính sách thương mại tại Quỹ Hinrich ở Singapore, cũng bày tỏ quan điểm tương tự về giới hạn đòn bẩy của Mỹ. “Về cơ bản, ông Trump mong đợi Trung Quốc mua nhiều hàng hóa hơn từ Mỹ và cho phép các công ty Mỹ hoạt động tự do hơn tại Trung Quốc”, bà Elms nói. “Ông ấy đang đề nghị gì? Rất ít, phần lớn vì ông Trump coi quan hệ song phương là nơi Mỹ công bằng còn Trung Quốc thì không.”

Bà Reade, cựu quan chức USTR, khẳng định ông Tập sẽ không đồng ý với bất kỳ biện pháp nào “gây hại đến lợi ích của Trung Quốc”. “Thay vào đó, Trung Quốc có thể tặng Mỹ những 'món quà' không tốn kém – ví dụ, thực hiện các hành động ngắn hạn để dỡ bỏ các rào cản thương mại mà họ áp đặt đối với thương mại thịt bò. Họ có thể mua hàng hóa Mỹ mà họ cần”, bà Reade nói. “Nếu cho phép mua sản phẩm công nghệ Mỹ, điều đó chỉ vì họ cần chúng ngay bây giờ, nhưng điều này không can thiệp vào kế hoạch chiến lược của Trung Quốc nhằm loại bỏ phụ thuộc vào công nghệ Mỹ trong dài hạn.”