Ông Trump gọi 'D-Day kinh tế' chống Iran nhưng thị trường Mỹ là nạn nhân đầu tiên

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa một chiến dịch tài chính nghiêm khắc nhằm vào Iran, mà ông gọi là “D-Day kinh tế”, trong bối cảnh chiến tranh với Tehran tiếp tục kéo dài. Tuy nhiên, ngay ngày 20/8, nạn nhân đầu tiên dường như lại là thị trường Mỹ.

Giá dầu thô Mỹ nhích nhẹ từ mức 86,20 USD/thùng hôm 19/8 lên 86,70 USD/thùng, trong khi thị trường chứng khoán Mỹ ghi nhận phiên giảm mạnh nhất trong ba tuần. Tuần này, Mỹ cũng công bố tổng nợ công vượt mốc kỷ lục 40.000 tỷ USD.

Ông Trump đe dọa điều gì?

Trên mạng xã hội Truth Social hôm 19/8, ông Trump nói Iran đã “bỏ lỡ” cơ hội đạt thỏa thuận và sẽ phải đối mặt với “chiến tranh kinh tế và cô lập ở quy mô chưa từng có”. Ông cũng đe dọa áp lệnh trừng phạt mới đối với bất kỳ quốc gia nào làm ăn với Iran.

“BẤT KỲ quốc gia nào cho phép các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ của mình cung cấp bất kỳ hình thức hỗ trợ nào cho Iran sẽ phải đối mặt với HẬU QUẢ KINH TẾ CỰC LỚN”, ông viết.

Ngày 20/8, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói với CNBC rằng “chiến tranh kinh tế” mới này có thể bao gồm các lệnh trừng phạt thứ cấp nhằm vào các nước và công ty giao dịch với Iran.

Tuyên bố mới nhất của chính quyền Trump được đưa ra trong bối cảnh eo biển Hormuz quan trọng ở vùng Vịnh vẫn bị phong tỏa, làm đảo lộn thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu. Trước chiến tranh, khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên toàn cầu được vận chuyển qua tuyến đường thủy này.

Cuộc chiến ngày càng trở nên không được lòng người dân Mỹ khi giá xăng dầu và các chi phí sinh hoạt khác tăng cao. Ngày 19/8, Tehran bác bỏ các lời đe dọa của ông Trump, với việc Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi gọi “D-Day kinh tế” là một “sự đánh lạc hướng khỏi cuộc khủng hoảng của chính nước Mỹ”.

Thị trường Mỹ phản ứng thế nào?

Chiến tranh do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran đã làm tê liệt eo biển Hormuz, tuyến đường duy nhất ra biển khơi qua đó các nhà sản xuất dầu vùng Vịnh có thể vận chuyển hàng xuất khẩu. Trước chiến tranh, khoảng 130 tàu đi qua eo biển mỗi ngày, giờ chỉ còn vài chiếc. Điều này gây bất ổn nghiêm trọng cho thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu.

Sau các lời đe dọa kinh tế của ông Trump đối với Iran hôm 19/8, giá dầu thô toàn cầu tăng lên gần mức cao nhất trong một tháng vào sáng 20/8 với giá Brent chuẩn toàn cầu vượt 93 USD/thùng. Sáng 21/8, giá Brent vẫn ở mức 93,28 USD/thùng. Dầu thô Mỹ leo lên 86,70 USD/thùng ngày 20/8, sáng 21/8 giao dịch quanh 86,20 USD.

Trong khi đó, thị trường chứng khoán Mỹ ghi nhận phiên giảm mạnh nhất trong ba tuần. Chỉ số Dow Jones mất 703,84 điểm, tương đương 1,32%, đóng cửa ở mức 52.759,21 vào tối 20/8. S&P 500 giảm 0,87%, đóng cửa ở mức 7.641,16. Sáng 21/8, các chỉ số của Mỹ có dấu hiệu ổn định trở lại.

Frederic Schneider, chuyên gia cấp cao không thường trú tại Hội đồng Toàn cầu về Trung Đông, lưu ý lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã vượt 5,25%, gần mức cao nhất trong hai thập kỷ sau thông báo của ông Trump. Điều này cho thấy giá trái phiếu Mỹ đang giảm khi các nhà đầu tư tránh xa, phản ánh sự thiếu tin tưởng vào nước Mỹ.

Ông Bessent tuyên bố động thái khẩn cấp tăng gấp đôi chương trình mua lại nợ dài hạn của kho bạc lên ít nhất 4 tỷ USD, nhưng không thể làm dịu thị trường. “Đây là một tín hiệu mạnh mẽ, khi kho bạc của cường quốc nhất thế giới phải dùng đến các biện pháp bất thường mà vẫn thất bại trong việc bình ổn thị trường”, Schneider nói với Al Jazeera. “Trái phiếu kho bạc dài hạn đã phải đối mặt với 'cuộc đình công của người mua' từ tháng 6, do thâm hụt ngân sách ngày càng lớn, làn sóng vay nợ của doanh nghiệp liên quan AI, và nay là mức phí bảo hiểm lạm phát do giá dầu tăng”.

Áp lực kinh tế rộng hơn

Các nhà phân tích cho rằng cả Iran và Mỹ đều đang chịu áp lực kinh tế từ cuộc chiến của Washington nhằm vào Tehran. "Cuộc chiến kinh tế" giữ cho eo biển Hormuz đóng cửa, khiến giá dầu duy trì ở mức cao. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ không kỳ vọng sản lượng vùng Vịnh phục hồi gần mức trước xung đột cho đến đầu năm 2027, và tình trạng thiếu hụt đang thổi bùng lạm phát Mỹ, ảnh hưởng đến thị trường trái phiếu, nơi thiệt hại thực sự đang hiện rõ.

Cuộc chiến cũng làm lộ rõ những điểm yếu của Mỹ dù có ngành công nghiệp dầu mỏ đáp ứng được nhu cầu trong nước. “Về mặt kỹ thuật, Mỹ tự cung cấp năng lượng, nhưng không được bảo vệ. Giá xăng và chi phí sinh hoạt nói chung là chủ đề trung tâm trong năm bầu cử giữa kỳ. Nhưng Cục Dự trữ Liên bang không thể cắt giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế chậm lại mà không đổ thêm dầu vào ngọn lửa lạm phát do sốc giá dầu”, ông Schneider nói.

Bộ Tài chính Mỹ tuần này công bố cập nhật cho thấy tổng nợ công đã vượt 40.000 tỷ USD lần đầu tiên trong lịch sử, sớm hơn hai năm so với dự kiến, do chi phí chiến tranh và việc ông Trump cắt giảm thuế doanh nghiệp. Ông Schneider cũng lưu ý Mỹ cần tính đến nền kinh tế của các đồng minh, khi các quốc gia vùng Vịnh và nền kinh tế Đông Á là những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, đồng thời là những nhà nắm giữ tài sản Mỹ lớn nhất.

Đêm 19/8, ông Trump cảnh báo bất kỳ quốc gia nào có “tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ” hỗ trợ Tehran sẽ phải đối mặt với “HẬU QUẢ KINH TẾ CỰC LỚN”. Trước đó vài giờ, UAE, trung tâm thương mại lâu năm với Iran, tuyên bố lệnh cấm vận vô thời hạn sau khi cáo buộc Iran bắn tên lửa vào lãnh thổ nước này, một động thái mà các nhà phân tích cho là đáng kể vì Iran phụ thuộc vào khả năng tiếp cận tài chính của UAE.

Hệ quả với ông Trump

Cuộc chiến chống Iran mà chính quyền Trump không thể kết thúc ngày càng không được lòng người dân Mỹ. Chỉ còn vài tuần trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, nơi quyết định liệu đảng Cộng hòa có giữ được quyền kiểm soát Quốc hội hay không.

Thượng nghị sĩ Mark Warner, Phó chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện, đã chỉ trích sự tham gia liên tục của Mỹ vào cuộc xung đột với Iran trong bài đăng trên mạng X hôm 20/8. “Khi nào Trump mới từ bỏ cuộc chiến thảm khốc và chết chóc này?”, ông đặt câu hỏi.

Ngày 21/8, ông Trump nói với những người ủng hộ rằng việc trả “một chút thêm cho xăng của bạn” là xứng đáng để đảm bảo một “quốc gia rất xấu xa” như Iran không thể có vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran, sẽ bao gồm khả năng hạt nhân của Iran, vẫn chưa bắt đầu nghiêm túc khi cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz tiếp diễn. Iran đang đàm phán thỏa thuận với Oman về quản lý tương lai của eo biển, nơi từng mở cửa tự do cho tàu thương mại trước khi Mỹ phát động các cuộc tấn công vào Tehran hôm 28/2.

Iran nói sẽ không đàm phán trực tiếp với Mỹ về vấn đề này và sẽ không tham gia đàm phán cho đến khi vấn đề Hormuz được giải quyết hoàn toàn, cùng các điều kiện khác. Các chuyên gia cho rằng ít hy vọng về một kết thúc thành công.

Bất chấp tuyên bố của ông Trump rằng lực lượng Mỹ đang “kiểm soát hoàn toàn” eo biển Hormuz, dữ liệu được Al Jazeera và Kpler, cơ quan tình báo hàng hải, phân tích cho thấy các nhà khai thác tàu có thể hiện đang lo sợ vi phạm lệnh phong tỏa của Iran hơn là lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ tại khu vực này.

Tỷ lệ ủng hộ ông Trump hiện đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiệm kỳ tổng thống, với đại đa số người Mỹ lo ngại cuộc chiến của Mỹ-Israel nhằm vào Iran sẽ kéo dài rất lâu. Người tiêu dùng đã chứng kiến giá nhiên liệu tăng mạnh kể từ khi chiến tranh bắt đầu vào tháng 2, với giá xăng tăng gần một phần ba so với cùng kỳ năm ngoái, theo Hiệp hội Ô tô Mỹ.

Chỉ 33% người được hỏi tán thành cách điều hành của ông Trump, theo cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos. Tỷ lệ này tương đương mức thấp từng thấy tháng 12/2017 trong nhiệm kỳ đầu. Ông Trump, người từng vận động tranh cử với cam kết kiểm soát lạm phát và tránh các cuộc chiến kéo dài, ban đầu cam kết cuộc xung đột với Iran sẽ chỉ kéo dài vài tuần.